0114-KDIP4-3.4012.214.2026.2.DS

Interpretacja indywidualna

– stanowisko nieprawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

3 kwietnia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy uznania transakcji realizowanych w związku z rozliczaniem kontraktów terminowych zawieranych z Wytwórcami jako transakcji pomocniczych i nieuwzględniania ich w proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy. Uzupełnili go Państwo pismem z 8 maja 2026 r. (wpływ 8 maja 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

A. (dalej: „Wnioskodawca”, „Spółka”) jest częścią grupy kapitałowej B. (dalej: „Grupa”). Grupa jest (...).

Spółka jest spółką dominującą Grupy, do której (...). W skład Grupy wchodzą spółki wytwórcze (dalej: „Wytwórcy”), zajmujące się produkcją energii elektrycznej. Sam Wnioskodawca nie prowadzi działalności polegającej na wytwarzaniu energii elektrycznej.

Przedmiotem działalności gospodarczej Wnioskodawcy oraz głównym źródłem jego przychodów jest hurtowa sprzedaż energii elektrycznej oraz produktów powiązanych odbiorcom biznesowym. Sprzedaż tych towarów stanowi działalność opodatkowaną VAT, z tytułu której Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego. Wynagrodzenie uzyskiwane z tego tytułu stanowi zasadniczą część przychodów Wnioskodawcy. Działalność w zakresie obrotu energią elektryczną prowadzona jest przez Spółkę z zachowaniem wymogów ustawy Prawo energetyczne.

W związku ze specyfiką prowadzonej działalności podmioty z Grupy zawierają szereg transakcji sprzedaży i zakupu energii elektrycznej, w tym na giełdach towarowych. W Grupie planowane jest stosowanie modelu sprzedaży, w ramach którego Wytwórcy będą dokonywali sprzedaży energii elektrycznej na giełdach towarowych na kontraktach spot po cenach rynkowych, odpowiadających warunkom właściwym dla danego okresu dostawy. Wnioskodawca będzie natomiast nabywać energię elektryczną na giełdach w celu jej dalszej odsprzedaży.

W celu ograniczenia ryzyka cenowego wynikającego z potencjalnych wahań cen giełdowych Wnioskodawca oraz Wytwórcy planują zawarcie kontraktów terminowych typu contract for difference (dalej: „kontrakty terminowe”). Kontrakty te będą służyć zabezpieczeniu ceny dla określonego wolumenu energii nabywanej przez Wnioskodawcę oraz zapewnieniu większej przewidywalności rozliczeń i wyniku finansowego po stronie Wytwórców.

Kontrakty terminowe obejmować będą jedynie część wolumenu energii pozostającej w związku z działalnością prowadzoną przez Wytwórców oraz działalnością Wnioskodawcy. Pozostała część wolumenu będzie nadal przedmiotem obrotu bez objęcia takim zabezpieczeniem. Kontrakty terminowe nie będą przewidywać fizycznej dostawy energii elektrycznej, lecz wyłącznie pieniężne rozliczenie różnicy pomiędzy uzgodnioną ceną „zabezpieczoną” a ceną referencyjną opartą na notowaniach rynku dnia następnego na giełdzie, ustalaną dla danego okresu.

W każdym okresie rozliczeniowym ustalana będzie kwota rozliczenia wynikająca z różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną, odnoszoną do uzgodnionego wolumenu referencyjnego. W zależności od kierunku tej różnicy po jednej ze stron kontraktu terminowego może powstać obowiązek dokonania odpowiedniego rozliczenia pieniężnego za dany okres. Rozliczenie to będzie niezależne od faktycznego wolumenu energii sprzedanego lub nabytego na giełdzie w danym okresie i będzie odnosić się do z góry określonego wolumenu kontraktowego pomiędzy Spółką a poszczególnymi Wytwórcami.

Kontrakty terminowe nie będą przewidywać odrębnych opłat, prowizji ani innych świadczeń należnych z tytułu ich zawarcia lub wykonywania. Jedynymi przepływami pieniężnymi pomiędzy stronami będą kwoty rozliczeń wynikające z różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną. Kontrakty terminowe będą stanowić instrumenty pochodne spełniające definicję instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi.

Obsługa kontraktów terminowych po stronie Wnioskodawcy i Wytwórców nie będzie wiązała się z koniecznością tworzenia odrębnych struktur organizacyjnych ani z istotnym zaangażowaniem dodatkowych zasobów osobowych. Czynności te będą wykonywane w ramach już funkcjonujących zespołów odpowiedzialnych za kontrakty dotyczące energii, przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających co najwyżej ograniczonych dostosowań. Realizacja i rozliczanie kontraktów terminowych nie będzie zatem wymagała znaczącego zaangażowania nowych aktywów materialnych, niematerialnych czy zasobów osobowych Wnioskodawcy. Wnioskodawca nie prowadzi obecnie ani nie zamierza prowadzić w przyszłości działalności polegającej na oferowaniu tego rodzaju kontraktów terminowych podmiotom trzecim spoza Grupy. Aktywność ta nie będzie stanowiła odrębnej linii biznesowej Wnioskodawcy, lecz pozostanie związana z zarządzaniem ryzykiem cenowym towarzyszącym jego podstawowej działalności operacyjnej oraz działalności Wytwórców. Obecnie w ramach Grupy realizowane są kontrakty terminowe, na podstawie których Spółka nabywa energię elektryczną bezpośrednio od Wytwórców. W planowanym modelu rola Spółki pozostanie niezmieniona, ponieważ nadal będzie ona nabywać energię elektryczną. Kontrakty terminowe będą pełniły wyłącznie funkcję instrumentu zabezpieczającego poziom cen energii elektrycznej, nie wpływając na ekonomiczny charakter modelu ani na jego podstawowe założenia biznesowe. W szczególności, zmianie nie ulegną założenia produkcyjne Wytwórców, jak również docelowa pozycja handlowa i zakupowa Spółki.

Niezależnie od wskazanych wyżej kontraktów terminowych zawieranych z Wytwórcami Wnioskodawca realizuje również wybrane czynności finansowe o charakterze wewnątrzgrupowym, w szczególności udziela finansowania w formie pożyczek. Przychody odsetkowe z tego tytułu stanowią około 3-4% przychodów Wnioskodawcy. Wnioskodawca nie prowadzi jednak ani nie zamierza prowadzić działalności gospodarczej polegającej na profesjonalnym udzielaniu pożyczek, w szczególności nie planuje ujmowania takiej działalności jako odrębnego przedmiotu działalności w Krajowym Rejestrze Sądowym. Czynności te nie są również wykonywane na rzecz podmiotów spoza Grupy, co odpowiada ich wewnątrzgrupowemu i niekomercyjnemu charakterowi. W odniesieniu do przedmiotowych czynności, innych niż kontrakty objęte przedmiotowym pismem, Wnioskodawca uwzględnia ich wpływ na zakres przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego, stosując proporcję, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

Wnioskodawca przyjmuje, że w odniesieniu do kontraktów terminowych będzie działał w charakterze podatnika VAT i świadczył usługę podlegającą zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu zdarzenia przyszłego

Wnioskodawca wskazuje, że kontrakty terminowe będą zawierane z Wytwórcami w odniesieniu do określonych okresów referencyjnych odpowiadających okresom dostaw energii. W tym zakresie:

·      okresy referencyjne objęte kontraktami będą wynosiły zasadniczo od tygodnia do roku;

·      początek okresu referencyjnego objętego danym kontraktem może przypadać od tygodnia do nawet kilku lat później niż moment zawarcia kontraktu;

·      kontrakty mogą obejmować różne wolumeny energii;

·      możliwe jest zawarcie kilku kontraktów odnoszących się do tego samego okresu referencyjnego, jeżeli będzie to odpowiadało potrzebom stron;

·      okres, którego będą dotyczyły kontrakty, oraz objęty nimi wolumen będą każdorazowo wynikały z potrzeb biznesowych stron, wymogów regulacyjnych oraz z aktualnych warunków rynkowych.

Wnioskodawca wyjaśnia, że niektóre kontrakty mogą obejmować dłuższy horyzont zabezpieczenia, co jest naturalne dla instrumentów służących ograniczeniu ryzyka cenowego w czasie. Jednocześnie kontrakty nie będą miały charakteru bezterminowego. Każdy kontrakt będzie odnosił się do określonego okresu, odrębnie ustalonego wolumenu energii, oraz do różnych podmiotów z Grupy. Zawarcie kolejnych kontraktów będzie każdorazowo zależało od aktualnych potrzeb zabezpieczenia ceny energii przez Spółkę i poszczególnych Wytwórców, a także wymogów regulacyjnych związanych z rynkiem energii.

Wnioskodawca wskazuje, że działalność związana z zabezpieczeniem cen nabywanej energii elektrycznej nie będzie wiązała się z utworzeniem odrębnych struktur organizacyjnych ani z istotnym zaangażowaniem zasobów osobowych, organizacyjnych, informatycznych lub finansowych. Czynności związane z kontraktami terminowymi będą realizowane przez istniejące zespoły odpowiedzialne za handel energią, w ramach ich dotychczasowych kompetencji i przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających co najwyżej ograniczonych dostosowań. Zakres tych czynności będzie obejmował przede wszystkim uwzględnienie kontraktów terminowych w procesie kalkulacji cen, czy też weryfikację należnych rozliczeń różnicowych. Spółka nie będzie angażowała do tego rodzaju zadań nowego personelu ani przeznaczała odrębnych zasobów finansowych na prowadzenie działalności w tym zakresie. Zaangażowanie finansowe Spółki będzie w praktyce ograniczone do rozliczeń wynikających z mechanizmu kontraktów terminowych, tj. rozliczenia różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną energii elektrycznej w danym okresie.

Rola Wnioskodawcy w planowanym modelu nabywania energii elektrycznej pozostanie zasadniczo niezmieniona, a kontrakty terminowe będą pełniły wyłącznie funkcję instrumentu zabezpieczającego poziom cen tej energii. W konsekwencji działalność związana z zabezpieczeniem cen będzie realizowana w ramach istniejących zasobów i procesów Spółki.

Wnioskodawca szacuje, że obrót związany z rozliczeniami wynikającymi z kontraktów terminowych nie powinien przekroczyć kilku procent obrotów uzyskiwanych z pozostałej działalności Spółki. Wartość ta ma jednak charakter szacunkowy, ponieważ wysokość rozliczeń będzie zależała od bieżącej sytuacji rynkowej, generalnie od nieznanej na ten moment relacji pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną energii elektrycznej w danym okresie. Szacunek został przygotowany w oparciu o analizę historycznych odchyleń cen energii, przy czym dane te stanowią jedynie orientacyjny punkt odniesienia i nie pozwalają na precyzyjne i jednoznaczne przewidzenie przyszłych rozliczeń. Rzeczywiste wartości mogą odbiegać od tego szacunku zarówno dodatnio jak i ujemnie z perspektywy Wnioskodawcy, co wynika z istoty kontraktów opartych na rozliczeniu różnicowym oraz zmienności rynku energii elektrycznej.

Tak jak Spółka wskazywała we wniosku, nie ma możliwości zaplanowania ani kierunku rozliczeń, ani ich wysokości, ani tego, czy po jej stronie w ogóle wystąpi dodatni wynik w związku z konkretnym okresem rozliczeniowym.

Wnioskodawca wskazuje, że jest zarejestrowany jako czynny podatnik podatku VAT.

Pytanie

Czy w opisanych okolicznościach transakcje realizowane przez Wnioskodawcę w związku z wykonywaniem i rozliczaniem kontraktów terminowych zawieranych z Wytwórcami będą miały charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, a w konsekwencji obrót z tytułu tych transakcji nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT?

Państwa stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy w opisanych okolicznościach transakcje realizowane przez niego w związku z wykonywaniem i rozliczaniem kontraktów terminowych zawieranych z Wytwórcami będą miały charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, a w konsekwencji obrót z tytułu tych transakcji nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy

Uwagi ogólne

Podstawowe zasady dotyczące odliczania podatku naliczonego zostały sformułowane w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. Przepis ten został oparty na postanowieniach I i VI Dyrektywy Rady WE (obecnie Dyrektywa Rady 2006/112/WE, dalej: „Dyrektywa VAT”), które wprowadzają fundamentalną zasadę systemu podatku od wartości dodanej, tj. prawo do odliczenia podatku naliczonego. Zgodnie z tym przepisem, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.

Ponadto, zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy o VAT w stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.

Jak wynika z powyższego, jeżeli towary i usługi są wykorzystywane przez podatnika zarówno do sprzedaży opodatkowanej VAT (czynności dających prawo do obniżenia podatku należnego), jak i do czynności niedających prawa do obniżenia podatku należnego VAT (np. sprzedaży zwolnionej z VAT), podatnik jest zobowiązany do przyporządkowywania dokonywanych przez siebie zakupów do tych dwóch grup w ramach tzw. alokacji bezpośredniej, przy czym VAT naliczony podlega odliczeniu w takim zakresie, w jakim został alokowany do czynności dających prawo do odliczenia.

Stosownie do art. 90 ust. 2 ustawy o VAT, jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa w art. 90 ust. 1, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, z zastrzeżeniem ust. 10. Szczegółowe zasady ustalania proporcji (dalej również jako „WSS”), o której mowa w art. 90 ust. 2, uregulowane są w art. 90 ust. 3-12 ustawy o VAT.

I tak, zgodnie z art. 90 ust. 3 ustawy o VAT, WSS ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.

Należy podkreślić, że Dyrektywa VAT w art. 174 ust. 2 lit. b) i c) przewiduje wyłączenie niektórych transakcji dotyczących nieruchomości oraz transakcji finansowych, jak również transakcji wymienionych w art. 135 ust. 1 lit. b) -g) (w tym m.in. udzielanie pożyczek) z kalkulacji WSS, jeśli te mają charakter pomocniczy.

Powyższe zasady zostały zaimplementowane do polskiego prawa w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu, do obrotu, o którym mowa w ust. 3, nie wlicza się obrotu z tytułu transakcji dotyczących pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych, a zgodnie z pkt 2 przepisu: usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41 (przyp. Wnioskodawcy – m.in. usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi), w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.

Wyłączenie tych transakcji z kalkulacji WSS ma na celu ograniczenie wpływu na prawo do odliczenia VAT czynności pomocniczych, tj. w praktyce takich, które choć są realizowane w ramach działalności gospodarczej, nie są głównym przedmiotem działalności podatnika, lecz w istocie stanowią działalność incydentalną i - jako takie - nie powinny determinować prawa do odliczenia VAT przez podatnika.

Pojęcie transakcji pomocniczych

Warto zaznaczyć, że ani Dyrektywa VAT, ani ustawa o VAT nie zawierają definicji „pomocniczości” w kontekście transakcji wyłączonych z kalkulacji WSS. W związku z tym, w celu ustalenia znaczenia tego pojęcia, w ocenie Wnioskodawcy zasadne jest odwołanie się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) oraz sądów administracyjnych, które bazując na wykładni literalnej oraz celu Dyrektywy VAT, dokonywały próby interpretacji tego pojęcia.

Jak wskazują sądy administracyjne, użyty w angielskiej wersji językowej Dyrektywy VAT zwrot „incidental transactions” – zgodnie z uniwersalnym słownikiem angielsko-polskim, polsko-angielskim, oznacza - transakcje przypadkowe, uboczne, marginalne. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN, przymiotnik „incydentalny” można odnosić do czynności „o małym znaczeniu”. W tym ujęciu jako „pomocnicze” należy zatem rozumieć transakcje nieistotne i uboczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: „NSA”) z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I FSK 1480/13).

Opierając się na dorobku orzecznictwa TSUE (m.in. wyrokach w sprawach: Régie Dauphinoise-Cabinet (C-306/94), EDM (C-77/01), NCC Construction Danmark (C-174/08) oraz Mercedes Benz Italia (C-378/15)), można uznać, że w celu stwierdzenia czy dany rodzaj działalności ma charakter transakcji pomocniczych, należy rozważyć następujące kwestie:

·         czy działalność ta oznacza bezpośrednie, trwałe i konieczne rozszerzenie działalności gospodarczej oraz

·         czy działalność ta obejmuje znaczące / istotne zaangażowanie składników majątkowych opodatkowanych podatkiem VAT.

TSUE wskazał, że działalność gospodarczą należy zaklasyfikować jako „okazjonalną” jeżeli nie stanowi ona bezpośredniego, trwałego i koniecznego przedłużenia opodatkowanej działalności przedsiębiorstwa oraz nie oznacza ona znacznego wykorzystywania towarów i usług, od których należny jest VAT.

Ponadto, z orzecznictwa TSUE wynika, że nie jest istotna częstotliwość wykonywania transakcji, o których mowa, ale ważny jest stopień zaangażowania aktywów i usług opodatkowanych VAT przy wykonywaniu tychże czynności. Przy niewielkim stopniu zaangażowania, nawet transakcje regularne i powtarzające się mogą być objęte zakresem omawianego przepisu. Jednocześnie nawet fakt uzyskiwania dochodów z tytułu transakcji finansowych przewyższających obrót z podstawowej działalności podatnika nie jest przesłanką wykluczającą „pomocniczość / incydentalność” takich transakcji (tak np. TSUE w wyroku z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie EDM (C-77/01)).

Przedstawiona argumentacja i przesłanki oceny są przyjmowane przez polskie sądy administracyjne (zob. np. wyrok NSA z 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt I FSK 737/18 lub wyrok NSA z 22 października 2025 r., sygn. akt I FSK 1504/22). W szczególności podkreśla się, że ocena pomocniczości nie może opierać się na jednym kryterium, lecz powinna uwzględniać całokształt okoliczności, wyznaczających miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się przy tym, że za pomocniczym charakterem przemawia zwłaszcza okoliczność, że dana aktywność nie stanowi typowego elementu podstawowej działalności podatnika, nie wymaga angażowania istotnych dodatkowych zasobów oraz nie prowadzi do rzeczywistego rozszerzenia głównego obszaru jego działalności. WSA w Olsztynie w prawomocnym wyroku z 10 stycznia 2018 r. (sygn. akt I SA/Ol 818/17) wskazał, że termin „pomocnicze”, wskazuje na odniesienie, które w korelacji poszczególnych świadczeń zwolnionych do całkowitej, zasadniczej sfery działalności przedsiębiorcy, oznacza pewną uboczność, akcesoryjność oraz subsydiarność.

Z tej perspektywy nawet regularne świadczenie usług finansowych może zostać uznane za posiadające cechy pomocniczości, o ile nie jest ono elementem zasadniczej działalności danego podatnika. Taki pogląd jest podzielany przez NSA. W wyroku z 25 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1877/15 sąd wskazał, że: „(…) wskaźnik dotyczący wielkości generowanego przychodu z tytułu usług finansowych, nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie charakteru tych usług jako sporadycznych (pomocniczych)”. Stanowisko to było potwierdzane przez NSA również w późniejszym orzecznictwie (np. w wyroku NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt I FSK 1693/17, czy w wyroku NSA z 6 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 243/17).

Zatem, jak wynika z powyższych rozstrzygnięć, zarówno sądów krajowych, jak i TSUE, dla potrzeb określenia, czy dana transakcja finansowa powinna być uznana za pomocniczą, istotne jest ustalenie relacji między tą transakcją, a główną działalnością podatnika. Jeżeli działalność taka stanowi stały i niezbędny element, niejako nieodzowny dla funkcjonowania przedsiębiorstwa podatnika, to nie może zostać uznana za pomocniczą. Jeżeli natomiast jest ona transakcją, która nie jest związana z głównym przedmiotem działalności podatnika, należy ją uznać za spełniającą przesłankę „transakcji pomocniczej” w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT.

Niezależnie od organu lub sądu rozpatrującego daną sprawę, w większości rozstrzygnięć podkreśla się ponadto, że „sporadyczność” lub „pomocniczość” danej transakcji należy analizować każdorazowo poprzez całokształt okoliczności jej dokonania i działalności podatnika.

Organy podatkowe również wielokrotnie odnosiły się do definiowania transakcji pomocniczych. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 25 lipca 2024 r. o sygn. 0111‑KDIB3-1.4012.267.2024.3.MG wskazał: „Ocena omawianego pojęcia „pomocniczości” świadczonych usług nie jest pojęciem uniwersalnym, dającym się odnieść do ogólnych okoliczności w analizowanej sprawie, lecz opiera się na wielu różnorodnych przesłankach. Tak więc, przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia „incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych”, co wynika również z przytoczonych orzeczeń TSUE, nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia, czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Zatem transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, to transakcje, które nie wiążą się (lub wiążą się w sposób marginalny) z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupie podlegają opodatkowaniu.”

Podsumowując powyższe, aby transakcja mogła zostać uznana za „pomocniczą” dla potrzeb zastosowania art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, nie może ona stanowić bezpośredniego, stałego i niezbędnego rozwinięcia działalności podatnika. Przy ocenie charakteru i stopnia „pomocniczości” danej transakcji należy uwzględnić szereg kryteriów takich jak m.in. ich częstotliwość, wartość, celowość czy też stopień zaangażowania majątku i kosztów ponoszonych przez podatnika w porównaniu do całokształtu działalności gospodarczej podatnika.

Kontrakty finansowe jako mające charakter transakcji pomocniczych

Mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, wynikającą z orzecznictwa TSUE, sądów administracyjnych oraz praktyki interpretacyjnej organów podatkowych, Wnioskodawca stoi na stanowisku, że w okolicznościach przedstawionych w opisie zdarzenia przyszłego, przy założeniu, że w odniesieniu do kontraktów terminowych będzie działał w charakterze podatnika VAT i będzie świadczył na rzecz Wytwórców usługę podlegającą zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, transakcje realizowane przez niego w związku z wykonywaniem i rozliczaniem tych kontraktów będą miały charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. W konsekwencji obrót z tytułu tych transakcji nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

a.    Brak autonomicznego i planowego charakteru aktywności

Na wstępie należy podkreślić, że transakcje realizowane w związku z wykonywaniem i rozliczaniem kontraktów terminowych nie będą miały charakteru planowej, autonomicznie organizowanej aktywności nakierowanej na generowanie wynagrodzenia jako samodzielnego strumienia przychodów Wnioskodawcy. Ekonomiczny wynik tych kontraktów nie będzie bowiem kształtowany przez Wnioskodawcę w sposób typowy dla działalności handlowej, którą zajmuje się na co dzień, lecz będzie zależał od przyszłych, obiektywnych warunków rynkowych, w szczególności od poziomu cen energii w danym okresie. Wnioskodawca nie ma możliwości zaplanowania ani kierunku rozliczeń, ani ich wysokości, ani nawet tego, czy po jego stronie w ogóle wystąpi dodatni wynik w związku z konkretnym okresem rozliczeniowym.

W ocenie Wnioskodawcy te okoliczności świadczą o braku podstaw do traktowania analizowanych transakcji jako aktywności o planowym charakterze. Tymczasem, jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 7 maja 2021 r., sygn. I FSK 943/18), brak cechy działalności planowanej stanowi jedną z podstawowych przesłanek przemawiających za pomocniczym charakterem danej aktywności. Koresponduje to z utrwalonym w praktyce orzeczniczej rozumieniem „incydentalności” i „pomocniczości” jako cech odnoszących się przede wszystkim do ubocznego miejsca danej aktywności względem działalności zasadniczej.

b.    Brak bezpośredniego i koniecznego związku z działalnością podstawową

Zasadniczym przedmiotem działalności operacyjnej Wnioskodawcy jest hurtowy obrót energią elektryczną, który stanowi podstawowy obszar aktywności Spółki oraz główne źródło jej przychodów. Kontrakty terminowe nie będą przejawem tego typu działalności, która również byłaby prowadzona przez Wnioskodawcę w celach zarobkowych, lecz raczej akcesoryjnym instrumentem wykorzystywanym w celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko zmian cen energii oraz zwiększenia przewidywalności rozliczeń finansowych.

Sama okoliczność, że transakcje te pozostają funkcjonalnie związane z czynnościami realizowanymi przez Spółkę w ramach jej podstawowej działalności, nie oznacza jeszcze, że stają się jej elementem zasadniczym. Jak trafnie wskazał NSA np. w wyroku z 27 kwietnia 2021 r., sygn. I FSK 737/18, pomocniczy charakter mogą mieć takie transakcje finansowe, które nie są wykonywane jako element podstawowej działalności gospodarczej podatnika, nie wiążą się w istotnym stopniu z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług obciążonych VAT oraz nie stanowią bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia działalności podatnika.

Nie można zatem pominąć, że działalność Wnioskodawcy w zakresie zakupu i sprzedaży energii elektrycznej może być prowadzona również bez zawierania tego rodzaju kontraktów zabezpieczających, a Spółka dotychczas funkcjonowała bez korzystania z nich przy współpracy z Wytwórcami. Dodatkowo, planowane kontrakty terminowe mają obejmować jedynie część wolumenu energii, a nie całość zakupów energii elektrycznej realizowanych przez Wnioskodawcę.

Okoliczności te potwierdzają, że kontrakty terminowe nie są warunkiem koniecznym prowadzenia działalności podstawowej, lecz stanowią racjonalne narzędzie zarządzania ryzykiem, wykorzystywane przez Spółkę jako przedsiębiorcę. Jak trafnie wskazał NSA w ustnych motywach rozstrzygnięcia z 22 stycznia 2026 r., sygn. I FSK 781/23, niemal każda czynność podejmowana przez podmiot gospodarczy jest w pewnym sensie związana z jego działalnością główną, jednak nie przesądza to jeszcze o utracie przez nią charakteru pomocniczego. Co istotne, wyrok ten dotyczył sprawy analogicznej do będącej przedmiotem niniejszego wniosku, a w odniesieniu do transakcji hedgingowych na instrumentach pochodnych służących ograniczeniu ryzyka zmian cen energii, NSA uznał, że choć tego rodzaju czynności są powiązane z działalnością główną podatnika, to nie mają charakteru zasadniczego i nie są na tyle stałym elementem tej działalności, aby utożsamiać je z jej podstawowym obszarem. Stanowisko to trafnie oddaje charakter analizowanych kontraktów terminowych w niniejszej sprawie: pozostają one gospodarczo użyteczne dla działalności podstawowej Wnioskodawcy, ale nie są czynnościami typowymi, immanentnymi ani konstrukcyjnie wpisanymi w model jego zasadniczej działalności.

c.    Ograniczone zaangażowanie aktywów i zasobów

Nie mniej istotne jest to, że wykonywanie i rozliczanie kontraktów terminowych nie będzie wiązało się z istotnym angażowaniem aktywów materialnych, niematerialnych ani zasobów osobowych Wnioskodawcy. Obsługa tych kontraktów będzie realizowana w ramach już istniejących zespołów odpowiedzialnych za kontrakty dotyczące energii, przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających najwyżej ograniczonych dostosowań. Wnioskodawca nie będzie tworzył odrębnych struktur organizacyjnych, zatrudniał dodatkowego personelu ani ponosił nakładów inwestycyjnych związanych z tym obszarem.

W świetle orzecznictwa TSUE, NSA oraz praktyki interpretacyjnej jest to jedna z kluczowych przesłanek przemawiających za pomocniczym charakterem transakcji, ponieważ art. 90 ust. 6 ustawy o VAT ma zapobiegać sytuacji, w której obrót z czynności niewymagających istotnego zaangażowania zakupów obciążonych VAT zniekształca proporcję odliczenia.

d.    Model ekonomiczny kontraktów terminowych

Kontrakty terminowe nie będą przewidywać odrębnych opłat, prowizji ani innych świadczeń należnych z tytułu ich zawarcia lub wykonywania. Jedynymi przepływami pieniężnymi pomiędzy stronami będą kwoty rozliczeń wynikające z różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną.

Brak odrębnego, z góry ustalonego wynagrodzenia za samo „wykonywanie” kontraktów dodatkowo potwierdza, że nie są one zorganizowane jako samodzielna działalność dochodowa, lecz jako rozliczeniowy instrument zabezpieczający, którego ekonomiczny rezultat pozostaje pochodną przyszłej sytuacji rynkowej, na którą Wnioskodawca nie ma wpływu.

e.    Brak odrębnej linii biznesowej i brak oferowania kontraktów na zewnątrz

Znaczenie ma również to, że Wnioskodawca nie prowadzi i nie zamierza prowadzić działalności polegającej na oferowaniu tego rodzaju kontraktów terminowych podmiotom trzecim spoza Grupy. Aktywność ta nie stanowi osobnej linii biznesowej Wnioskodawcy, nie jest wyodrębniona organizacyjnie i nie ma charakteru komercyjnie oferowanej usługi. Jej funkcją jest wyłącznie wspieranie działalności operacyjnej poprzez ograniczenie ekspozycji na ryzyko cenowe.

To również przemawia za uznaniem, że w realiach niniejszej sprawy kontrakty terminowe mają charakter akcesoryjny i subsydiarny wobec zasadniczej działalności Spółki. Takie rozumienie „pomocniczości” pozostaje zbieżne zarówno z wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie NSA, jak i z interpretacjami organów podatkowych, w których akcentuje się potrzebę badania miejsca i znaczenia danej aktywności w całokształcie działalności podatnika.

f.     Odrębność kontraktów terminowych od innych czynności finansowych

Na przytoczoną w poprzednich punktach argumentację nie wpływa okoliczność, że Wnioskodawca wykonuje również inne czynności finansowe o charakterze wewnątrzgrupowym, takie jak np. udzielanie pożyczek. Czynności te mają bowiem odmienny charakter prawny, gospodarczy i funkcjonalny niż kontrakty terminowe będące przedmiotem niniejszego wniosku. Udzielanie pożyczek stanowi innego rodzaju usługę finansową niż transakcje realizowane w związku z wykonywaniem i rozliczaniem kontraktów terminowych opartych na instrumentach pochodnych, służących zabezpieczeniu ryzyka zmian cen energii. Z tej przyczyny sam fakt wykonywania przez Wnioskodawcę innych czynności finansowych nie może automatycznie przesądzać o sposobie oceny kontraktów terminowych na gruncie art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Ocena pomocniczości każdej z tych aktywności powinna być dokonywana odrębnie, z uwzględnieniem jej konkretnej funkcji, celu gospodarczego, miejsca w modelu działalności podatnika oraz stopnia zaangażowania jego zasobów. Jak wynika z przywołanego wyżej orzecznictwa i praktyki interpretacyjnej, ocena ta nie może opierać się na jednym kryterium ani abstrahować od specyfiki badanej aktywności. Innymi słowy, sam fakt wykonywania przez podatnika określonych czynności finansowych nie przesądza jeszcze o tym, że każda kolejna czynność finansowa stanowi stały i konieczny element jego działalności.

Podsumowując powyższe rozważania, należy uznać, że w przedstawionych okolicznościach kontrakty terminowe, które będą realizowane przez Wnioskodawcę, nie będą stanowiły bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia jego podstawowej działalności. Nie będą wymagały istotnego angażowania aktywów materialnych, niematerialnych ani zasobów osobowych oraz będą miały charakter uboczny wobec zasadniczej działalności polegającej na hurtowym obrocie energią elektryczną.

Tym samym transakcje te należy uznać za mające charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. W rezultacie obrót z ich tytułu nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej ustawą:

W myśl art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy,

Generalna zasada określona w art. 86 ust. 1 ustawy stanowi, że prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje podatnikom podatku od towarów i usług w takim przypadku, gdy dokonywane zakupy mają związek z czynnościami opodatkowanymi. Odliczyć zatem można podatek naliczony, który jest związany z transakcjami opodatkowanymi podatnika, tzn. których następstwem jest określenie podatku należnego. Ustawa wyłącza możliwość dokonywania odliczeń podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku oraz niepodlegających opodatkowaniu.

Ustawodawca stworzył podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno tzw. przesłanek pozytywnych, to jest m.in. tego, że zakupy są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.

W przypadkach, gdy podatnik wykonuje czynności uprawniające do odliczenia VAT i nieuprawniające do tego odliczenia, i nie ma możliwości przyporządkowania ponoszonych wydatków do czynności opodatkowanych lub zwolnionych, zastosowanie znajduje przepis art. 90 ustawy, który ma na celu określenie wartości podatku naliczonego, służącego wyłącznie czynnościom opodatkowanym, z pominięciem tej części podatku naliczonego, w jakiej nabyte towary i usługi będą wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności zwolnionych od podatku. Powyższe przepisy stanowią również uzupełnienie regulacji art. 86 ustawy.

W myśl art. 90 ust. 1 ustawy:

Jak stanowi art. 90 ust. 2 ustawy:

Na podstawie art. 90 ust. 3 ustawy:

Według art. 90 ust. 4 ustawy:

Stosownie do art. 90 ust. 5 ustawy:

Natomiast zgodnie z art. 90 ust. 6 ustawy:

Z powołanych przepisów wynika, że proporcja wyliczana jest jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego,
w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo. Zasada proporcjonalnego odliczania podatku ma zastosowanie do tej kategorii zakupów, których nie da się jednoznacznie w całości lub w części przypisać do konkretnego rodzaju sprzedaży.

Podkreślić należy, że przepisy dotyczące zasad odliczania częściowego, zawarte w art. 90 ustawy, znajdują zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do czynności wykonywanych w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy a zatem dotyczą czynności podlegających opodatkowaniu. Natomiast nie dotyczą czynności, których wykonanie nie powoduje konsekwencji podatkowych.

Należy wskazać, że ustawodawca zarówno w akcie zasadniczym, jak i w rozporządzeniach wykonawczych do ustawy o podatku od towarów i usług nie zdefiniował pojęcia „charakter pomocniczy”. W takim przypadku w pierwszej kolejności stosuje się wykładnię językową, która jest podstawą komunikacji z adresatem normy. Dopiero kiedy wykładnia językowa nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów dopuszczalne jest skorzystanie z pozajęzykowych wykładni. Według internetowego słownika synonimów (strona internetowa: https://www.synonimy.pl/ synonim/pomocniczy/), synonimami do słowa „pomocniczy” są pojęcia: „wspomagający, posiłkowy, usługowy, rezerwowy, doradczy, orientacyjny, towarzyszący, dodatkowy, uzupełniający, służebny”.

Według słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego „pomocniczy” to „służący jako pomoc, wspomagający co, współdziałający w czym ubocznie, dodatkowo; posiłkowy, dodatkowy”.

Należy zauważyć, że przepis art. 174 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11 grudnia 2006 r. str. 1 ze zm.) wskazuje, w jaki sposób w oparciu o dane dotyczące struktury wszystkich transakcji podatnika, należy obliczyć kwotę odliczeń przysługujących podatnikowi wykonującemu czynności wywierające różne skutki w zakresie prawa do odliczenia podatku.

Natomiast zgodnie z przepisem art. 174 (2) Dyrektywy 2006/112/WE, niektóre kategorie przychodów wyłączane są z obrotów uwzględnianych przy obliczeniu proporcji, o której mowa w ust. 1.

Oznacza to, że dokonywanie niektórych transakcji zarówno opodatkowanych, jak i zwolnionych od podatku nie wpływa na wysokość podatku naliczonego podlegającego proporcjonalnemu rozliczeniu.

Na podstawie przepisu art. 174 (2) Dyrektywy 2006/112/WE:

Przepisy unijnej dyrektywy w zakresie VAT posługują się określeniem „incidental transactions” w ramach odpowiedniego przepisu, co na język polski może być tłumaczone jako „transakcje incydentalne/uboczne”. Termin „incydentalny” wg Słownika języka polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN (wydanie internetowe: sjp.pwn.pl) oznacza przy tym „mający małe znaczenie lub zdarzający się bardzo rzadko”, natomiast termin „uboczny” oznacza „dotyczący czegoś pośrednio, mniej istotny lub dodatkowy”. Transakcje o charakterze „incydentalnym” oznaczają zdarzenia występujące nie tyle rzadko, ile ubocznie, przy określonej okazji, nawet gdyby występowały w sposób powtarzalny. Pojęcie „incydentalności” odnosi się więc nie tyle do samej częstotliwości występowania danego zdarzenia, co raczej do jego poboczności względem zasadniczej działalności podatnika.

Interpretując termin transakcji pomocniczych należy także wskazać na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Empresa de Desenvolvimento Mineiro (C-77/01) Trybunał rozstrzygał kwestię możliwości uznania za transakcje incydentalne (pomocnicze) w rozumieniu art. 19 ust. 2 (który był odpowiednikiem art. 174 ust. 2 w VI Dyrektywie) różnych transakcji finansowych, dokonywanych przez spółkę holdingową. Transakcje finansowe, które były przedmiotem rozważań TSUE obejmowały udzielanie pożyczek, lokowanie środków na rachunkach depozytów bankowych lub w papierach wartościowych, takich jak bony skarbowe lub certyfikaty depozytowe, przy czym wysokość wpływów z takiej działalności finansowej przewyższała wpływy z działalności operacyjnej.

W świetle powyższego wyroku, najważniejszą przesłanką uznania transakcji za pomocniczą w rozumieniu art. 174 Dyrektywy, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, powinien być niewielki poziom wykorzystywania zasobów przedsiębiorstwa, przy czym dotyczy to generalnie tych zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.

Ponadto jak wskazał Trybunał w wyroku z 11 lipca 1996 r. w sprawie Regie Dauphinoise (C‑306/94) transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 174 Dyrektywy, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, nie mogą być to transakcje, które stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika. Jeżeli więc działalność finansowa lub związana z transakcjami nieruchomościowymi stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze.

Zaznaczyć przy tym należy, że Trybunał orzekał na tle konkretnego stanu faktycznego, indywidualnego dla danej sprawy. Jakkolwiek więc w obu tych orzeczeniach Trybunał sformułował określone tezy, to jednak nie można stwierdzić, aby kwestia rozumienia i zakresu stosowania przepisów odnoszących się do czynności sporadycznych, była już w orzecznictwie ustalona w sposób jednoznaczny. Ocena omawianego pojęcia „pomocniczości” świadczonych usług nie jest z pojęciem uniwersalnym, dającym się odnieść do ogólnych okoliczności w analizowanych sprawach, lecz opiera się na wielu różnorodnych przesłankach. Tak więc, przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia „incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych”, co wynika również z przytoczonych orzeczeń TSUE, nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia, czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika.

Zatem transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, to transakcje, które nie wiążą się (lub wiążą się w sposób marginalny) z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupie podlegają opodatkowaniu.

Drugim z kryteriów ukształtowanym przez orzecznictwo TSUE jest warunek, aby nie mogły być to transakcje, które stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika.

Jeżeli zatem, działalność finansowa stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze. Ani ilość udzielanego finansowania w formie poręczeń, gwarancji, pożyczek, ani rodzaje zawieranych transakcji na instrumentach finansowych, czy też liczba kontrahentów, którym udzielono tego finansowania, same w sobie nie świadczą o tym, czy można i należy traktować ww. czynności, jako czynności incydentalne (pomocnicze) w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy. Aby dojść do wniosku, że czynności te mają taki charakter, konieczne jest ich zestawienie według różnorakich kryteriów. Trzeba wziąć zatem pod uwagę wartość, ilość, częstotliwość czynności, stopień zaangażowania aktywów podatnika itd., na tle całokształtu jego działalności. Innymi słowy, aby ocenić, czy czynność jest incydentalna należy wziąć pod uwagę całokształt działalności podatnika. Jeśli okoliczności wskazują, że podatnik wykonuje dany typ transakcji jako element prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wówczas należy uznać, że transakcje takie nie są pomocnicze. Transakcjami, które nie mogą być uznane za pomocnicze będą takie, które z założenia mają być wykonane jako element prowadzonej działalności.

Z opisu sprawy wynika, że są Państwo zarejestrowani jako czynny podatnik podatku VAT. Są Państwo spółką dominującą Grupy, która jest (...). W skład Grupy wchodzą spółki wytwórcze (Wytwórcy), zajmujące się produkcją energii elektrycznej. Państwo nie prowadzą działalności polegającej na wytwarzaniu energii elektrycznej. Przedmiotem Państwa działalności gospodarczej oraz głównym źródłem Państwa przychodów jest hurtowa sprzedaż energii elektrycznej oraz produktów powiązanych odbiorcom biznesowym. Sprzedaż tych towarów stanowi działalność opodatkowaną VAT, z tytułu której przysługuje Państwu prawo do odliczenia podatku naliczonego.

W związku ze specyfiką prowadzonej działalności podmioty z Grupy zawierają szereg transakcji sprzedaży i zakupu energii elektrycznej, w tym na giełdach towarowych. W Grupie planowane jest stosowanie modelu sprzedaży, w ramach którego Wytwórcy będą dokonywali sprzedaży energii elektrycznej na giełdach towarowych na kontraktach spot po cenach rynkowych, odpowiadających warunkom właściwym dla danego okresu dostawy. Państwo będą natomiast nabywać energię elektryczną na giełdach w celu jej dalszej odsprzedaży.

W celu ograniczenia ryzyka cenowego wynikającego z potencjalnych wahań cen giełdowych Państwo oraz Wytwórcy planują zawarcie kontraktów terminowych typu contract for difference (kontrakty terminowe). Kontrakty te będą służyć zabezpieczeniu ceny dla określonego wolumenu energii nabywanej przez Państwa oraz zapewnieniu większej przewidywalności rozliczeń i wyniku finansowego po stronie Wytwórców. Kontrakty terminowe nie będą przewidywać fizycznej dostawy energii elektrycznej, lecz wyłącznie pieniężne rozliczenie różnicy pomiędzy uzgodnioną ceną „zabezpieczoną” a ceną referencyjną opartą na notowaniach rynku dnia następnego na giełdzie, ustalaną dla danego okresu.

W każdym okresie rozliczeniowym ustalana będzie kwota rozliczenia wynikająca z różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną, odnoszoną do uzgodnionego wolumenu referencyjnego. W zależności od kierunku tej różnicy po jednej ze stron kontraktu terminowego może powstać obowiązek dokonania odpowiedniego rozliczenia pieniężnego za dany okres. Rozliczenie to będzie niezależne od faktycznego wolumenu energii sprzedanego lub nabytego na giełdzie w danym okresie i będzie odnosić się do z góry określonego wolumenu kontraktowego pomiędzy Państwem a poszczególnymi Wytwórcami.

Kontrakty terminowe nie będą przewidywać odrębnych opłat, prowizji ani innych świadczeń należnych z tytułu ich zawarcia lub wykonywania. Jedynymi przepływami pieniężnymi pomiędzy stronami będą kwoty rozliczeń wynikające z różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną. Kontrakty terminowe będą stanowić instrumenty pochodne spełniające definicję instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi.

Obsługa kontraktów terminowych po stronie Państwa i Wytwórców nie będzie wiązała się z koniecznością tworzenia odrębnych struktur organizacyjnych ani z istotnym zaangażowaniem dodatkowych zasobów osobowych. Czynności te będą wykonywane w ramach już funkcjonujących zespołów odpowiedzialnych za kontrakty dotyczące energii, przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających co najwyżej ograniczonych dostosowań.

Nie prowadzą Państwo obecnie ani nie zamierzają Państwo prowadzić w przyszłości działalności polegającej na oferowaniu tego rodzaju kontraktów terminowych podmiotom trzecim spoza Grupy. Aktywność ta nie będzie stanowiła Państwa odrębnej linii biznesowej, lecz pozostanie związana z zarządzaniem ryzykiem cenowym towarzyszącym jego podstawowej działalności operacyjnej oraz działalności Wytwórców.

Kontrakty terminowe będą pełniły wyłącznie funkcję instrumentu zabezpieczającego poziom cen energii elektrycznej, nie wpływając na ekonomiczny charakter modelu ani na jego podstawowe założenia biznesowe. Przychody odsetkowe z tego tytułu stanowią około 3-4% Państwa przychodów. Przyjmują Państwo, że w odniesieniu do kontraktów terminowych będą Państwo działali w charakterze podatnika VAT i świadczyli usługę podlegającą zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 41 ustawy o VAT

Kontrakty terminowe będą zawierane z Wytwórcami w odniesieniu do określonych okresów referencyjnych odpowiadających okresom dostaw energii. W tym zakresie:

·      okresy referencyjne objęte kontraktami będą wynosiły zasadniczo od tygodnia do roku;

·      początek okresu referencyjnego objętego danym kontraktem może przypadać od tygodnia do nawet kilku lat później niż moment zawarcia kontraktu;

·      kontrakty mogą obejmować różne wolumeny energii;

·      możliwe jest zawarcie kilku kontraktów odnoszących się do tego samego okresu referencyjnego, jeżeli będzie to odpowiadało potrzebom stron;

·      okres, którego będą dotyczyły kontrakty, oraz objęty nimi wolumen będą każdorazowo wynikały z potrzeb biznesowych stron, wymogów regulacyjnych oraz z aktualnych warunków rynkowych.

Niektóre kontrakty mogą obejmować dłuższy horyzont zabezpieczenia, co jest naturalne dla instrumentów służących ograniczeniu ryzyka cenowego w czasie. Jednocześnie kontrakty nie będą miały charakteru bezterminowego. Każdy kontrakt będzie odnosił się do określonego okresu, odrębnie ustalonego wolumenu energii, oraz do różnych podmiotów z Grupy. Zawarcie kolejnych kontraktów będzie każdorazowo zależało od aktualnych potrzeb zabezpieczenia ceny energii przez Państwa i poszczególnych Wytwórców, a także wymogów regulacyjnych związanych z rynkiem energii.

Działalność związana z zabezpieczeniem cen nabywanej energii elektrycznej nie będzie wiązała się z utworzeniem odrębnych struktur organizacyjnych ani z istotnym zaangażowaniem zasobów osobowych, organizacyjnych, informatycznych lub finansowych. Czynności związane z kontraktami terminowymi będą realizowane przez istniejące zespoły odpowiedzialne za handel energią, w ramach ich dotychczasowych kompetencji i przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających co najwyżej ograniczonych dostosowań. Zakres tych czynności będzie obejmował przede wszystkim uwzględnienie kontraktów terminowych w procesie kalkulacji cen, czy też weryfikację należnych rozliczeń różnicowych. Nie będą Państwo angażowali do tego rodzaju zadań nowego personelu ani przeznaczali odrębnych zasobów finansowych na prowadzenie działalności w tym zakresie.

Państwa wątpliwości w tej sprawie dotyczą ustalenia, czy transakcje realizowane przez Państwa w związku z wykonywaniem i rozliczaniem kontraktów terminowych zawieranych z Wytwórcami będą miały charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, a w konsekwencji obrót z tytułu tych transakcji nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy.

Jak już wskazano powyżej, za „pomocnicze” należy uznać te transakcje, które nie stanowią bezpośredniego, stałego i koniecznego uzupełnienia podstawowej działalności podatnika, nie wymagają nadmiernego zaangażowania aktywów podatnika, ponadto występują rzadko i nie cechują się powtarzalnością.

W analizowanej sprawie, zawierane przez Państwa Kontrakty terminowe będą się wpisywały w Państwa zasadniczą działalność. Działania wykonywane przez Państwa w zakresie zabezpieczania cen energii elektrycznej nie stanowią czynności o charakterze pomocniczym za czym przemawia fakt, że usługa ta nosi cechy powtarzalności. Okresy referencyjne objęte kontraktami będą wynosiły zasadniczo od tygodnia do roku,  początek okresu referencyjnego objętego danym kontraktem może przypadać od tygodnia do nawet kilku lat później niż moment zawarcia kontraktu. Możliwe jest również zawarcie kilku kontraktów odnoszących się do tego samego okresu referencyjnego, jeżeli będzie to odpowiadało potrzebom stron. Okres, którego będą dotyczyły kontrakty, oraz objęty nimi wolumen będą każdorazowo wynikały z potrzeb biznesowych stron, wymogów regulacyjnych oraz z aktualnych warunków rynkowych. Zatem, jest to działalność planowana, powtarzająca się, która występuje na podstawie współpracy mającej charakter ciągły, nie jest zatem przypadkowa i sporadyczna.

Opisane transakcje, pomimo że będą miały odmienny charakter od głównej Państwa działalności, to ze względu na swój cel, jakim jest zabezpieczenie stałego poziomu osiągania przychodów z Państwa podstawowej działalności gospodarczej, tj. sprzedaży wyprodukowanej energii elektrycznej - stanowi stałe, bezpośrednie i konieczne rozszerzenie Państwa głównej działalności. Fakt, że działalność związana z zabezpieczeniem cen nabywanej energii elektrycznej nie będzie wiązała się z utworzeniem odrębnych struktur organizacyjnych ani z istotnym zaangażowaniem zasobów osobowych, organizacyjnych, informatycznych lub finansowych a czynności związane z kontraktami terminowymi będą realizowane przez istniejące zespoły odpowiedzialne za handel energią, w ramach ich dotychczasowych kompetencji i przy wykorzystaniu obecnie używanych systemów informatycznych, wymagających co najwyżej ograniczonych dostosowań nie przesądza o jej pomocniczym charakterze skoro jest ona nieodłączną częścią Państwa działalności głównej i jest dokonywana po to by w sposób efektywny wykonywać tą działalność.

Ponieważ sprzedaż energii stanowi przedmiot Państwa działalności, to zawarcie kontraktów terminowych, które będą pełniły funkcję instrumentu zabezpieczającego poziom cen energii elektrycznej, stanowi swoiste dopełnienie kompletności czynności realizowanych z wykorzystaniem tej energii elektrycznej. Bez znaczenia jest przy tym fakt, że aktywność ta nie będzie stanowiła Państwa odrębnej linii biznesowej, lecz pozostanie związana z zarządzaniem ryzykiem cenowym towarzyszącym Państwa podstawowej działalności operacyjnej oraz działalności Wytwórców.

Jak wynika z przytoczonego orzecznictwa TSUE, przy bardzo nieostrych granicach wykładni pojęcia „incydentalnych” (pomocniczych) transakcji finansowych, nie powinien decydować jeden wskaźnik, czy też jedno kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Jak już wskazano, aby ocenić, czy dane czynności mogą być uznane za „pomocnicze” konieczne jest ich zestawienie według różnych kryteriów (wartości, ilości, częstotliwości, wielkości zaangażowanych środków itd.) z całokształtem Państwa działalności.

W przedmiotowej sprawie wykorzystują Państwo ww. transakcje w bieżącej działalności. W opisie sprawy wskazali Państwo, że głównym źródłem Państwa przychodów jest hurtowa sprzedaż energii elektrycznej i produktów powiązanych odbiorcom biznesowym. W celu ograniczenia ryzyka cenowego wynikającego z potencjalnych wahań cen giełdowych Państwo oraz Wytwórcy planują zawarcie kontraktów terminowych, które służyć zabezpieczeniu ceny dla określonego wolumenu energii nabywanej przez Państwa oraz zapewnieniu większej przewidywalności rozliczeń i wyniku finansowego po stronie Wytwórców. W tym kontekście należy zauważyć, że ceny energii elektrycznej ulegają ciągłym wahaniom - przez co poziom przychodów osiągany z jej sprzedaży w różnych okresach jest zmienny i niepewny zatem, niewątpliwie zawarcie tych kontraktów będzie stanowić konieczne rozszerzenie Państwa działalności gospodarczej.

Należy zauważyć, że podmioty gospodarcze prowadzą swoją działalność w warunkach niepewności gospodarczej, a z założenia ich głównym celem jest osiąganie zysku z tej działalności. Jak wynika z okoliczności sprawy, transakcje będące przedmiotem wniosku stanowią działalność planowaną i wbudowują się w schemat Państwa podstawowej działalności  w zakresie sprzedaży energii elektrycznej. Z założenia nie ma ona stanowić czynności przypadkowej, incydentalnej, lecz jeden z rodzajów prowadzonej przez Państwa działalności, która zgodnie z przedstawionym opisem sprawy ma służyć ograniczeniu ryzyka zmiany cen energii elektrycznej, na które są Państwo narażeni w związku ze swoją działalnością podstawową.

Wykonywane przez Państwa transakcje w ramach zawartych kontraktów terminowych, mające na celu zabezpieczenie cen energii elektrycznej nie noszą znamion czynności „pomocniczych”. Transakcje wykonywane przez Państwa są zamierzone, celowe i niejednokrotne a zatem do ww. czynności nie znajdzie zastosowania art. 90 ust. 6 ustawy, a Państwo będą zobowiązani uwzględniać obrót z tytułu wykonywanych przez Państwa czynności zabezpieczenia ceny energii elektrycznej, przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 ustawy.

W rezultacie, dla celu ustalenia proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 ustawy, do rocznego obrotu uzyskanego z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego (ust. 3), powinni Państwo uwzględniać kwoty obrotu z tytułu czynności polegających na zabezpieczeniu cen energii elektrycznej, gdyż transakcje te nie stanowią dla Państwa transakcji finansowych o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy.

Zatem, Państwa stanowisko jest nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Odnosząc się do przywołanych przez Państwa w uzasadnieniu własnego stanowiska wyroków sądów należy zaznaczyć, że każdy z wyroków zapada na gruncie unikalnego stanu faktycznego, i w zasadzie wyłącznie do niego się ogranicza. Ocena omawianego pojęcia „pomocniczości” świadczonych usług nie jest pojęciem uniwersalnym, dającym się odnieść do ogólnych okoliczności w analizowanych sprawach, lecz opiera się na wielu różnorodnych przesłankach podnoszonych wyżej przez organ podatkowy takich jak ilość, częstotliwość, okoliczności towarzyszące, wartość obrotu, i powinna być dokonywana z punktu widzenia każdego odrębnego stanu faktycznego z osobna, uwzględniając przy tym miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Powyższy pogląd znajduje oparcie również w wyroku NSA z dnia 28 września 2012 r. sygn. akt I FSK 1917/11, w którym Sąd stwierdził, że twierdzeń dotyczących problematyki „sporadyczności” sformułowanych w wyrokach TSUE, nie powinno się automatycznie odnosić do każdej sprawy, gdyż nie zawsze mamy do czynienia z tożsamym stanem faktycznym.

Również w odniesieniu do powołanej we wniosku interpretacji indywidualnej, należy zwrócić uwagę na to, że interpretacje indywidualne są wydawane w indywidualnych sprawach i nie wiążą innych organów wydających interpretacje indywidualne w sprawach innych podatników, co jest tym bardziej zrozumiałe zważywszy na różnorodność i odmienność okoliczności faktycznych (jak ma to też miejsce w odniesieniu do powołanych interpretacji) występujących w każdej z indywidualnych spraw podlegających interpretacjom. Również interpretacje powołane przez Wnioskodawcę na poparcie własnego stanowiska rozstrzygają w odmiennych stanach faktycznych od sytuacji przedstawionej we wniosku. Zatem z uwagi na różnorodność i odmienność okoliczności faktycznych występujących w każdej z indywidualnych spraw, powołane przez Państwa interpretacja indywidualna i orzeczenia sądowe nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Jednocześnie należy podkreślić, że niniejsza interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·         Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.