0115-KDWT.4011.278.2026.2.MJ

Interpretacja indywidualna

– stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest:

•     nieprawidłowe - w części dotyczącej podstawy prawnej dla zwolnienia od podatku otrzymanych przez Panią odsetek za opóźnienie,

•     prawidłowe - w pozostałym zakresie.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

30 czerwca 2026 roku wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. W odpowiedzi na wezwanie uzupełniła go Pani pismem z 5 sierpnia 2026 roku (data wpływu). Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego:

Wnioskodawca (dalej również: Podatnik) jest osobą fizyczną, posiadającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i podlegającą w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu (rezydencja podatkowa w Polsce). Wnioskodawca prowadzi również działalność gospodarczą (wznowioną w (…) r.), a przychody z tej działalności opodatkowuje ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych w oparciu o skutecznie złożone organowi podatkowemu oświadczenia o wyborze wskazanej formy opodatkowania – przy czym w ramach rzeczonego wniosku kwestia ta, jak później wskaże szczegółowo Wnioskodawca pozostaje bez szczegółowego związku z przedmiotem samego wniosku.

W (…) r., w związku ze (...), Wnioskodawcy tj. (...), postawiono zarzut (…)

Jak następnie stwierdziły sądy powszechne, w toku postępowania przygotowawczego doszło do szeregu istotnych błędów proceduralnych, które doprowadziły do postawienia Wnioskodawcy zarzutów bez dostatecznych podstaw dowodowych, a następnie do przedwczesnego wniesienia aktu oskarżenia. Sprawa karna na etapie postępowania przygotowawczego, po zwrocie aktu oskarżenia przez sąd do śledztwa, została prawomocnie umorzona. W konsekwencji Sąd Okręgowy wydał wyrok wstępny, którym ustalił odpowiedzialność co do zasady Skarbu Państwa – Prokuratora Prokuratury Rejonowej – za powstałą po stronie Wnioskodawcy szkodę majątkową i niemajątkową, będącą następstwem prowadzonego postępowania przygotowawczego w fazie in personam. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny, a następnie przez Sąd Najwyższy wyrokiem z (…) r.

W uzasadnieniu orzeczeń sądy wskazały, że działania organów ścigania miały charakter bezprawny, a skutek tych działań pozwalał mówić o (…), którego dobra osobiste (dobre imię, cześć, reputacja, wizerunek, pozycja zawodowa) zostały w sposób rażący naruszone. Sąd Najwyższy podkreślił, że nieoparty na faktach zarzut popełnienia przestępstwa godzi zarówno w dobre imię, jak i cześć wewnętrzną człowieka, a naruszenie dobrego imienia następuje w szczególności w razie postawienia zarzutu mogącego narazić daną osobę na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania danego zawodu. Naruszenie dóbr osobistych Wnioskodawcy w szczególności dobrego imienia, nazwiska, wizerunku, reputacji, pozycji zawodowej oraz (…), spowodowało również negatywne konsekwencje w sferze majątkowej. W wyniku utraty (…), partnerów zawodowych i mediów współpracujących z Wnioskodawcą doszło do poważnego pogorszenia jego sytuacji ekonomicznej i faktycznego załamania dotychczas funkcjonującej (…).

Wnioskodawca wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa z powództwem o zapłatę odszkodowania za szkodę majątkową oraz zadośćuczynienie za krzywdę niemajątkową, opierając roszczenia na art. 417 § 1 k.c. Niniejszy wniosek dotyczy jednak wyłącznie odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za szkodę majątkową.

Rzeczone odszkodowanie zostało przyznane na podstawie wyroku częściowego z (…) r. wydanego przez Sąd Okręgowy za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej – prokuratury. Część środków z tego tytułu została już wypłacona Wnioskodawcy w (…) r. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, natomiast postępowanie dotyczące wysokości dalszych kwot należnych tytułem odszkodowania oraz zadośćuczynienia nadal trwa i Wnioskodawca spodziewa się przyznania oraz wypłaty kolejnych kwot w przyszłości.

Wnioskodawca podkreśla przy tym, że zarówno kwoty już otrzymane, jak i kwoty mające zostać wypłacone w przyszłości, stanowią element tego samego świadczenia odszkodowawczego wynikającego z tego samego stosunku prawnego – odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej. Podział płatności na części jest konsekwencją przebiegu postępowania sądowego i sposobu wykonania obowiązku odszkodowawczego, nie zaś odrębnym tytułem prawnym ani nowym świadczeniem, gdyż zadośćuczynienie jako świadczenie nie jest przedmiotem niniejszego wniosku.

Jednocześnie źródło roszczenia odszkodowawczego nie ma charakteru kontraktowego ani gospodarczego. Roszczenie nie wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy zawartej w ramach działalności gospodarczej, nie dotyczy składników majątkowych związanych z działalnością gospodarczą (środków trwałych, wyposażenia, zapasów itp.) i nie stanowi realizacji ryzyka gospodarczego. Jedynym źródłem szkody majątkowej jest bezprawny delikt organu władzy publicznej, natomiast fakt, że Wnioskodawca wykonywał (…) w formie działalności gospodarczej, determinuje wyłącznie formę organizacyjną wykonywania zawodu oraz sposób utraty dochodów, a nie samo źródło szkody.

Uzupełnienie opisu stanu faktycznego

Wysokość odszkodowania została ustalona wyłącznie na podstawie wyroku sądu powszechnego, gdzie sąd ten wyrokiem częściowym zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Wnioskodawczyni kwotę pieniężną tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Konkretna kwota nie wynika z żadnego wzoru, tabeli czy stawki określonej w przepisach, Sąd ustalił ją samodzielnie, w oparciu o ustalenie odpowiedzialności co do zasady Skarbu Państwa, przeprowadzone postępowanie dowodowe co do rozmiaru rzeczywiście poniesionej szkody majątkowej, a także ogólne zasady odpowiedzialności odszkodowawczej i ustalania rozmiaru szkody wynikające z Kodeksu cywilnego (art. 417 § 1, art. 361, art. 363 k.c.), a nie z jakiegokolwiek przepisu szczególnego określającego z góry kwotę lub metodę jej wyliczenia.

Podsumowując, to sąd w ramach postępowania, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenił rozmiar szkody i przełożył go na konkretną sumę pieniężną zasądzoną w sentencji wyroku. Analogicznie należy oczekiwać ustalenia wysokości dalszych, przyszłych kwot w toczącym się nadal postępowaniu co do pozostałej części roszczenia.

Podstawą prawną roszczenia i odpowiedzialności Skarbu Państwa jest wyłącznie art. 417 § 1 k.c. (odpowiedzialność deliktowa za niezgodne z prawem działanie przy wykonywaniu władzy publicznej), w związku z ogólnymi przepisami Kodeksu cywilnego o naprawieniu szkody (art. 361 i 363 k.c.). Żadna odrębna ustawa ani przepis wykonawczy nie określa konkretnej kwoty należnej w tego rodzaju sprawach, ryczałtu, stawki dziennej, procentu wynagrodzenia ani jakiegokolwiek wzoru matematycznego służącego wyliczeniu odszkodowania czy sztywnych zasad ustalania jego wysokości wiążących sąd. Przepisy k.c. formułują jedynie ogólną zasadę pełnego naprawienia szkody (normalne następstwa działania/zaniechania, w granicach adekwatnego związku przyczynowego), nie jest to jednak „przepis odrębnej ustawy” w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. e ustawy o PIT, określający wprost wysokość lub konkretne zasady jej ustalania.

Szkoda majątkowa Wnioskodawczyni nie polegała na pojedynczym, jednorazowym wydatku, lecz miała charakter następczy i rozciągnięty w czasie. Była bezpośrednim skutkiem utraty możliwości normalnego wykonywania (…) po bezzasadnym postawieniu zarzutów i wniesieniu aktu oskarżenia. Na uszczerbek majątkowy złożyły się w szczególności utrata (…) korzystających z usług Wnioskodawczyni jako (...), wskutek utraty zaufania (…), faktyczne załamanie funkcjonującej dotychczas (…), a więc utratę źródła dochodu, które istniało i funkcjonowało przed wszczęciem bezprawnie prowadzonego postępowania przygotowawczego. Jest to zatem szkoda w postaci rzeczywistego uszczerbku majątkowego (damnum emergens) rozumianego jako różnica między stanem majątkowym, jaki by istniał, gdyby nie doszło do bezprawnego działania Prokuratury, a stanem majątkowym rzeczywiście istniejącym – nie zaś odszkodowanie za utracone korzyści w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ustawy o PIT.

Związek przyczynowy między szkodą a odszkodowaniem ma charakter bezpośredni i adekwatny w rozumieniu art. 361 § 1 k.c., gdyż Prokuratura dopuściła się szeregu błędów proceduralnych w postępowaniu przygotowawczym (m.in. zaniechanie zasięgnięcia opinii zespołu biegłych/instytutu naukowego mimo takiej potrzeby, przedwczesne postawienie zarzutów, naruszenie prawa do informacji o podstawach zarzutów – art. 313 § 3 k.p.k.). Te naruszenia doprowadziły do przedwczesnego postawienia zarzutów popełnienia przestępstwa (…) a następnie do wniesienia aktu oskarżenia niemającego dostatecznego oparcia w materiale dowodowym.

Odszkodowanie zostało przyznane w celu naprawienia rzeczywistego uszczerbku majątkowego powstałego wskutek utraty źródła dochodu (…) w następstwie bezprawnego działania organu władzy publicznej. Odszkodowanie to nie zostało przyznane w celu wzbogacenia Wnioskodawczyni ponad stan, jaki istniałby, gdyby szkody nie wyrządzono, czy zrekompensowania utraconych korzyści hipotetycznych (lucrum cessans), lecz dla przywrócenia równowagi majątkowej naruszonej bezprawnym działaniem, a więc pełni funkcję restytucyjną/kompensacyjną, o której mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP i art. 417 § 1 k.c.

Odszkodowanie to stanowi zatem zastępczy środek naprawienia szkody rzeczywistej, adekwatny do stopnia i zakresu naruszenia dóbr Wnioskodawczyni ustalonego przez sąd na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, nie zaś świadczenie o charakterze premiowym czy rekompensującym utracone hipotetyczne zyski.

Wnioskodawczyni wykonywała (…) w ramach działalności gospodarczej począwszy od (…)

Zawieszenie prowadzonej przez Wnioskodawczynię działalności gospodarczej było następstwem tego samego zdarzenia źródłowego, tj. bezprawnego działania Prokuratury Rejonowej (...), polegającego na przedwczesnym postawieniu Wnioskodawczyni zarzutów popełnienia przestępstwa (…), a następnie wniesieniu przeciwko niej aktu oskarżenia.

Jak ustaliły prawomocnie sądy obu instancji, skutkiem tych działań było naruszenie dóbr osobistych Wnioskodawczyni tj. zdrowia, dobrego imienia, nazwiska, wizerunku, reputacji oraz pozycji zawodowej, co sądy określiły jako (…). Na tym tle, po (…) r., doszło do istotnego i wielopłaszczyznowego pogorszenia sytuacji Wnioskodawczyni, obejmującego równolegle sferę zdrowotną, gdyż długotrwałe pozostawanie w stanie podejrzenia/oskarżenia o (...) wiązało się z ogromnym stresem i istotnym pogorszeniem stanu zdrowia Wnioskodawczyni, co samo w sobie ograniczało jej zdolność do dalszego, aktywnego wykonywania (…) zawodu. Ponadto, dotknęło to sfery zawodowej, gdyż doszło do utraty (…), co przełożyło się na utratę dotychczasowej (…), wygaśnięcie (…). Jednocześnie na decyzję o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej wpływ miała również sfera osobista Wnioskodawczyni, (…), co dodatkowo pogłębiło skalę kryzysu życiowego, w jakim znalazła się Wnioskodawczyni.

Wszystkie te czynniki, choć dotyczyły różnych sfer życia Wnioskodawczyni, nie stanowiły odrębnych, niezależnych przyczyn zawieszenia działalności, lecz wspólnie i kumulatywnie wynikały z jednego zdarzenia sprawczego tj. bezprawnego działania organu władzy publicznej. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa (...), adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 k.c. może mieć charakter wieloczłonowy i nie wymaga, by szkoda była bezpośrednim, jedynym i wyizolowanym skutkiem zdarzenia sprawczego, wystarczy, że stanowi jego normalne następstwo, nawet jeśli na drodze do jej powstania nakładają się kolejne, powiązane ze sobą okoliczności.

W tym ujęciu, zawieszenie działalności gospodarczej było zatem wypadkową nałożenia się skutków zawodowych, zdrowotnych i osobistych, których wspólnym źródłem pozostawało jedno zdarzenie tj. niezgodne z prawem działanie Prokuratury, a nie realizacją jakiegokolwiek ryzyka właściwego dla samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej (np. niepowodzenia biznesowego czy błędu w zarządzaniu przedsiębiorstwem).

Wnioskodawczyni wskazuje na następujące okoliczności faktyczne, potwierdzone prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych, a mianowicie podstawą prawną roszczenia jest wyłącznie odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. za niezgodne z prawem działanie Prokuratury Rejonowej (...) w toku postępowania przygotowawczego, nie zaś jakikolwiek stosunek cywilnoprawny, umowa czy zdarzenie gospodarcze związane z prowadzoną przez Wnioskodawczynię (…). Ponadto, odszkodowanie nie wynika z żadnej relacji kontraktowej (umowy (…), kontrahentem, sporu gospodarczego) ani z realizacji ryzyka właściwego dla prowadzenia działalności gospodarczej (np. wadliwego wykonania usługi, szkody w składnikach majątku firmowego). Źródłem szkody było wyłącznie bezprawne, przedwczesne postawienie zarzutów karnych i wniesienie aktu oskarżenia. Zdarzenie to miałoby miejsce i wywołałoby analogiczną szkodę niezależnie od formy organizacyjnej, w jakiej Wnioskodawczyni wykonywała (…) (działalność gospodarcza czy umowa o pracę), co potwierdza, że forma ta determinowała jedynie sposób utraty dochodów, a nie źródło szkody. Fakt, że Wnioskodawczyni w momencie wyrządzenia szkody prowadziła działalność gospodarczą, stanowi zatem okoliczność przypadkową z punktu widzenia źródła szkody, a nie okoliczność kreującą „związek" w rozumieniu ustawowym.

W świetle powyższego odszkodowanie i odsetki od niego pozostają wyłącznie w związku z bezprawnym działaniem władzy publicznej, nie zaś z prowadzoną działalnością gospodarczą, o potwierdzenie czego w drodze interpretacji indywidualnej Wnioskodawczyni wnosi.

Ustawowe odsetki za opóźnienie zasądzone w wyroku częściowym Sądu Okręgowego mają swoją podstawę w art. 481 k.c. i stanowią rekompensatę za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego (odszkodowania) przez Skarb Państwa, nie są odrębnym świadczeniem ani nową podstawą prawną roszczenia, lecz integralnym elementem odszkodowania, którego funkcją jest zrekompensowanie Wnioskodawczyni utraty wartości pieniądza w czasie oraz braku możliwości dysponowania należną jej kwotą od momentu, w którym roszczenie stało się wymagalne, do dnia faktycznej zapłaty.

Pytanie podatkowe

Czy odszkodowanie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie przyznane Wnioskodawcy na podstawie częściowego wyroku sądowego z tytułu szkody majątkowej wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej (odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c.), zarówno w części już otrzymanej w (…) r., jak i w części, która zostanie wypłacona w przyszłości po zakończeniu dalszych postępowań, co do dalszych kwot tegoż odszkodowania – korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT, skoro:

•   świadczenie zostało przyznane na podstawie częściowego wyroku sądowego,

•   wszystkie kwoty (otrzymane i przyszłe) stanowią element jednego świadczenia odszkodowawczego wynikającego z tego samego tytułu prawnego (gdyż zadośćuczynienie jako świadczenie nie jest przedmiotem niniejszego wniosku),

•   świadczenie nie zostało otrzymane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a ustawy o PIT, oraz

•   świadczenie nie dotyczy korzyści, które Podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono, lecz służy naprawieniu rzeczywistej szkody majątkowej już powstałej po stronie Wnioskodawcy?

Pani stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy – odszkodowanie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie przyznane Wnioskodawcy na podstawie częściowego wyroku sądowego z tytułu szkody majątkowej wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej (odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c.), zarówno w części już otrzymanej w (…) r., jak i w części, która zostanie wypłacona w przyszłości po zakończeniu dalszych postępowań, co do dalszych kwot tegoż odszkodowania – korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT, skoro:

•     świadczenie zostało przyznane na podstawie częściowego wyroku sądowego,

•     wszystkie kwoty (otrzymane i przyszłe) stanowią element jednego świadczenia odszkodowawczego wynikającego z tego samego tytułu prawnego (gdyż zadośćuczynienie jako świadczenie nie jest przedmiotem niniejszego wniosku),

•     świadczenie nie zostało otrzymane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a ustawy o PIT, oraz

•     świadczenie nie dotyczy korzyści, które Podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono, lecz służy naprawieniu rzeczywistej szkody majątkowej już powstałej po stronie Wnioskodawcy.

Wnioskodawca stoi na stanowisku, że odszkodowanie przyznane na podstawie wyroku sądowego jak również ustawowe odsetki za opóźnienie wypłacone wraz z odszkodowaniem z uwagi na fakt, że owe odsetki stanowią integralną część odszkodowania, zarówno w części już otrzymanej, jak i w części, która zostanie wypłacona w przyszłości, korzysta w całości ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT.

Świadczenie spełnia bowiem podstawową przesłankę zastosowania wskazanego zwolnienia – zostało przyznane na podstawie wyroku sądowego – a jednocześnie nie zachodzi żadna z dwóch enumeratywnie wskazanych w tym przepisie przesłanek wyłączających zwolnienie. Świadczenie nie zostało otrzymane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a ustawy o PIT, gdyż jego źródłem jest delikt władzy publicznej, a nie działalność gospodarcza Wnioskodawcy. Nie dotyczy ono także korzyści, które Podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono, lecz realnego uszczerbku majątkowego, będącego skutkiem bezprawnego działania organu władzy publicznej, co wyklucza zastosowanie wyłączenia z lit. b. Jednocześnie moment wypłaty poszczególnych kwot pozostaje bez wpływu na możliwość zastosowania zwolnienia, ponieważ wszystkie transze realizują jeden obowiązek odszkodowawczy wynikający z tego samego tytułu prawnego, a więc każda z nich ma ten sam charakter prawny i podatkowy (gdyż zadośćuczynienie jako świadczenie nie jest przedmiotem niniejszego wniosku).

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy

Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.): opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Z treści tego przepisu wynika zatem, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w katalogu zwolnień przedmiotowych ustawy, bądź od których zaniechano poboru podatku, w drodze rozporządzenia.

Na podstawie art. 11 ust. 1 ww. ustawy: przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Ustawodawca przyjął zasadę, że przychodami są m.in. pieniądze i wartości pieniężne, które:

•     zostały otrzymane przez podatnika - czyli takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście "dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie";

•     zostały postawione do dyspozycji podatnika - czyli takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.

Stosownie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odrębnymi źródłami przychodów są m.in.:

•     pozarolnicza działalność gospodarcza (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy);

•     inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy).

W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

W myśl natomiast art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności” dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w tym przepisie. Zatem, do przychodów z innych źródeł zalicza się te wszystkie przychody, które nie mieszczą się w kategorii przychodów zaliczonych do enumeratywnie wymienionych w art. 10 ust. 1-8b powołanej ustawy źródeł przychodów. By prawidłowo zakwalifikować przychód do konkretnego źródła przychodów należy uwzględnić wszystkie okoliczności związane z jego powstaniem (uzyskaniem).

Mając na uwadze, że we wniosku Wnioskodawca wskazał na okoliczność otrzymania odszkodowania przyznanego na podstawie wyroku częściowego z (…) r. wydanego przez Sąd Okręgowy za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej – prokuratury. Podkreślając jednocześnie, że część środków z tego tytułu została już wypłacona Wnioskodawcy w (…) r. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, natomiast postępowanie dotyczące wysokości dalszych kwot należnych tytułem odszkodowania oraz zadośćuczynienia nadal trwa i Wnioskodawca spodziewa się przyznania oraz wypłaty kolejnych kwot w przyszłości – należało w ocenie Wnioskodawcy wskazać czymże na gruncie regulacji podatkowych jest owe odszkodowanie.

Odszkodowanie stanowi bowiem, co do zasady, przychód w rozumieniu cytowanego wyżej art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie oznacza to jednak, że wszystkie odszkodowania podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, określonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: wolne od podatku dochodowego inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

a)  otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,

b)  dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W tym miejscu wskazać należy, że w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawodawca nie zdefiniował pojęcia odszkodowania czy zadośćuczynienia, konieczne staje się zatem odwołanie do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.).

Odwołując się do prawa cywilnego stwierdzić należy, że o odszkodowaniu możemy mówić wyłącznie w przypadku powstania konkretnej szkody, która wywołana została określonym działaniem lub zaniechaniem drugiej strony, której można przypisać odpowiedzialność za jej powstanie. Odszkodowanie to rodzaj świadczenia, które należy się za wyrządzenie szkody (odpowiednio zadośćuczynienie za doznane krzywdy) od podmiotu, który szkodę wyrządził lub ponosi za nią odpowiedzialność.

Odszkodowanie ma za zadanie wyrównanie szkody w majątku, utraconych korzyści lub szkody poczynionej na osobie (zadośćuczynienie). Odszkodowanie stanowi zawsze przychód, gdyż otrzymujący je powiększa w ten sposób swój majątek. Odszkodowanie w żadnym wypadku nie ma charakteru restytucyjnego, bowiem niczego nie przywraca, a jedynie wynagradza stratę. Warunkiem otrzymania odszkodowania jest zdarzenie, w wyniku którego dana osoba doznała określonego uszczerbku w swoim majątku.

Powołany powyżej art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy, przewiduje zwolnienie od podatku innych odszkodowań i zadośćuczynień, które nie zostały wprost wymienione w katalogu zwolnień podatkowych, a więc innych niż wskazane m.in. w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. takich których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.

Zwolnieniem objęte są te odszkodowania (zadośćuczynienia), które zostały otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie. Wyłączone ze zwolnienia z opodatkowania są natomiast odszkodowania (zadośćuczynienia), które podatnik otrzymał w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub dotyczą korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Jest to zatem konstrukcja, w której punktem wyjścia jest zasada zwolnienia, a wyjątki mają charakter ściśle określony i nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Co dowodzi faktu, że odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane przez przedsiębiorcę, ale niezwiązane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego [S. Śliwowski, K. Głazowska, T. Grzybowski, J. W. Tocicka [w:] PIT. Komentarz, red. J. Glumińska-Pawlic, A. Werner, Warszawa 2026, art. 21.]. Wskazać przy tym należy, że również ustawowe odsetki za opóźnienie wypłacone wraz z odszkodowaniem z uwagi na fakt, że owe odsetki stanowią integralną część odszkodowania i jako takie powinny korzystać ze zwolnienia podatkowego, które to stanowisko reprezentowane jest m.in. w wyroku NSA z 30.01.2020 r., II FSK 434/18, LEX nr 2848035 [por. również S. Śliwowski, K. Głazowska, T. Grzybowski, J. W. Tocicka [w:] PIT. Komentarz, red. J. Glumińska-Pawlic, A. Werner, Warszawa 2026, art. 21.].

Ponadto, należy mieć na uwadze, że ustawodawca nie uzależnił stosowania zwolnienia od jednorazowego charakteru wypłaty ani od tego, czy cała kwota została wypłacona w jednym roku podatkowym. Znaczenie ma źródło i charakter świadczenia (wyrok lub ugoda sądowa), a nie techniczny sposób czy harmonogram jego wykonania. Skoro zatem odszkodowanie zostało przyznane na podstawie wyroku sądowego w związku z deliktową odpowiedzialnością Skarbu Państwa i to orzeczenie stanowi podstawę wszystkich płatności, to poszczególne kwoty – niezależnie od daty wypłaty – stanowią realizację jednego świadczenia odszkodowawczego, które co do zasady podlega zwolnieniu.

W oparciu o powyższe, podkreślenia wymaga, że przedmiotowe roszczenie Wnioskodawcy wynika z odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i przepis ten stanowi cywilnoprawną konkretyzację art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 września 2003 r., K 20/02, podkreślił bowiem, że art. 77 ust. 1 Konstytucji nie tylko konstytucjonalizuje zastaną regulację cywilną, ale wyraża ogólną zasadę, zgodnie z którą bezprawne wyrządzenie szkody przez władzę publiczną daje prawo do odszkodowania, będące konstytucyjnym prawem podmiotowym. W tym samym nurcie TK wskazał, że pojawienie się art. 77 ust. 1 Konstytucji wprowadziło gwarancję, iż ekonomiczny skutek ryzyk, błędów i pomyłek władzy publicznej nie będzie obciążał poszkodowanego.

Podobną myśl TK rozwinął również w wyroku z 20 stycznia 2004 r., SK 26/03, akcentując związek art. 77 ust. 1 Konstytucji z zasadą legalizmu z art. 7 Konstytucji. Odszkodowanie za bezprawne działanie państwa pełni bowiem nie tylko funkcję kompensacyjną wobec poszkodowanego, lecz także funkcję instytucjonalną, ponieważ stymuluje aparat państwowy do eliminowania bezprawnych działań.

Z tej perspektywy opodatkowanie odszkodowania za delikt władzy publicznej prowadziłoby do wtórnego pokrzywdzenia poszkodowanego, gdyż państwo najpierw wyrządza szkodę bezprawnym działaniem, a następnie odzyskuje część należnej kompensacji w formie podatku. Taki rezultat pozostawałby w sprzeczności z konstytucyjną funkcją prawa do odszkodowania.

Przechodząc zatem szczegółowo do wskazanego w przepisie w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a ustawy o PIT wyłączenia z przedmiotowego zwolnienia podkreślić należy, że dotyczy ono odszkodowań i zadośćuczynień „otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą”. Użyte tam pojęcie „związku z działalnością gospodarczą” musi być interpretowane w sposób zawężający, z poszanowaniem konstytucyjnych zasad określoności prawa i zaufania obywatela do państwa oraz zakazu rozszerzającej wykładni wyjątków podatkowych.

Jak wskazano w załączonej opinii prawnej z którą Wnioskodawca jest w pełni zgodny – w świetle art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT przychodem z działalności gospodarczej są m.in. odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. e ustawy o PIT wyłącza ze zwolnienia jedynie odszkodowania za szkody dotyczące takich składników majątku. W konsekwencji wyjątek od zwolnienia z podatku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a) należy odnosić wyłącznie do odszkodowań (…) za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś „związek z prowadzoną działalnością gospodarczą” należy rozumieć jako związek funkcjonalny.

Zatem odszkodowanie musi wynikać z ryzyk właściwych dla działalności gospodarczej, a więc na przykład niewykonania umowy, szkód w towarach, sporów z kontrahentami etc. Tego rodzaju związek nie zachodzi natomiast w sytuacji, w której odszkodowanie stanowi zdarzenie zupełnie niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą i jest wyłącznie konsekwencją szkody wynikłej z bezprawnego działania organu władzy publicznej, np. w postaci niesłusznego oskarżenia oraz nieprawidłowości popełnionych w trakcie postępowania przygotowawczego.

W niniejszej sprawie wyłącznym źródłem szkody majątkowej jest delikt organu władzy publicznej, a forma wykonywania (…) w ramach działalności gospodarczej determinuje jedynie formę utraty dochodów, a nie źródło szkody. Jak trafnie zauważono w opinii, „[w] rozważanym tutaj casusie deliktu popełnionego przez organy ścigania (…) szkoda majątkowa i niemajątkowa powstałaby z całą pewnością także w sytuacji, gdyby (…) nie prowadził działalności gospodarczej, a swój zawód wykonywał w ramach umowy o pracę. Wyłącznym źródłem szkody majątkowej i niemajątkowej jest bowiem delikt organu władzy publicznej, a prowadzenie działalności gospodarczej determinuje jedynie formę utraty dochodów, a nie źródło szkody.”

W konsekwencji zastosowanie wyłączenia ze zwolnienia tylko dlatego, że poszkodowany (…) wykonywał zawód w formie działalności gospodarczej, skutkowałoby nieuzasadnionym zróżnicowaniem sytuacji podatników znajdujących się w takiej samej sytuacji z punktu widzenia art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT – poszkodowanych bezprawnym działaniem władzy publicznej, którym przyznano odszkodowanie na podstawie art. 417 k.c.

Rozszerzająca interpretacja pojęcia „w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą” pozostawałaby również w sprzeczności z konstytucyjnymi standardami określoności prawa podatkowego. W opinii przywołano bogate orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazujące, że w prawie daninowym wymagania co do precyzji i przewidywalności przepisów są szczególnie wysokie. Przykładowo w wyroku z 15 lipca 2013 r., K 7/12, TK podkreślił, że Konstytucja w odniesieniu do ustaw określających obowiązek podatkowy ustanawia podwyższone wymagania co do stopnia określoności i zakresu przedmiotowego regulacji. Z kolei w wyroku z 20 czerwca 2005 r., K 4/04, TK wskazał, że niejasne i nieprecyzyjne formułowanie przepisu, powodujące niepewność adresatów co do ich praw i obowiązków, narusza wymagania konstytucyjne, ponieważ pozostawia organom stosującym prawo nadmierną swobodę. Podobnie w wyroku z 25 kwietnia 2001 r., K 13/01, TK zaakcentował znaczenie pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego jednostki, a w wyroku z 15 kwietnia 2003 r., SK 4/02, stwierdził, że niejasność przepisów prawa daninowego odbiera jednostce poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa. Wszystkie te tezy przemawiają przeciwko takiej wykładni art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a ustawy o PIT, która utożsamiałaby „związek z działalnością gospodarczą” wyłącznie z samym faktem prowadzenia działalności.

Drugie wyłączenie ze zwolnienia, przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ustawy o PIT, dotyczy odszkodowań „dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono”. Odnosi się ono do kategorii utraconych korzyści (lucrum cessans), odróżnianej w prawie cywilnym od szkody rzeczywistej (damnum emergens).

W praktyce interpretacyjnej podkreśla się, że zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 3b obejmuje odszkodowania za szkodę rzeczywistą, natomiast wyłączone są świadczenia kompensujące utracone korzyści. Organy wskazują, że przepis posługuje się właśnie sformułowaniem „korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć”, co odpowiada typowemu ujęciu lucrum cessans.

W niniejszej sprawie celem świadczenia jest naprawienie realnego uszczerbku majątkowego powstałego po stronie Wnioskodawcy w następstwie bezprawnego działania organu państwa – załamania dotychczasowej (…). Funkcja świadczenia jest restytucyjna: ma przywrócić równowagę naruszoną wskutek bezprawnego działania władzy publicznej, a nie zapewnić Podatnikowi dodatkowe przysporzenie ekonomiczne.

Jak wskazano w opinii, „funkcja odszkodowania polega na wyrównaniu szkody majątkowej poniesionej w związku z niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej, nie zaś na wzbogaceniu poszkodowanego, który otrzymuje jedynie naprawienie uszczerbku wyrządzonego przez państwo. (…) Ratio legis zwolnienia od podatku zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT odszkodowań (…) wynikających z odpowiedzialności deliktowej na podstawie art. 417 k.c. jest zatem bez wątpienia umożliwienie realizacji konstytucyjnych funkcji prawa do wynagrodzenia szkody wyrażonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji, a więc funkcji kompensacyjnej, represyjnej i prewencyjnej”.

Podobnie przywołać należy wyrok WSA w Poznaniu z 4 lutego 2015 r., I SA/Po 719/14, zgodnie z którym istotą zwolnienia podatkowego odszkodowań jest to, że świadczenie takie nie wzbogaca beneficjenta, lecz jedynie rekompensuje poniesioną stratę.

Warto też podnieść, że TK w wyroku z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, zaakcentował szerokie rozumienie pojęcia szkody na gruncie konstytucyjnym i cywilistycznym jako każdego uszczerbku w prawnie chronionych dobrach danego podmiotu, zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych. To również wspiera tezę, że punktem odniesienia dla wykładni art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT powinna być funkcja wyrównania realnego uszczerbku.

W tym ujęciu – przy przyjęciu ścisłej wykładni wyjątku z lit. b – świadczenie objęte niniejszym wnioskiem należy traktować jako odszkodowanie za szkodę rzeczywistą (damnum emergens), a nie jako świadczenie za utracone korzyści, co przemawia za objęciem go zwolnieniem.

Jednocześnie, skoro ustawodawca w ww. zakresie przewidział jedynie dwa wyłączenia, to niedopuszczalne jest konstruowanie dalszych przesłanek negatywnych w drodze wykładni rozszerzającej. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której organ podatkowy próbowałby odmówić zastosowania zwolnienia wyłącznie z tego powodu, że świadczenie jest wypłacane etapami albo że Podatnik prowadzi działalność gospodarczą, mimo iż źródłem szkody był delikt organu władzy publicznej, a nie aktywność gospodarcza jako taka.

Na tle prawa daninowego wymóg ścisłej wykładni ma szczególne znaczenie. W opinii trafnie przywołano stanowisko NSA, zgodnie z którym adresat ustawy powinien móc bez trudu określić kształt i zakres obowiązku daninowego, a interpretacja rozszerzająca przepisów podatkowych jest niedopuszczalna, co zostało wyrażone m.in. w wyroku NSA z 17 maja 2006 r., FSK 735/05, ONSA 2006, Nr 6, poz. 171).

Systemowo art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT należy odczytywać w powiązaniu z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP i art. 417 § 1 k.c. Odnosząc się do odpowiedzialności deliktowej państwa za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że prawo do odszkodowania ma charakter konstytucyjnego prawa podmiotowego, a jego istotą jest zapewnienie, że ekonomiczne skutki błędów władzy publicznej nie będą obciążały poszkodowanego.

Jak wskazuje opinia, „uznanie, iż z przepisu art. 77 ust. 1 Konstytucji wynika gwarancja, że ekonomiczny skutek ryzyk, błędów czy pomyłek skutkujących niezgodnym z prawem działaniem władz publicznych (…) nie będzie obciążał poszkodowanego, uzasadnia w pełni objęcie odszkodowań (…) wynikających z odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa zwolnieniem z podatku dochodowego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT.”

Obciążenie takiego odszkodowania podatkiem prowadziłoby do sytuacji, w której Skarb Państwa najpierw wyrządził szkodę bezprawnym działaniem, a następnie odzyskałby znaczną część odszkodowania w formie podatku. Stanowiłoby to bez wątpienia wtórne pokrzywdzenie poszkodowanego oraz formę czerpania przez Skarb Państwa korzyści z niekonstytucyjnego stanu.

Z perspektywy celu przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT oczywiste jest, że zwolnienie ma chronić pełną efektywność kompensacji szkody wyrządzonej przez państwo i wzmacniać funkcję prewencyjną i represyjną odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa. Interpretacja, która pozbawiałaby tego zwolnienia świadczeń objętych art. 417 k.c. tylko z tego powodu, że poszkodowany wykonywał zawód w formie działalności gospodarczej, naruszałaby zarówno zasadę zaufania do państwa, jak i zasadę równości oraz istotę konstytucyjnego prawa do wynagrodzenia szkody. Z tego względu różnicowanie sytuacji podatkowej poszkodowanych wyłącznie ze względu na to, czy wykonywali zawód w ramach działalności gospodarczej czy stosunku pracy, byłoby arbitralne i nieproporcjonalne. Nie pozostawałoby także w związku z ratio legis art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT, którym jest ochrona kompensacyjnej funkcji odszkodowania przyznanego na podstawie wyroku lub ugody sądowej.

Art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT nie uzależnia również zwolnienia od jednorazowego charakteru wypłaty ani od roku podatkowego, w którym podatnik otrzyma świadczenie. Istotne jest, że każda wypłacona kwota odpowiada wysokości określonej w wyroku lub wynika z realizacji obowiązku odszkodowawczego stwierdzonego wyrokiem.

W niniejszej sprawie wszystkie kwoty – zarówno już wypłacone, jak i te, które zostaną przyznane w dalszym toku postępowania – stanowią realizację jednego obowiązku odszkodowawczego wynikającego z odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 k.c. Podział na etapy wypłaty jest zdeterminowany przebiegiem procesu i sposobem wykonania orzeczenia, lecz nie zmienia ani tytułu prawnego, ani funkcji ekonomicznej świadczenia. Nie ma zatem podstaw, aby różnie traktować podatkowo poszczególne transze tego samego odszkodowania.

W świetle powyższej argumentacji Wnioskodawca wnosi o potwierdzenie, że:

•     odszkodowanie w tym odsetki ustawowe za opóźnienie przyznane Wnioskodawcy na podstawie wyroku sądowego z tytułu szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej (art. 417 § 1 k.c.) korzysta w całości ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT,

•     zwolnieniem objęte są zarówno kwoty już wypłacone, jak i kwoty, które zostaną wypłacone w przyszłości w ramach tego samego obowiązku odszkodowawczego,

•     w sprawie nie znajduje zastosowania wyłączenie ze zwolnienia przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. a–b ustawy o PIT.

Na poparcie powyższego stanowiska Wnioskodawca odwołuje się także do argumentacji konstytucyjnej i orzeczniczej przedstawionej w załączonej opinii prawnej, w której wskazano m.in. na wyroki Trybunału Konstytucyjnego: K 20/02, SK 26/03, SK 18/00, K 7/12 i K 4/04, a także na orzeczenia sądów administracyjnych: II FSK 1218/10, III SA/Wa 2145/11, III SA/Wa 1878/12 oraz I SA/Po 719/14. Orzeczenia te potwierdzają, że świadczenia kompensujące szkodę wyrządzoną przez bezprawne działanie państwa powinny być interpretowane z uwzględnieniem ich restytucyjnej funkcji, konstytucyjnego prawa do wynagrodzenia szkody, zasady określoności prawa podatkowego oraz zakazu rozszerzającej wykładni wyjątków od zwolnienia podatkowego.

W związku z powyższym, Wnioskodawca wnosi o potwierdzenie prawidłowości stanowiska przedstawionego na wstępie.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku, jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.) jest zasada powszechności opodatkowania, która wyrażona została w art. 9 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z jego treścią:

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Powyższy przepis wskazuje, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartym w powyższej ustawie, bądź od których zaniechano poboru podatku.

Stosownie do art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, realną korzyścią majątkową podatnika. Ustawodawca przyjął zasadę, że przychodami są:

1)  pieniądze i wartości pieniężne, które:

•     zostały otrzymane przez podatnika – czyli takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;

•     zostały postawione do dyspozycji podatnika – czyli takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika;

2)  wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń – czyli takie przysporzenia majątkowe, które mają postać:

•     świadczeń w naturze (otrzymane rzeczy lub prawa);

•     nieodpłatnych świadczeń innych niż świadczenia w naturze (np. otrzymane usługi).

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

W myśl art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, ustawodawca dokonał podziału przysporzeń majątkowych uzyskiwanych przez podatników na różne źródła przychodów.

Zgodnie z tym przepisem odrębnymi źródłami przychodów są m.in.:

•     pozarolnicza działalność gospodarcza (art. 10 ust. 1 pkt 3),

•     inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9).

Na podstawie zaś art. 14 ust. 1 ww. ustawy:

Za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się: kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

W myśl art. 14 ust. 2 pkt 12 ww. ustawy, przychodem z działalności gospodarczej są również:

otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej.

Natomiast jak stanowi art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użyty w powyższym przepisie zwrot „w szczególności” oznacza, że ustawodawca jedynie przykładowo wskazał, jakie przychody należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9. Katalog ten nie jest więc katalogiem zamkniętym. Oznacza to, że do „innych źródeł” należy zakwalifikować wszelkie przychody – w rozumieniu ustawy – których nie można zaliczyć do któregokolwiek z pozostałych źródeł przychodów wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8 ustawy. Do tej kategorii przychodów niewątpliwie należy zaliczyć otrzymane przez podatnika odszkodowania.

Zaliczenie odszkodowań do przychodów nie oznacza, że wszystkie tego rodzaju świadczenia podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, określonym w art. 21 ust. 1 cyt. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku. Przy czym korzystanie z każdej preferencji podatkowej, w tym zwolnienia od podatku, jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione są wszelkie przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną danej preferencji.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

a)  otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,

b)  dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono;

Z literalnego brzmienia powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, że jego dyspozycją objęte są jedynie te zadośćuczynienia bądź odszkodowania, których prawo do otrzymania oraz ich wysokość wynika z wyroku lub ugody sądowej, z wyjątkiem odszkodowań (zadośćuczynień) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Zwolnienie od podatku dochodowego od osób fizycznych odszkodowań i zadośćuczynień, o których mowa w zacytowanym wyżej przepisie, związane jest przede wszystkim z faktem, że są one formą naprawienia zaistniałej szkody, a zatem nie stanowią realnego przysporzenia majątkowego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu są to odszkodowania (zadośćuczynienia) otrzymane za tzw. szkodę rzeczywistą.

Przy czym występujące w ww. przepisie sformułowanie „inne odszkodowania lub zadośćuczynienia” należy rozumieć jako te odszkodowania czy zadośćuczynienia, których wprost nie wymieniono w katalogu zwolnień podatkowych. Będą to przede wszystkim odszkodowania lub zadośćuczynienia inne niż te, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw (…) zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Bezsporne jest zatem, że dla skorzystania ze zwolnienia na podstawie omawianego przepisu, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki:

1)  kwota ta musi być odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem,

2)  podstawą jej przyznania musi być wyrok lub ugoda sądowa,

3)  nie może ona dotyczyć działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika ani korzyści, które mógłby uzyskać, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Warunkiem wystarczającym do powstania obowiązku podatkowego na zasadach przewidzianych w podatku dochodowym będzie więc niezrealizowanie choćby jednej ze wskazanych powyżej przesłanek.

Zauważyć jednak należy, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje pojęcia odszkodowania czy zadośćuczynienia. Nie oznacza to jednak dowolności w ich rozumieniu. Podkreślenia wymaga, że to nie nazwa, lecz rzeczywisty charakter świadczenia decyduje o tym, czy przybiera ono cechy odszkodowania/zadośćuczynienia, czy też nie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że jakkolwiek ustawodawca nie zdefiniował w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych pojęcia szkody czy odszkodowania, to rozumienie tych pojęć nie może odbiegać od przyjętego w systemie prawa cywilnego ich znaczenia.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795) także nie zawiera legalnej definicji odszkodowania, jednakże można ją wywieść z jej regulacji.

Zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks cywilny:

§ 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

§ 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Stosownie do treści art. 363 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

§ 2. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

O odszkodowaniu możemy mówić wyłącznie w przypadku powstania konkretnej szkody, która wywołana została określonym działaniem lub zaniechaniem drugiej strony, której można przypisać odpowiedzialność za jej powstanie. Odszkodowanie to rodzaj świadczenia, które należy się za wyrządzenie szkody (odpowiednio zadośćuczynienie za doznane krzywdy) od podmiotu, który szkodę wyrządził lub ponosi za nią odpowiedzialność. Odszkodowanie stanowi pieniężną równowartość szkody majątkowej lub szkody na osobie, natomiast zadośćuczynienie jest pieniężną formą zrekompensowania szkody niemajątkowej.

Natomiast art. 417 ustawy Kodeks cywilny stanowi, że:

§ 1. Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

§ 2. Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa.

Ww. artykuł stanowi realizację, na płaszczyźnie ustawowej wyrażonej w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, zasady odpowiedzialności państwa i jednostek samorządu terytorialnego za szkody wyrządzone niezgodnymi z prawem działaniami i zaniechaniami o charakterze władczym (w sferze imperium). Treść komentowanego przepisu opiera się na założeniu, że podmiot sprawujący władzę, a nie obywatel, powinien ponosić ekonomiczne konsekwencje niewłaściwego wykonania tej władzy. Ewolucja zasad odpowiedzialności władzy publicznej odzwierciedla zmiany, jakie nastąpiły w relacji państwo–jednostka (M. Safjan, K.J. Matuszyk, Odpowiedzialność odszkodowawcza, s. 16, dostęp: Legalis.). Za szkody wyrządzone w sferze dominium Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego ponoszą odpowiedzialność na takich samych zasadach, jak inne osoby prawne. Odpowiedzialność Skarbu Państwa oparta jest na zasadzie niezgodności z prawem, co oznacza, że poszkodowany nie musi wykazywać, iż działanie lub zaniechanie, które stanowiło przyczynę szkody, było zawinione; wystarczające jest, by było ono niezgodne z obowiązującym przepisem prawa.

Szkodą jest uszczerbek majątkowy powstały wskutek pewnego zdarzenia – z wyłączeniem przypadków, gdy zmniejszenie się majątku następuje wskutek woli właściciela tego majątku (darowizna, zbycie rzeczy).

Uszczerbek w majątku może polegać na:

•   zmniejszeniu się aktywów majątku (poprzez ubytek, zniszczenie lub utratę np. praw rzeczowych – w tym własności lub obniżenie ich wartości),

•   zwiększeniu się pasywów (długów),

•   udaremnieniu zwiększenia się majątku poprzez utratę korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Należy mieć na uwadze, że o kwalifikacji danego świadczenia nie przesądza sama jego nazwa, lecz rzeczywisty charakter. Świadczenie nazwane odszkodowaniem, nie musi mieć bowiem rzeczywiście charakteru odszkodowawczego bądź odwrotnie – niesprecyzowanie, że dane świadczenie jest odszkodowaniem, nie determinuje takiego charakteru wskazanego rodzaju świadczenia.

Jak już wskazałem ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 3b wyłączone są te odszkodowania i zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej, które podatnik otrzymał w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub dotyczą korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Analizując pierwszą z przesłanek wyłączających – otrzymanie odszkodowania (zadośćuczynienia) w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą – należy wskazać, że aby zastosować to wyłączenie musi istnieć wyraźny związek między powstaniem szkody, a prowadzeniem działalności gospodarczej. Wyłączone z powyższego zwolnienia będą więc niewątpliwie wszystkie odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą – co wynika bezpośrednio z cytowanego wcześniej art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a także odszkodowania otrzymane przez podatnika na podstawie wyroku lub ugody sądowej w postępowaniach gospodarczych.

Zgodnie z art. 458² ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.)

§ 1. Sprawami gospodarczymi są sprawy:

1)  ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej;

2)  określone w pkt 1, choćby którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;

3)  ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 2112-2114, art. 291-300, art. 300123-300134 i art. 479-490 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18 i 96 oraz z 2026 r. poz. 176 i 187);

4)  przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub o naprawienie szkody z tym związanej oraz o zakazanie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku;

5)  z umów o roboty budowlane oraz ze ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych;

6)  z umów leasingu;

7)  przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy, także posiłkowo lub solidarnie, z mocy prawa lub czynności prawnej;

8)  między organami przedsiębiorstwa państwowego;

9)  między przedsiębiorstwem państwowym lub jego organami a jego organem założycielskim lub organem sprawującym nadzór;

10) z zakresu prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego;

11) o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, którym jest orzeczenie sądu gospodarczego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu albo ugoda zawarta przed tym sądem;

12) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego opartego na prawomocnym lub podlegającym natychmiastowemu wykonaniu orzeczeniu sądu gospodarczego albo ugodzie zawartej przed tym sądem.

W przypadku postępowania prowadzonego w innym trybie podatnik nie występuje jako przedsiębiorca (w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą), lecz prywatnie.

Drugą przesłanką wyłączającą możliwość zastosowania omawianego zwolnienia jest otrzymanie odszkodowania (zadośćuczynienia) na podstawie wyroku lub ugody sądowej obejmującego utracone korzyści (lucrum cessans).

Szkoda rozpatrywana jako uszczerbek o charakterze majątkowym może mieć – jak wyżej wskazano – w świetle przepisów Kodeksu cywilnego postać dwojaką. Może obejmować stratę, jakiej doznaje mienie poszkodowanego – wskutek doznania tej straty poszkodowany staje się uboższy niż był dotychczas, tzw. szkoda rzeczywista. Ponadto może obejmować utratę korzyści, jakiej poszkodowany mógłby się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Wskutek doznania tej postaci uszczerbku poszkodowany nie staje się bogatszy, jakkolwiek mógł liczyć na wzbogacenie się.

Jak wskazał A. Bartosiewicz, R. Kubacki w Komentarzu PIT Wydanie 2:

Odszkodowanie w zakresie utraconych korzyści nie ma skutku restytucyjnego. Nieuzasadnione byłoby więc zwolnienie tego rodzaju świadczeń od podatku dochodowego, tym bardziej że utracona korzyść stanowiłaby zasadniczo przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu. Stąd też ustawodawca wskazuje, że zwolnieniem podatkowym nie są objęte odszkodowania dotyczące korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Ocena skutków podatkowych Pani sytuacji

Z opisu zdarzenia wynika, że w (…) r., w związku ze (...), postawiono Pani - tj. (...) – zarzut (...). Jak następnie stwierdziły sądy powszechne, w toku postępowania przygotowawczego doszło do szeregu istotnych błędów proceduralnych, które doprowadziły do postawienia Pani zarzutów bez dostatecznych podstaw dowodowych, a następnie do przedwczesnego wniesienia aktu oskarżenia. Sprawa karna została prawomocnie umorzona. W konsekwencji Sąd Okręgowy wydał wyrok wstępny, którym ustalił odpowiedzialność co do zasady Skarbu Państwa – Prokuratora Prokuratury Rejonowej – za powstałą po Pani stronie szkodę majątkową i niemajątkową, będącą następstwem prowadzonego postępowania przygotowawczego w fazie in personam. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny, a następnie przez Sąd Najwyższy wyrokiem z (…) r. Wystąpiła Pani przeciwko Skarbowi Państwa z powództwem m in. o zapłatę odszkodowania za szkodę majątkową, opierając roszczenia na art. 417 § 1 k.c. Rzeczone odszkodowanie zostało przyznane na podstawie wyroku częściowego z (…) r. wydanego przez Sąd Okręgowy za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej – prokuratury. Część środków z tego tytułu została już Pani wypłacona w (…) r. tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, natomiast postępowanie dotyczące wysokości dalszych kwot należnych tytułem odszkodowania oraz zadośćuczynienia nadal trwa i spodziewa się Pani przyznania oraz wypłaty kolejnych kwot w przyszłości.

Jak wskazała Pani w uzupełnieniu wniosku, podstawą prawną roszczenia jest wyłącznie odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 kodeksu cywilnego za niezgodne z prawem działanie Prokuratury Rejonowej (...) w toku postępowania przygotowawczego, nie zaś jakikolwiek stosunek cywilnoprawny, umowa czy zdarzenie gospodarcze związane z prowadzoną przez Panią (…). Ponadto, odszkodowanie nie wynika z żadnej relacji kontraktowej ((…), kontrahentem, sporu gospodarczego) ani z realizacji ryzyka właściwego dla prowadzenia działalności gospodarczej (np. wadliwego wykonania usługi, szkody w składnikach majątku firmowego). Źródłem szkody było wyłącznie bezprawne, przedwczesne postawienie zarzutów karnych i wniesienie aktu oskarżenia.

Ponadto wskazała Pani, że szkoda majątkowa nie polegała na pojedynczym, jednorazowym wydatku, lecz miała charakter następczy i rozciągnięty w czasie. Była bezpośrednim skutkiem utraty możliwości normalnego wykonywania (…) po bezzasadnym postawieniu zarzutów i wniesieniu aktu oskarżenia. Na uszczerbek majątkowy złożyły się w szczególności utrata (…) korzystających z Pani usług jako (...), wskutek (…), a więc utratę źródła dochodu, które istniało i funkcjonowało przed wszczęciem bezprawnie prowadzonego postępowania przygotowawczego. Jest to zatem szkoda w postaci rzeczywistego uszczerbku majątkowego (damnum emergens) rozumianego jako różnica między stanem majątkowym, jaki by istniał, gdyby nie doszło do bezprawnego działania Prokuratury, a stanem majątkowym rzeczywiście istniejącym – nie zaś odszkodowanie za utracone korzyści w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Mając zatem na uwadze przedstawiony opis zdarzenia przyszłego oraz powołane wyżej uregulowania prawne stwierdzam, że odszkodowanie, które otrzymała Pani w (…) r. i otrzyma Pani w latach następnych na podstawie wyroku sądu, będzie stanowić dla Pani przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który będzie korzystać ze zwolnienia od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy.

Otrzymane przez Panią świadczenia stanowią bowiem „inne odszkodowania lub zadośćuczynienia” otrzymane na podstawie wyroku, a nie będące odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem otrzymanym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak również dotyczącym korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W przedmiotowej sprawie mimo że zdarzenie, które skutkowało postawieniem Pani zarzutów, nastąpiło w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to otrzymanie samego odszkodowania nie miało bezpośredniego związku z prowadzoną przez Panią działalnością gospodarczą. Pani roszczenie nie wynikło z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy zawartej w ramach działalności gospodarczej, nie dotyczy składników majątkowych związanych z działalnością gospodarczą i nie stanowiło realizacji ryzyka gospodarczego. Nie było też realizowane w ramach postępowania gospodarczego. Przyznanie Pani odszkodowania wyrokiem sądowym nastąpiło na podstawie art. 417 § 1 kodeksu cywilnego za niezgodne z prawem działanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Natomiast fakt, że wykonywała Pani (…) w formie działalności gospodarczej, determinuje wyłącznie formę organizacyjną wykonywania zawodu oraz sposób utraty dochodów, a nie samo źródło szkody.

W Pani przypadku nie znajduje również zastosowania wyłączenie z art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ odszkodowanie, którego dotyczy pytanie interpretacyjne nie stanowi odszkodowania za utracone korzyści.

Ponadto, ustawodawca nie uzależnił stosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy, od jednorazowego charakteru wypłaty ani od tego, czy cała kwota została wypłacona w jednym roku podatkowym. Skoro zatem odszkodowanie zostało Pani przyznane na podstawie wyroku sądowego w związku z deliktową odpowiedzialnością Skarbu Państwa i to orzeczenie stanowi podstawę wszystkich płatności, to poszczególne kwoty – niezależnie od daty wypłaty – stanowią realizację jednego świadczenia odszkodowawczego, które podlega zwolnieniu.

Wobec tego Pani stanowisko w powyższym zakresie uznałem za prawidłowe.

Odnosząc się do kwestii odsetek ustawowych za opóźnienie należy wskazać, że instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 i § 2 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którym:

§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.

Odsetki za zwłokę w wypłacie świadczeń stanowią - co do zasady - przychód w rozumieniu cytowanego wyżej art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jednakże nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach, w odniesieniu do odsetek, możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje wyłącznie wówczas, gdy przepis omawianej ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie.

Ustawą z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono art. 21 ust. 1 pkt 95b, który ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2021 r.

Zgodnie z ww. przepisem:

Wolne od podatku dochodowego są: odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Przepis art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia z opodatkowania wszelkie odsetki za opóźnienie wypłacone w związku ze świadczeniami, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, są z tego podatku zwolnione lub stosunku do których zaniechano poboru podatku.

Wobec powyższego odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego (odszkodowania), stanowią dla Pani przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Ponieważ jednak otrzymane przez Panią odszkodowanie korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy, to ustawowe odsetki za opóźnienie w jego wypłacie będą korzystały ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem Pani stanowisko, zgodnie z którym odsetki korzystają ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie mocy art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uznałem za nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

•   stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia;

•   zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Dodać należy, że organ interpretacyjny nie ma uprawnień do przeprowadzania postępowania dowodowego, a informacje niezbędne do wydania interpretacji może przyjmować wyłącznie z przedstawionego przez Panią opisu zdarzenia. Jeżeli przedstawiony we wniosku opis zdarzenia będzie się różnił od stanu występującego w rzeczywistości, wówczas wydana interpretacja nie będzie chroniła Pani w zakresie dotyczącym rzeczywiście zaistniałego zdarzenia. Należy też zauważyć, że to na podatniku spoczywa obowiązek udowodnienia w toku ewentualnego postępowania kontrolnego czy podatkowego okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne.

Odnosząc się do powołanych przez Panią we wniosku wyroków sądu, wyjaśniam, że powołane wyroki są rozstrzygnięciami w indywidualnych sprawach, osadzonych w określonym stanie faktycznym i tylko do nich się zawężają. Zatem, wskazane we wniosku wyroki sądu nie mają wpływu na podjęte w niniejszej interpretacji rozstrzygnięcie.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

•   Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

•   Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1)  z zastosowaniem art. 119a;

2)  w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3)  z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

•   Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

•   w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

•   w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.