0115-KDIT3.4011.542.2026.5.KP; 0111-KDIB2-3.4015.249.2026.4.LM

Interpretacja indywidualna

– stanowisko w części prawidłowe, a w części nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego w zakresie:

·      podatku od spadków i darowizn – jest prawidłowe,

·      podatku dochodowego od osób fizycznych – jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

18 czerwca 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 12 czerwca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 31 lipca 2026 r. (wpływ 6 sierpnia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego

Aktem notarialnym z 28 listopada 2025 r. wraz ze swoim małżonkiem podpisała Pani umowę zrzeczenia się dziedziczenia po Nim. Jednocześnie małżonek zobowiązał się do zapłaty na Pani rzecz wynagrodzenia w związku z tą umową, w łącznej kwocie 500 000 zł. Pierwsza rata w kwocie 200 000 zł została zapłacona w 2025 roku. Druga, zgodnie z umową zostanie zapłacona do 31 grudnia 2026 r.

Uzupełnienie wniosku

Umowa z dnia 28 listopada 2025 r. została zawarta jako umowa o zrzeczenie się dziedziczenia w formie aktu notarialnego, na podstawie art. 1049-1050 Kodeksu cywilnego.

Akt notarialny przewiduje wypłatę na Pani rzecz kwoty 500 000 zł, określonej przez strony jako „wynagrodzenie”. Zgodnie z treścią aktu notarialnego obowiązek zapłaty tego wynagrodzenia wynika bezpośrednio z zawartej jednocześnie umowy zrzeczenia się dziedziczenia.

Nie została zawarta żadna odrębna umowa darowizny ani żadna inna umowa. Jedyną podstawę wypłaty wynagrodzenia stanowi akt notarialny z dnia 28 listopada 2025 r., obejmujący umowę zrzeczenia się dziedziczenia oraz zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia.

Pytania

1.  Czy ta czynność podlega opodatkowaniu po Pani stronie podatkiem od spadków i darowizn?

2.  Czy ta czynność podlega opodatkowaniu po Pani stronie podatkiem dochodowym od osób fizycznych? Jeżeli tak, to na jakich zasadach?

Pani stanowisko w sprawie

Pani zdaniem otrzymanie od małżonka wynagrodzenia w łącznej wysokości 500 000 zł na podstawie umowy zrzeczenia się dziedziczenia zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 28 listopada 2025 r., z czego kwota 200 000 zł została wypłacona w 2025 r., a pozostała kwota 300 000 zł ma zostać wypłacona do dnia 31 grudnia 2026 r., nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawę prawną zawartej umowy stanowi art. 1048 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, zgodnie z którym spadkobierca ustawowy może przez umowę zawartą z przyszłym spadkodawcą zrzec się po nim dziedziczenia. Umowa taka wymaga formy aktu notarialnego. Skutkiem jej zawarcia jest wyłączenie osoby zrzekającej się od dziedziczenia ustawowego po przyszłym spadkodawcy.

Umowa zrzeczenia się dziedziczenia jest szczególną instytucją prawa spadkowego. Jej przedmiotem nie jest przeniesienie własności rzeczy ani zbycie istniejącego prawa majątkowego, lecz ukształtowanie przyszłych stosunków spadkowych pomiędzy stronami. Zawarcie tej umowy prowadzi do rezygnacji z ekspektatywy dziedziczenia ustawowego, czyli potencjalnej możliwości nabycia praw do spadku w przyszłości.

Jednocześnie przepisy Kodeksu cywilnego nie zakazują odpłatnego charakteru takiej czynności.

Strony mogą zatem przewidzieć wynagrodzenie należne osobie zrzekającej się dziedziczenia. Takie wynagrodzenie nie zmienia jednak cywilnoprawnego charakteru samej umowy.

W Pani ocenie otrzymana kwota nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych wyłącznie z tytułów enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. Katalog ten obejmuje między innymi dziedziczenie, zapis, dalszy zapis, polecenie testamentowe, darowiznę, zachowek, nieodpłatne zniesienie współwłasności oraz nieodpłatne ustanowienie renty, użytkowania lub służebności.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że katalog określony w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn ma charakter zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Stanowisko takie zostało wyrażone między innymi w wyroku NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. II FSK 1276/13, wyroku NSA z 12 maja 2017 r., sygn. II FSK 850/15 oraz wyroku NSA z 14 marca 2019 r., sygn. II FSK 821/17.

Umowa zrzeczenia się dziedziczenia nie została wymieniona w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Nie stanowi ona również żadnej z czynności wskazanych w tym przepisie. W szczególności nie jest darowizną, ponieważ wypłacane Pani świadczenie pieniężne ma charakter odpłatny i ekwiwalentny. Nie dochodzi także do nabycia jakiegokolwiek prawa majątkowego tytułem dziedziczenia ani zachowku.

W konsekwencji otrzymanie wynagrodzenia za zawarcie umowy zrzeczenia się dziedziczenia nie mieści się w zakresie przedmiotowym ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Pani zdaniem otrzymanie od małżonka wynagrodzenia w łącznej wysokości 500 000 zł w związku z zawarciem umowy zrzeczenia się dziedziczenia, o której mowa w art. 1048 Kodeksu cywilnego, nie skutkuje powstaniem po jej stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Przede wszystkim należy zauważyć, że ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera żadnych regulacji szczególnych odnoszących się do skutków podatkowych umowy zrzeczenia się dziedziczenia ani do świadczeń pieniężnych otrzymywanych przez osobę zrzekającą się dziedziczenia w zamian za zawarcie takiej umowy. Ustawodawca nie wskazał tego rodzaju świadczenia ani jako samodzielnego źródła przychodu, ani jako szczególnej kategorii przychodów podlegających opodatkowaniu. Już z tego względu ocena skutków podatkowych analizowanego zdarzenia powinna uwzględniać konstytucyjną zasadę określoności prawa podatkowego wynikającą z art. 217 Konstytucji RP, zgodnie z którą nakładanie podatków, określanie przedmiotu opodatkowania oraz wszystkich istotnych elementów konstrukcyjnych podatku musi następować w drodze ustawy.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że obowiązek podatkowy nie może być tworzony ani rozszerzany w drodze wykładni. W wyroku z 6 marca 2002 r., sygn. P 7/00, Trybunał wskazał, że przepisy podatkowe powinny być formułowane w sposób pozwalający podatnikowi na jednoznaczne ustalenie zakresu jego obowiązków. Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku z 13 września 2011 r., sygn. P 33/09, w którym Trybunał podkreślił, że niedopuszczalne jest konstruowanie obowiązków podatkowych w oparciu o wykładnię rozszerzającą. Również w wyroku z 18 lipca 2013 r., sygn. SK 18/09, oraz w wyroku z 8 lipca 2014 r., sygn. K 7/13, wskazano, że wszelkie wątpliwości dotyczące zakresu opodatkowania powinny być rozstrzygane z uwzględnieniem zasady ścisłej interpretacji przepisów podatkowych.

W konsekwencji dla uznania określonego świadczenia za podlegające opodatkowaniu nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że podatnik otrzymał środki pieniężne. Konieczne jest wykazanie, że świadczenie to mieści się w jednej z kategorii przychodów przewidzianych przez ustawodawcę. W analizowanej sprawie brak jest podstaw do dokonania takiej kwalifikacji.

Punktem wyjścia powinien być art. 9 ust. 1 ustawy o PIT, zgodnie z którym opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, chyba że ustawodawca przewidział wyłączenie lub zwolnienie. Przepis ten nie oznacza jednak, że każda korzyść ekonomiczna automatycznie stanowi przychód podatkowy. Zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i doktryna prawa podatkowego od wielu lat podkreślają, że przychodem w rozumieniu ustawy o PIT może być wyłącznie definitywne i rzeczywiste przysporzenie majątkowe.

Kluczowe znaczenie ma znaczenie art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przepis ten zawiera ogólną definicję przychodu podatkowego. Nie oznacza to jednak, że każde otrzymanie środków pieniężnych skutkuje automatycznie powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu. Takie rozumienie art. 11 ust. 1 ustawy o PIT pozostawałoby bowiem w sprzeczności zarówno z systematyką ustawy, jak i z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od wielu lat przyjmuje się, że pojęcie przychodu na gruncie ustawy o PIT należy rozumieć jako trwałe, definitywne i rzeczywiste przysporzenie majątkowe po stronie podatnika. Oznacza to, że dla powstania przychodu nie jest wystarczające samo uzyskanie określonych środków pieniężnych. Konieczne jest również ustalenie, czy po stronie podatnika nastąpiło rzeczywiste zwiększenie aktywów lub zmniejszenie pasywów mające charakter ostateczny.

W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2010 r., sygn. II FPS 1/10, wskazano, że przychodem mogą być jedynie takie świadczenia, które powodują definitywne przysporzenie majątkowe po stronie podatnika. NSA podkreślił, że nie każde otrzymanie środków pieniężnych stanowi przychód podatkowy, lecz wyłącznie takie, które prowadzi do rzeczywistego wzbogacenia podatnika.

Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku NSA z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. III SA 3382/02, w którym stwierdzono, że istotą przychodu podatkowego jest trwały przyrost majątku podatnika. Również w wyroku NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. II FSK 1047/09, podkreślono, że przychód podatkowy powinien wiązać się z definitywnym przyrostem majątkowym, a nie jedynie z przepływem środków pieniężnych.

W analogicznym kierunku wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 14 maja 1998 r., sygn. SA/Sz 1305/97, wskazując, że przychodem jest jedynie taka wartość, która w sposób rzeczywisty powiększa majątek podatnika. Pogląd ten został następnie wielokrotnie potwierdzony między innymi w wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. II FSK 3126/14, oraz w wyroku NSA z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II FSK 301/18.

Na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych utrwalony jest również pogląd, że ocena występowania przychodu podatkowego wymaga każdorazowo uwzględnienia ekonomicznego sensu danego zdarzenia prawnego. Nie można zatem abstrahować od okoliczności, w jakich podatnik uzyskuje określone świadczenie.

W analizowanej sprawie otrzymana przez Panią kwota 500 000 zł nie stanowi świadczenia nieodpłatnego ani jednostronnego przysporzenia majątkowego. Świadczenie to jest bezpośrednio związane z zawarciem umowy zrzeczenia się dziedziczenia i stanowi ekwiwalent za dokonanie przez Panią określonej czynności prawnej. Otrzymanie środków pieniężnych nie następuje więc bez świadczenia wzajemnego.

Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca podatkowy wielokrotnie odróżnia sytuacje, w których podatnik uzyskuje nieodpłatne wzbogacenie, od sytuacji, w których otrzymane świadczenie ma charakter ekwiwalentny lub kompensacyjny. Sam fakt otrzymania określonej kwoty pieniężnej nie przesądza zatem o powstaniu przychodu podatkowego.

W licznych orzeczeniach dotyczących odszkodowań, rekompensat, świadczeń wyrównawczych oraz innych świadczeń o charakterze kompensacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że nie każde świadczenie pieniężne prowadzi do powstania przychodu podatkowego. W wyroku z dnia 21 marca 2014 r., sygn. II FSK 928/12, wskazano, że świadczenie kompensacyjne nie prowadzi do powstania nowego przysporzenia majątkowego, lecz stanowi jedynie wyrównanie określonego uszczerbku lub rezygnacji z określonych uprawnień. Podobne stanowisko zajęto w wyroku NSA z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. II FSK 111/12, oraz w wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. II FSK 2705/20.

W Pani przypadku świadczenie pieniężne zostało ustalone przez strony jako ekonomiczny ekwiwalent rezygnacji z określonej pozycji prawnej wynikającej z przepisów prawa spadkowego. Otrzymana kwota nie jest więc świadczeniem nieodpłatnym ani przypadkowym wzbogaceniem, lecz elementem wzajemnych rozliczeń stron wynikających z zawartej umowy.

W konsekwencji już na poziomie ogólnej definicji przychodu określonej w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT powstają poważne wątpliwości co do możliwości uznania otrzymanego wynagrodzenia za przychód podatkowy. W szczególności nie można abstrahować od faktu, że świadczenie to stanowi ekwiwalent za dokonanie przez Panią czynności prawnej skutkującej utratą możliwości uczestniczenia w przyszłym dziedziczeniu ustawowym. Tym samym nie stanowi ono klasycznego przysporzenia majątkowego, które ustawodawca wiąże z powstaniem obowiązku podatkowego. Niezależnie od powyższego, nawet gdyby uznać, że otrzymanie przez Panią środków pieniężnych prowadzi do powstania przysporzenia majątkowego w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, nadal konieczne byłoby wykazanie, że świadczenie to mieści się w jednym ze źródeł przychodów określonych w art. 10 ust. 1 ustawy o PIT. Jak zostanie wykazane poniżej, wynagrodzenie otrzymane z tytułu umowy zrzeczenia się dziedziczenia nie może zostać zakwalifikowane ani jako przychód z praw majątkowych, o którym mowa w art. 18 ustawy o PIT, ani jako przychód z innych źródeł w rozumieniu art. 20 ust. 1 tej ustawy.

Pani zdaniem brak jest podstaw do zakwalifikowania otrzymanego wynagrodzenia jako przychodu z praw majątkowych, o których mowa w art. 18 ustawy o PIT. Przepis ten stanowi, że za przychody z praw majątkowych uważa się w szczególności przychody z praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych, wzorów zdobniczych oraz przychody z odpłatnego zbycia tych praw. Wprawdzie użyte przez ustawodawcę sformułowanie „w szczególności” oznacza, że katalog ten ma charakter otwarty, jednak nie oznacza to możliwości objęcia tym przepisem dowolnego świadczenia pieniężnego związanego z jakimkolwiek uprawnieniem majątkowym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że pojęcie praw majątkowych użyte w art. 18 ustawy o PIT odnosi się do istniejących praw podmiotowych posiadających samodzielną wartość ekonomiczną oraz funkcjonujących jako odrębne dobra w obrocie prawnym. Stanowisko takie zostało wyrażone między innymi w wyroku NSA z 8 listopada 2017 r., sygn. II FSK 2822/15, wyroku NSA z 25 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 329/16, oraz wyroku NSA z 28 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1932/16.

Tymczasem sytuacja prawna osoby, która mogłaby w przyszłości dziedziczyć po określonej osobie, nie stanowi prawa majątkowego w znaczeniu przyjmowanym na gruncie art. 18 ustawy o PIT. Zgodnie z art. 924 Kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Do momentu śmierci przyszłego spadkodawcy nie istnieje więc żadne prawo do spadku. Potencjalny spadkobierca nie dysponuje żadnym istniejącym prawem podmiotowym, które mogłoby zostać zbyte lub przeniesione na inną osobę.

W doktrynie prawa spadkowego przyjmuje się jednolicie, że przed otwarciem spadku potencjalnemu spadkobiercy przysługuje wyłącznie ekspektatywa dziedziczenia, rozumiana jako możliwość nabycia praw majątkowych w przyszłości, pod warunkiem wystąpienia określonego zdarzenia prawnego, jakim jest śmierć spadkodawcy. Taka ekspektatywa nie jest jednak prawem podmiotowym i nie może być utożsamiana z prawem majątkowym stanowiącym przedmiot obrotu. Stanowisko to znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W uchwale z 22 maja 1984 r., sygn. III CZP 21/84, Sąd Najwyższy wskazał, że prawa do spadku nie istnieją przed otwarciem spadku. Podobnie w uchwale z 17 marca 2017 r., sygn. III CZP 110/16, podkreślono, że przed śmiercią spadkodawcy nie istnieje prawo do spadku jako samodzielne prawo podmiotowe. Oznacza to, że osoba mogąca w przyszłości zostać spadkobiercą nie dysponuje żadnym istniejącym prawem majątkowym, które mogłoby zostać odpłatnie zbyte.

Należy również zwrócić uwagę, że umowa zrzeczenia się dziedziczenia nie prowadzi do przeniesienia jakiegokolwiek prawa majątkowego na przyszłego spadkodawcę. W wyniku zawarcia tej umowy Pani Małżonek nie nabywa od niej żadnego prawa. Nie dochodzi do przeniesienia własności, cesji prawa, sukcesji prawa ani jakiejkolwiek innej formy rozporządzenia istniejącym składnikiem majątku. Skutkiem umowy jest wyłącznie ukształtowanie przyszłych stosunków spadkowych poprzez wyłączenie Pani od dziedziczenia ustawowego. Nie można więc twierdzić, że otrzymane wynagrodzenie stanowi zapłatę za odpłatne zbycie prawa majątkowego.

Przeciwna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego rozszerzenia zakresu zastosowania art. 18 ustawy o PIT poza granice wynikające z jego treści normatywnej. W praktyce oznaczałoby to objęcie podatkiem każdego świadczenia związanego z rezygnacją z potencjalnej korzyści majątkowej, nawet w sytuacji, gdy korzyść ta nie stanowi istniejącego prawa podmiotowego. Taka wykładnia pozostawałaby w sprzeczności zarówno z art. 217 Konstytucji RP, jak i utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zakazu wykładni rozszerzającej przepisów prawa podatkowego.

Brak jest również podstaw do zakwalifikowania analizowanego świadczenia jako przychodu z innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT. Przepis ten ma charakter subsydiarny i może znaleźć zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy określone świadczenie rzeczywiście stanowi przychód podatkowy, lecz nie mieści się w żadnym z pozostałych źródeł przychodów. Nie może natomiast służyć do kreowania nowych kategorii przychodów nieprzewidzianych przez ustawodawcę.

Pogląd ten został wyrażony między innymi w wyroku NSA z 5 lipca 2016 r., sygn. II FSK 1889/14, oraz w wyroku NSA z 17 maja 2017 r., sygn. II FSK 1086/15. W orzeczeniach tych podkreślono, że art. 20 ust. 1 ustawy o PIT nie może być interpretowany w sposób prowadzący do obejścia konstytucyjnej zasady określoności opodatkowania i nie może stanowić podstawy do opodatkowania świadczeń, które nie zostały objęte zakresem ustawy.

Mając na uwadze całokształt przedstawionych okoliczności, należy stwierdzić, że wynagrodzenie otrzymane przez Panią na podstawie umowy zrzeczenia się dziedziczenia nie stanowi przychodu z praw majątkowych w rozumieniu art. 18 ustawy o PIT, nie stanowi przychodu z innych źródeł w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy o PIT, ani nie mieści się w żadnym innym źródle przychodów określonym w art. 10 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji zarówno kwota 200 000 zł otrzymana w 2025 r., jak i kwota 300 000 zł mająca zostać otrzymana do dnia 31 grudnia 2026 r., nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych i nie podlegają wykazaniu w zeznaniu rocznym składanym przez Panią.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest w części prawidłowe, a w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 478 ze zm.):

Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

1)  dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;

2)  darowizny, polecenia darczyńcy;

3)  zasiedzenia;

4)  nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5)  zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6)  nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Stosownie do art. 1 ust. 2 ww. ustawy:

Podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.

Jak wynika z przywołanych przepisów, katalog tytułu nabycia podlegającego opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn jest katalogiem zamkniętym. Wymienione w nim tytuły nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych stanowią jedyne przypadki podlegające opodatkowaniu tym podatkiem.

Zatem opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn może podlegać jedynie nieodpłatne nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych wymienionych w ww. art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Tym samym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych z innych tytułów, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera pojęć dotyczących zrzeczenia się dziedziczenia, dlatego w tym zakresie należy sięgnąć do odpowiednich przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795).

Zgodnie z art. 1048 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

§ 2. Zrzeczenie się dziedziczenia może być ograniczone do zrzeczenia się tylko prawa do zachowku w całości lub w części.

§ 3. Zrzeczenie się dziedziczenia na korzyść innej osoby uważa się w razie wątpliwości za zrzeczenie się pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć.

Stosownie do art. 1049 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej.

§ 2. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

W myśl art. 1050 Kodeksu cywilnego:

Zrzeczenie się dziedziczenia może być uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Z treści wniosku wynika, że 28 listopada 2025 r. zawarła Pani z mężem w formie aktu notarialnego umowę zrzeczenia się dziedziczenia. Podstawę prawną zawartej umowy stanowi art. 1049-1050 ustawy Kodeks cywilny. Akt notarialny przewiduje wypłatę na Pani rzecz kwoty 500 000 zł, określonej przez strony jako „wynagrodzenie”. Zgodnie z treścią aktu notarialnego obowiązek zapłaty tego wynagrodzenia wynika bezpośrednio z zawartej jednocześnie umowy zrzeczenia się dziedziczenia. Nie została zawarta żadna odrębna umowa darowizny ani żadna inna umowa. Jedyną podstawę wypłaty wynagrodzenia stanowi akt notarialny, obejmujący umowę zrzeczenia się dziedziczenia oraz zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia.

Aby w omawianej sprawie określić skutki podatkowe na gruncie podatku od spadków i darowizn należy ustalić jaki charakter ma opisana czynność – czy jest odpłatna czy nieodpłatna. Wynika to z faktu, że podatkiem od spadków i darowizn opodatkowane są co do zasady wyłącznie czynności nieodpłatne, czyli takie, w których jedna strona przekazuje drugiej majątek bez żadnego ekwiwalentu (świadczenia wzajemnego).

Z opisu zdarzenia wynika wprost, że z tytułu zrzeczenia się dziedziczenia przewidziano dla Pani wynagrodzenie. Tym samym w opisanym zdarzeniu występuje element ekwiwalentności otrzymanego świadczenia. Zatem nie można stwierdzić, że opisane we wniosku zrzeczenie się dziedziczenia stanowi któryś z tytułów określonych w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W związku z tym, nabycie przez Panią opisanych środków pieniężnych nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

W myśl art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Skoro otrzymane przez Panią świadczenie pieniężne w zamian za zrzeczenie się dziedziczenia nie podlega przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn, to do otrzymanych środków mają zastosowanie przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Treść powyższego przepisu wskazuje, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartym w powyższej ustawie, bądź, od których zaniechano poboru podatku.

Stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychodem będzie każde przysporzenie majątkowe, mające konkretny wymiar finansowy, otrzymane jako świadczenie pieniężne, rzeczowe lub też jako świadczenie nieodpłatne lub częściowo odpłatne. Co do zasady o zaliczeniu danego przysporzenia majątkowego do przychodów danego podatnika decyduje definitywny charakter tego przysporzenia w tym sensie, że w sposób ostateczny faktycznie powiększa on aktywa tej osoby. Konsekwencją przyjęcia tezy o charakterze przychodu, jako definitywnego przysporzenia w majątku podatnika jest uznanie, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko te przychody, które nie mają charakteru zwrotnego. W celu określenia, co stanowi przychód podatnika, należy zidentyfikować stosunek prawny leżący u podstaw danej czynności.

Natomiast katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych zawiera art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy:

Źródłem przychodów są inne źródła.

Jak stanowi art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania w szczególności wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 tej ustawy. W związku z tym, każde świadczenie mające realną korzyść finansową, o ile nie stanowi konkretnej kategorii przychodu zaliczanego do jednego ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ww. ustawy, jest dla świadczeniobiorcy przychodem z innych źródeł. O przychodzie podatkowym z innych źródeł mówi się w każdym przypadku, kiedy u podatnika występują realne korzyści majątkowe.

Zgodnie z przywołanymi wcześniej przepisami Kodeksu cywilnego (art. 1048-1050 tego Kodeksu) umowa o zrzeczenie się dziedziczenia to umowa, mocą której potencjalny spadkobierca zrzeka się dziedziczenia ustawowego po swym spadkodawcy. Umowę tę zawierają - z jednej strony - potencjalny spadkobierca ustawowy, z drugiej zaś strony - jego przyszły spadkodawca. W roli zrzekającego się może wystąpić każda osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych danego spadkodawcy, a nie tylko osoba, która w istniejących okolicznościach ma szansę dziedziczenia ustawowego po tym spadkodawcy. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia musi być dla swojej ważności zawarta w formie aktu notarialnego.

Odnosząc powołane przepisy do przedstawionego opisu sprawy należy wskazać, że nie można zgodzić się z Pani stanowiskiem, zgodnie z którym otrzymanie od małżonka wynagrodzenia w łącznej wysokości 500 000 zł w związku z zawarciem umowy zrzeczenia się dziedziczenia, o której mowa w art. 1048 Kodeksu cywilnego, nie skutkuje powstaniem po Pani stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Kluczowe znaczenie dla oceny skutków podatkowych ma charakter świadczenia, które zostało Pani wypłacone. Z przedstawionego opisu sprawy jednoznacznie wynika, że otrzymana kwota stanowi „wynagrodzenie” wypłacone na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego umowy zrzeczenia się dziedziczenia.

Jak wynika z opisu sprawy, akt notarialny przewiduje wypłatę na Pani rzecz kwoty 500 000 zł, określonej przez strony jako „wynagrodzenie” z tytułu zrzeczenia się przez Panią dziedziczenia. Pierwsza rata w kwocie 200 000 zł została Pani zapłacona w 2025 roku. Druga, zgodnie z umową zostanie Pani zapłacona do 31 grudnia 2026 r. Zgodnie z treścią aktu notarialnego obowiązek zapłaty tego wynagrodzenia wynika bezpośrednio z zawartej umowy zrzeczenia się dziedziczenia.

Powyższe okoliczności wskazują, że wypłacona kwota stanowi element wzajemnych rozliczeń wynikających z zawartej umowy.

Zatem, otrzymanie przez Panią w łącznej kwocie świadczenia w wysokości 500 000 zł stanowi dla Pani definitywne przysporzenie majątkowe. W konsekwencji należy uznać je za przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Stosownie bowiem do przepisu art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie od dnia 15 lutego do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznania złożone przed początkiem terminu uznaje się za złożone w dniu 15 lutego roku następującego po roku podatkowym.

Mając na uwadze powyższe przepisy prawa oraz przedstawiony stan faktyczny stwierdzić należy, że otrzymane przez Panią wynagrodzenie za zrzeczenie się dziedziczenia stanowi dla Pani przysporzenie majątkowe, które należy zakwalifikować do przychodów z innych źródeł, o których mowa art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W związku z powyższym świadczenie w kwocie 200 000 zł, które otrzymała Pani w 2025 roku oraz świadczenie w kwocie 300 000 zł, które zostanie Pani wypłacone do 31 grudnia 2026 r. powinna Pani wykazać w zeznaniu podatkowym i opodatkować wraz z innymi dochodami.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

·      stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia oraz

·      zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

W odniesieniu do powołanych przez Panią wyroków sądów wskazuję, że rozstrzygnięcia w nich zawarte dotyczą tylko konkretnych, indywidualnych spraw i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego zaistniałego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.