0114-KDIP4-2.4012.412.2026.3.KS

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

19 maja 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 21 kwietnia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy braku opodatkowaniu podatkiem VAT usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Uzupełnił go Pan – w odpowiedzi na wezwanie pismem z 6 lipca 2026 r. (wpływ 13 lipca 2026 r.). Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Zakres wniosku

Niniejszy wniosek dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, a także sposobu udokumentowania tych czynności.

Wnioskodawca jest adwokatem, wpisanym na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką (…).

Wnioskodawca prowadzi Kancelarię Adwokacką adwokat A.A. z siedzibą (…), w ramach której świadczy usługi prawnicze na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz przedsiębiorców (osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz jednostek organizacyjnych, w tym osób prawnych), w zakresie w jakim działalność adwokata została uregulowana w odrębnych przepisach prawa, w szczególności w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1564 ze zm.).

Działalność obejmuje udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz reprezentowanie klientów przed sądami i organami administracji.  W związku ze świadczeniem usług prawniczych w ramach prowadzonej Kancelarii Adwokackiej, Wnioskodawca ma zarejestrowaną działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG jako działalność prawniczą (PKD 69.10.Z). Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem VAT, usługi świadczone na rzecz klientów dokumentuje - w zależności od ich statusu - poprzez wystawienie faktury albo rachunku.

W ramach prowadzonej praktyki, Wnioskodawca świadczy nieodpłatną pomoc prawną na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 945 ze zm.), dalej jako: „Ustawa o NPP”.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Ustawy o NPP, zapewnienie osobom uprawnionym nieodpłatnej pomocy prawnej oraz poradnictwa obywatelskiego należy do zadań zleconych powiatu, realizowanych przez powiat samodzielnie albo w porozumieniu z gminami. Powiaty wykonują te zadania poprzez tworzenie i organizację Punktów Nieodpłatnej Pomocy Prawnej. Punkt NPP jest jednostką organizacyjną, w ramach której osoby uprawnione mają możliwość konsultacji istotnych dla nich kwestii prawnych z prawnikiem - co do zasady adwokatem albo radcą prawnym.

Do obowiązków powiatu należy prowadzenie Punktu NPP, w tym m.in.: zapewnienie lokalu, w którym odbywają się konsultacje, jego wyposażenie, udostępnienie bazy aktów prawnych, a także dokonanie wyboru prawników, zlecenie im wykonywania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawarcie odpowiednich umów. Powiat ma obowiązek ustalić zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej - w tym liczbę adwokatów i radców prawnych, zasady wynagradzania oraz zasady wykorzystywania urządzeń technicznych - z okręgową izbą adwokacką oraz okręgową izbą radców prawnych.

Wnioskodawca zawarł z Powiatem (…) umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej (dalej: „Umowa o NPP”). Zgodnie z Umową o NPP, działając w charakterze adwokata, Wnioskodawca zobowiązał się do osobistego świadczenia, za wynagrodzeniem należnym od Powiatu, nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez Powiat. Umowa określa miejsce i czas udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej (tj. adres Punktu NPP i harmonogram dyżurów) oraz miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej. Nie jest wykluczone, że w przyszłości umowa na tych samych zasadach będzie kontynuowana, albo Wnioskodawca zawrze umowę z Powiatem lub inną organizacją pozarządową, której Powiat zleci prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

W trakcie dyżurów w Punkcie NPP, Wnioskodawca udziela porad prawnych osobom fizycznym (w tym osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku), które wykazały, że spełniają warunki uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokonały zgłoszenia w sposób określony przez Powiat, według kolejności zgłoszeń.

Wynagrodzenie określone w Umowie o NPP jest ustalone przez Powiat na podstawie przepisów Ustawy o NPP oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wskazującego stawkę bazową na dany rok kalendarzowy. Wnioskodawca nie ma wpływu na wysokość tego wynagrodzenia ani możliwości jego negocjacji, wynagrodzenie nie jest zależne od liczby porad udzielonych w trakcie dyżurów odbywanych w ciągu miesiąca. Łączne wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej liczbie odbytych dyżurów w danym miesiącu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu Punktu NPP, zgodnie z podpisaną ewidencją czasu pracy. W wykonaniu Umowy, poza wynagrodzeniem, Wnioskodawca nie otrzymuje dodatkowych świadczeń.

Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie Umowy o NPP nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.; dalej: „u.p.d.o.f.”). Wynagrodzenie to stanowi natomiast przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a u.p.d.o.f.

Wykonywanie Umowy o NPP następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacjach wskazanych w Umowie. Wnioskodawca nie będzie ich wykonywał z innymi osobami, w szczególności ze współpracownikami. Umowa zawiera postanowienie, że w przypadku gdy Zleceniobiorca nie będzie mógł w danym dniu świadczyć pomocy prawnej osobiście z powodu szczególnych okoliczności (choroba, ważne zdarzenie losowe), obowiązany jest wyznaczyć zastępcę spośród osób zgłoszonych do obsługi NPP, z którymi Zleceniodawca zawarł analogiczną umowę oraz wcześniej powiadomić Zleceniodawcę drogą mailową.

Wnioskodawca zobowiązuje się do świadczenia usług w lokalach położonych na terenie powiatu (…). Zgodnie z Umową o NPP, lokale te wyposażone są w: meble biurowe (biurko, krzesło), zamykaną na klucz szafę do przechowywania dokumentów, niezbędne urządzenia techniczne (urządzenie wielofunkcyjne - drukarka i skaner - oraz komputer stacjonarny albo laptop), a także dostęp do sieci energetycznej, telefonicznej i teleinformatycznej, zapewniający dostęp do nieodpłatnej, powszechnie dostępnej (niewymagającej logowania) bazy aktów prawnych. Zleceniodawca wyposaża ponadto lokale w podstawowe materiały biurowe oraz tusz (toner) do drukarki.

Wnioskodawca nie ponosi gospodarczego ani ekonomicznego ryzyka w związku z wykonywaniem czynności na podstawie Umowy o NPP. Udzielając pomocy prawnej, Wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności wobec osób korzystających z pomocy za świadczone usługi. Obsługując osoby zainteresowane pomocą prawną, Wnioskodawca tworzy dla nich m.in. projekty pism, których nie podpisuje własnym imieniem i nazwiskiem oraz nie opatruje własną pieczęcią. Wnioskodawca nie reprezentuje osób korzystających z darmowych porad prawnych przed sądem, nie wyraża oświadczeń woli w imieniu i na rzecz Powiatu, nie działa jako pełnomocnik prowadzący własną działalność gospodarczą oraz nie ma żadnego wpływu na dobór klientów.

Wnioskodawca do wykonywania czynności wynikających z Umowy o NPP wykorzystuje lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat. Kwestię zapewnienia infrastruktury reguluje § 5 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z dnia 21 grudnia 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2492 ze zm.).

W umowach zawartych przez Wnioskodawcę nie zostały zawarte postanowienia dotyczące odpowiedzialności Wnioskodawcy wobec osób trzecich. Umowa o NPP nie zobowiązuje Wnioskodawcy do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich w związku z pełnieniem dyżurów NPP (Wnioskodawca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu OC adwokata wynikającemu z odrębnych przepisów; niemniej jednak odpowiedzialność wobec osób trzecich za działania Wnioskodawcy podejmowane w ramach Umowy o NPP ponosi Powiat jako zlecający).

Umowy zlecenia w zakresie NPP przewidują stałe, zryczałtowane wynagrodzenie, niezależnie od liczby osób uprawnionych, które zgłoszą się na dyżur, oraz od efektu świadczonych usług. Od osób uprawnionych nie jest pobierane żadne wynagrodzenie za pomoc, zleceniobiorca nie może pobierać jakichkolwiek środków pieniężnych od osób obsługiwanych.

W myśl art. 3 Ustawy o NPP, nieodpłatna pomoc prawna obejmuje:

• poinformowanie osoby uprawnionej o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowo-administracyjnym;
• wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego;
• sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa powyżej, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym;
• nieodpłatną mediację - tego świadczenia Wnioskodawca nie wykonuje, ponieważ nie posiada uprawnień mediatora;
• sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo- administracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Wnioskodawca, w ramach Umowy o NPP, wykonuje wszystkie powyższe świadczenia z wyjątkiem nieodpłatnej mediacji, ponieważ nie posiada stosownych uprawnień mediatora. Każdorazowo świadczenia dobierane są do szczególnej sytuacji osoby uprawnionej.

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu stanu faktycznego

Doprecyzowanie zakresu wątpliwości.

Wnioskodawca wyjaśnia, że jego wątpliwości dotyczą wyłącznie braku opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej (NPP) na podstawie Umowy o NPP zawartej z Powiatem (…), opisanej szczegółowo w stanie faktycznym wniosku.

Odniesienie do „nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego” zawarte w zakresie wniosku oraz w treści pytania wynikała wyłącznie z posłużenia się pełną nazwą ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej i nie było zamierzone jako rozszerzenie zakresu wniosku na ten rodzaj usług. Wnioskodawca nie świadczy usług nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie jest i nie był stroną jakiejkolwiek umowy w tym zakresie, a opisany we wniosku stan faktyczny w całości dotyczy wyłącznie nieodpłatnej pomocy prawnej świadczonej w ramach Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonego przez Powiat (…).

W związku z powyższym, Wnioskodawca doprecyzowuje zakres wniosku oraz treść pytania w następujący sposób: niniejszy wniosek dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej, a także sposobu udokumentowania tych czynności.

Pozostała treść wniosku, w tym opis stanu faktycznego oraz stanowisko Wnioskodawcy, pozostaje bez zmian.

Pytanie (ostatecznie sformułowane w uzupełnieniu wniosku)

Czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach przedstawionych w niniejszym wniosku stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?

Pana stanowisko w sprawie

W ocenie Wnioskodawcy, świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach przedstawionych w niniejszym wniosku nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Stanowisko to znajduje pełne oparcie w przepisach prawa oraz - co Wnioskodawca podnosi z całą mocą - w interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w analogicznym stanie faktycznym.

1.    Podstawa prawna wyłączenia z opodatkowania VAT

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U.  z 2024 r. poz. 361 ze zm.; dalej: „u.p.t.u.”), opodatkowaniu podatkiem VAT podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Nie każda jednak czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu - konieczne jest, aby była ona wykonywana przez podmiot działający jako podatnik VAT.

Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.t.u., podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Kluczowy dla niniejszej sprawy jest art. 15 ust. 3 pkt 3 u.p.t.u., zgodnie z którym za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 u.p.d.o.f., jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny co do:

·         warunków wykonywania tych czynności,

·         wynagrodzenia oraz

·         odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Wszystkie trzy warunki muszą być spełnione łącznie. Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 11 marca 2025 r. (znak: 0114-KDIP4-3.4012.748.2024.2.DS; dalej: „Interpretacja z 11 marca 2025 r.”), wydanej wobec radcy prawnego działającego w tożsamym systemie NPP, kluczowym kryterium dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu jest „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich”, jako czynnik odgraniczający prowadzenie działalności gospodarczej od innego rodzaju aktywności zawodowej nierodzącej podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie u.p.t.u.

2.    Spełnienie przesłanek z art. 15 ust. 3 pkt 3 u.p.t.u. w niniejszym stanie faktycznym

a)    Warunek pierwszy - warunki wykonywania czynności

Wnioskodawca wykonuje dyżury w lokalizacjach wskazanych przez Powiat, w godzinach określonych harmonogramem, w lokalu wyposażonym i udostępnionym przez Powiat. Korzysta wyłącznie z infrastruktury Powiatu (meble, sprzęt komputerowy, baza aktów prawnych, materiały biurowe). Nie ma wpływu na dobór klientów ani na organizację punktu. Warunki wykonywania czynności są zatem w całości określone przez zlecającego - Powiat.

Jak stwierdził Dyrektor KIS w Interpretacji z 11 marca 2025 r., w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna świadczona przez osobę fizyczną, wpisane jest „wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego”. Sytuacja Wnioskodawcy jest tożsama.

b)    Warunek drugi - wynagrodzenie

Wynagrodzenie Wnioskodawcy jest ustalone przez Powiat w drodze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i ma charakter stały, zryczałtowany - jest niezależne od liczby przyjętych klientów ani efektów świadczonej pomocy. Wnioskodawca nie ma żadnej możliwości jego negocjowania.

Dyrektor KIS w Interpretacji z 11 marca 2025 r. wskazał wprost: „Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.” Wynagrodzenie Wnioskodawcy jest właśnie takie - stałe i zryczałtowane. Warunek drugi jest zatem spełniony.

c)    Warunek trzeci - odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich

Umowa o NPP nie zawiera postanowień nakładających na Wnioskodawcę odpowiedzialność wobec osób trzecich (beneficjentów pomocy) za czynności wykonywane w ramach dyżurów. Odpowiedzialność ta spoczywa na Powiecie jako organizatorze i zleceniodawcy. Wnioskodawca nie podpisuje sporządzanych projektów pism, nie używa własnych pieczątek, nie reprezentuje klientów przed sądem w ramach NPP, nie wyraża oświadczeń woli w imieniu Powiatu.

Jak wskazał Dyrektor KIS w Interpretacji z 11 marca 2025 r., warunek odpowiedzialności zlecającego „będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy - zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.” Umowa Wnioskodawcy z Powiatem odpowiada dokładnie tej charakterystyce. Warunek trzeci jest zatem spełniony.

3.    Podsumowanie

Mając na uwadze powyższe, Wnioskodawca stoi na stanowisku, że świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem, nie stanowi samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u., gdyż spełnione są wszystkie warunki z art. 15 ust. 3 pkt 3 u.p.t.u., wynagrodzenie za dyżury NPP nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy wskazać, że aby dana czynność stanowiąca świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, była opodatkowana podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:

Według art. 15 ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j.  Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.):

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

• wykonywania tych czynności,
• wynagrodzenia, oraz
• odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania, poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Pana z Powiatem.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować, czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać, czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Zauważenia wymaga, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę łączą ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie ponosi on ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich bezwzględnie ponosi zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą - Panem a zleceniodawcą - Powiatem, wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pana za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy - warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna świadczona przez osobę fizyczną, jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu.

W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi - wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci - odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek zostanie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek zostanie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Z opisu sprawy wynika, że:

• jest Pan czynnym podatnikiem podatku VAT,
• prowadzi Pan działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działalność prawnicza,
• świadczy Pan nieodpłatną pomoc prawną na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej,
• zawarł Pan z Powiatem (…) umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, w ramach której zobowiązał się Pan do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od Powiatu, nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej,
• umowa określa miejsce i czas udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, (tj. adres Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i harmonogram dyżurów) oraz miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej,
• otrzymuje Pan wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej ustalone przez Powiat. Nie ma Pan wpływu na wysokość tego wynagrodzenia ani możliwości jego negocjacji, wynagrodzenie nie jest zależne od liczby porad udzielonych w trakcie dyżurów odbywanych w ciągu miesiąca,
• wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie Umowy o NPP nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie to stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ww. ustawy,
• świadczenie porad prawnych w trakcie dyżurów odbywa się w lokalizacjach wskazanych w Umowie. Zobowiązał się Pan do świadczenia usług w lokalach położonych na terenie Powiatu (…),
• nie ponosi Pan ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności na podstawie Umowy o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej. Nie ponosi Pan odpowiedzialności wobec osób korzystających z pomocy za świadczone usługi. Odpowiedzialność wobec osób trzecich za Pana działania podejmowane w ramach Umowy o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej ponosi Powiat jako zlecający,
• do wykonywania czynności wynikających z Umowy o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, wykorzystuje Pan lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat,
• w umowach zawartych przez Pana, nie zostały zawarte postanowienia dotyczące Pana odpowiedzialności wobec osób trzecich. Umowa o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej nie zobowiązuje Pana do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich w związku z pełnieniem dyżurów Nieodpłatnej Pomocy Prawnej - odpowiedzialność wobec osób trzecich za Pana działania podejmowane w ramach Umowy o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej ponosi Powiat jako zlecający.

Pana wątpliwości dotyczą ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez Pana usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie zawartej umowy, nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Realizując czynności na podstawie umowy zlecenia nie ponosi Pan odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonywane czynności oraz nie ponosi Pan ryzyka gospodarczego i ekonomicznego związanego z wykonywanymi ww. czynnościami. Wskazał Pan jednoznacznie, że umowa o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej nie zobowiązuje Pana do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich w związku z pełnieniem dyżurów Nieodpłatnej Pomocy Prawnej. Odpowiedzialność wobec osób trzecich za Pana działania podejmowane w ramach Umowy o Nieodpłatnej Pomocy Prawnej ponosi powiat jako zlecający. Ponadto, do wykonywania czynności wynikających z umowy zlecenia wykorzystuje Pan lokal i infrastrukturę (sprzęt i materiały, zaplecze techniczne) zapewnioną przez powiat. Co więcej, nie ma Pan wpływu na wysokość wynagrodzenia, ani możliwość jego negocjacji, ponieważ zostało ono narzucona przez Powiat. Wynagrodzenie jest ustalone przez Powiat na podstawie przepisów Ustawy o NPP oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Powyższe okoliczności wskazują, że zawarcie opisanej umowy zlecenia powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego Pan jako Zleceniobiorca związany jest ze Zleceniodawcą – Powiatem (…) – więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności Zleceniodawcy wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, przy spełnieniu wszystkich warunków określonych w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Mając na uwadze opis sprawy oraz obowiązujące przepisy, należy stwierdzić, że z tytułu świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej – na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej – na podstawie umowy zlecenia, za które otrzymuje Pan od Powiatu (…) wynagrodzenie, nie jest Pan zobowiązany do odprowadzenia podatku od towarów i usług.

Tym samym, Pana stanowisko jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Zastrzec należy, że dokonałem oceny prawnej Pana stanowiska w zakresie wyznaczonym w uzupełnieniu wniosku, tj. zgodnie z Pana dyspozycją w przedmiocie braku opodatkowaniu podatkiem VAT usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

• Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pan do interpretacji.
• Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

• Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.