0114-KDIP3-2.4011.378.2026.2.MT
Brak opodatkowania przychodu w wyniku wykonania ugody, stanowiącej rozliczenie wzajemnych należności z tytułu umowy kredytu hipotecznego na cele mieszkaniowe.
Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest
· nieprawidłowe – w zakresie skutków podatkowych umorzenia kredytu w CHF,
· prawidłowe – w pozostałym zakresie.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
23 marca 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 27 kwietnia 2026 r. (wpływ 27 kwietnia 2026 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
I. Umowy kredytu hipotecznego na realizację inwestycji mieszkaniowych
W dniu 28 października 2010 r. zawarła Pani wraz z A. A., jako współkredytobiorcą, z Bankiem X umowę kredytu hipotecznego denominowanego w EUR na zakup domu w (…) (dalej: „Umowa w EUR"). Zarówno Pani, jak i A. A. nabyliście własność nieruchomości w udziale wynoszącym 50%. Dom w (…) służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym przez cały okres kredytowania. Nigdy nie zaciągała Pani żadnego innego kredytu hipotecznego na własne cele mieszkaniowe.
Od dnia 26 lipca 2006 r. A.A. był związany z Bankiem X odrębną umową kredytu hipotecznego na zakup mieszkania w (…) (dalej: „Umowa w CHF"). Własność mieszkania w (…) w 100% należała do A.A. i stanowiła jego majątek odrębny. Umowa w CHF była kredytem zaciągniętym wyłącznie przez A.A., na jego własne cele mieszkaniowe i ze środków jego majątku odrębnego. Nigdy nie była Pani stroną Umowy w CHF, właścicielką mieszkania w (…), ani nie korzystała Pani z tego mieszkania na własne cele mieszkaniowe.
A. A. został Pani mężem w dniu 11 maja 2011 r. i zmarł w dniu 10 maja 2018 r.
II. Dział spadku
Aktem notarialnym z dnia 29 stycznia 2024 r. dokonano podziału spadku po A. A. w następujący sposób:
- wyłączną właścicielką domu w (…), obciążonego kredytem w EUR, stała się Pani,
- właścicielami mieszkania w (…), obciążonego kredytem w CHF, zostało rodzeństwo zmarłego: B.B. w udziale 50% oraz C.A w udziale 50%.
W akcie notarialnym nie uregulowano kwestii odpowiedzialności za długi spadkowe wobec banku, w tym za kredyt w CHF. Między spadkobiercami poczyniono natomiast wewnętrzne ustalenia, zgodnie z którymi spłatę kredytu w EUR przejmuje Pani, zaś spłatę kredytu w CHF przejmuje rodzeństwo zmarłego. Ustalenia te nie przybrały formy pisemnej i nie stanowią formalnego przejęcia długu w rozumieniu art. 519 Kodeksu cywilnego, tj. nie uzyskały zgody wierzyciela (banku). Mimo to były one przez wszystkie strony konsekwentnie respektowane od chwili śmierci Pani męża. Należy przy tym zaznaczyć, że formalny dział spadku został podpisany niemal sześć lat po jego śmierci.
W dniu 23 kwietnia 2025 r. między Panią, a rodzeństwem Pani męża – B.B. i C.A. – zawarta została Umowa cesji wierzytelności, na mocy której dokonała Pani przelewu na rzecz B.B. i C.A. (dalej łącznie: „Cesjonariusze") wszystkich wierzytelności (roszczeń) już powstałych oraz mogących powstać w przyszłości wobec Banku X, wynikających z Umowy w CHF lub pozostających z nią w związku.
Treść umowy cesji w tym zakresie stanowi: „Na mocy postanowień niniejszej Umowy cesji Cedent dokonuje przelewu na rzecz Cesjonariusza wszystkich wierzytelności (roszczeń) już powstałych oraz wierzytelności mogących powstać w przyszłości wobec Banku, wynikających z Umowy kredytowej lub pozostających z nią w związku, a Cesjonariusz powyższy przelew praw przyjmuje i akceptuje. Z chwilą zawarcia niniejszej umowy Cesjonariusz jest upoważniony do samodzielnego dochodzenia wierzytelności na jego rzecz. W okresie obowiązywania niniejszej Umowy wszelkie wierzytelności pokrywane przez Bank będą przekazywane bezpośrednio i wyłącznie na rachunek Cesjonariusza."
Cesja miała charakter nieodpłatny –nie otrzymała Pani jakiegokolwiek wynagrodzenia z tytułu przelewu wierzytelności.
B.B. i C.A. zobowiązali się w tej umowie do spłaty kredytu w CHF. Postanowienie to stanowi potwierdzenie wcześniejszych wewnętrznych ustaleń stron oraz faktycznego dokonywania tych spłat przez rodzeństwo od chwili śmierci A.A.
Bank X otrzymał egzemplarz umowy cesji; nie doszło jednak do formalnego przejęcia długu w rozumieniu art. 519 Kodeksu cywilnego za zgodą wierzyciela.
Pragnie Pani podkreślić, że przedmiotem cesji były wyłącznie wierzytelności (roszczenia) przysługujące Pani wobec banku – nie zaś dług wobec banku z tytułu niespłaconego kredytu. Dług ten, wobec braku formalnego przejęcia w trybie art. 519 k.c., nie przeszedł na cesjonariuszy w rozumieniu prawa cywilnego. Ekonomicznie jednak wszelkie korzyści wynikające z Umowy w CHF, zarówno obecne, jak i przyszłe, należą wyłącznie do Cesjonariuszy – na mocy umowy cesji oraz wewnętrznych ustaleń stron.
III. Postępowania ugodowe i sądowe z Bankiem
1. Umowa w CHF
B.B. i C.A. wystąpili do Banku X z wnioskiem o zawarcie ugody dotyczącej umorzenia kredytu w CHF. Bank uzależnił podjęcie rozmów ugodowych od podpisania aneksu, na mocy którego wszyscy troje – Pani oraz rodzeństwo Pani męża – stalibyście się współkredytobiorcami z tytułu Umowy w CHF. Na wyraźną prośbę rodzeństwa Pani męża i wyłącznie w celu umożliwienia przeprowadzenia procedury ugodowej, wyraziła Pani na to zgodę. W konsekwencji, na mocy aneksu z dnia 22 maja 2025 r., stała się Pani formalnie współkredytobiorcą Umowy w CHF po zmarłym mężu, obok jego rodzeństwa.
Podkreśla Pani, że przystąpienie do Umowy w CHF jako współkredytobiorca nastąpiło wyłącznie formalnie, na potrzeby procedury ugodowej wymaganej przez bank, bez jakiegokolwiek interesu majątkowego po Pani stronie. Co istotne, cesja wierzytelności z Umowy w CHF na rzecz rodzeństwa Pani męża nastąpiła wcześniej – w dniu 23 kwietnia 2025 r., a więc jeszcze przed podpisaniem aneksu (22 maja 2025 r.). Tym samym w chwili przystąpienia do umowy jako współkredytobiorca, nie posiadała już Pani żadnych roszczeń z Umowy w CHF wobec banku.
Zgodnie z wymogami banku i na prośbę rodzeństwa Pani męża, złożyła Pani wraz z nimi wniosek o mediację przed Komisją Nadzoru Finansowego. Rodzeństwo Pani męża doszło do porozumienia z Bankiem, co do kwoty umorzenia i kwoty zwrotu, który Bank ma dokonać na rachunki wskazane przez Cesjonariuszy. Nie jest Pani beneficjentem żadnego ze świadczeń objętych ugodą i wyraża Pani gotowość podpisania wynegocjowanej ugody w imię dobrej współpracy z rodzeństwem Pani męża.
Planowana ugoda przewiduje, że:
- bank dokonuje zwrotu oraz umorzenia wierzytelności wyłącznie na rzecz rodzeństwa i na rachunki przez nie wskazane,
- ugoda nie przewiduje jakiegokolwiek świadczenia bezpośrednio na Pani rzecz,
- bank zwalnia kredytobiorcę – tj. Panią oraz rodzeństwo zmarłego – z długu (umarza zadłużenie),
- strony zgodnie oświadczają, że nie będą w przyszłości występować względem siebie z roszczeniami wywodzonymi z treści postanowień Umowy, jej zawarcia oraz wykonywania w walucie obcej, w brzmieniu sprzed zawarcia ugody – ze względu na przyjęte w ugodzie rozwiązania, w tym zmianę waluty, wysokość i zasady spłaty wierzytelności kredytowej. Ugoda wyczerpuje wszelkie wzajemne roszczenia stron w powyższym zakresie.
Wskazuje Pani, że mimo formalnego zwolnienia z długu objętego ugodą po Pani stronie nie powstaje żadne realne przysporzenie majątkowe. Wszelkie korzyści wynikające z ugody – zarówno kwota umorzenia, jak i kwota zwrotu – przypadają w całości Cesjonariuszom, na podstawie umowy cesji wierzytelności z dnia 23 kwietnia 2025 r. oraz wewnętrznych ustaleń stron. Nie otrzyma i nie spodziewa się Pani otrzymać żadnego świadczenia pieniężnego, ani innej korzyści majątkowej w związku z zawarciem ugody.
2. Umowa w EURO
Kwestionuje Pani ważność Umowy w EUR na drodze sądowej. Postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności umowy kredytowej. Sąd wydał już postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia i zwolnił Panią ze spłaty kolejnych rat kredytu na czas trwania postępowania. Oczekuje Pani na wyznaczenie terminu rozprawy.
Wskazuje Pani, że sprawa sądowa może zakończyć się w jednym z dwóch wariantów, które różnią się skutkami podatkowymi:
- Wariant A – stwierdzenie nieważności umowy: w przypadku unieważnienia Umowy w EUR przez sąd dojdzie do wzajemnego rozliczenia nienależnych świadczeń (condictio indebiti). Strony zwrócą sobie nawzajem to, co świadczyły na podstawie nieważnej umowy. W Pani ocenie zdarzenie to nie generuje po Pani stronie przychodu podatkowego, gdyż nie dochodzi do umorzenia wierzytelności, lecz do zwrotu świadczeń nienależnych – a zatem podstawą prawną ewentualnego zaniechania poboru podatku nie byłoby rozporządzenie MF z 11 marca 2022 r., lecz ogólne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
- Wariant B – zawarcie ugody z bankiem z umorzeniem wierzytelności: w przypadku zakończenia postępowania ugodą przewidującą umorzenie wierzytelności z Umowy w EUR, wywodzi Pani, że spełnia Pani warunki zaniechania poboru podatku określone w rozporządzeniu MF z 11 marca 2022 r. (ze zmianami), albowiem: (i) Umowa w EUR jest jedyną umową kredytu hipotecznego zaciągniętą przez Panią na własne cele mieszkaniowe, (ii) kredyt sfinansował wyłącznie jedną inwestycję mieszkaniową – dom w (…), oraz (iii) dom w (…) przez cały okres kredytowania służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym.
Uzupełnienie i doprecyzowanie zdarzenia przyszłego
Spadkobiercami po A.A., w drodze dziedziczenia ustawowego, gdyż nie było testamentu, została Pani – D.A – wdowa po zmarłym oraz rodzeństwo zmarłego, czyli B.B. i C.A.
W stosunku do kredytu wspólnego z mężem z 2010 r. na zakup domu (EURO):
- wszyscy kredytobiorcy (tj. Pani i Pani zmarły mąż) odpowiadali za spłatę kredytu solidarnie, tj. do pełnej wysokości.
- kredyt ten został udzielony przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów.
- kredyt został zabezpieczony hipoteką na finansowanej tym kredytem nieruchomości, tj. domu w (…), w którym mieszka Pani od 2010 r. do dziś.
- w umowie kredytu nie było zapisu dotyczącego obowiązku uregulowania kredytu przez spadkobiercę/spadkobierców w przypadku śmierci kredytobiorcy/kredytobiorców.
- zgodnie z treścią ugody bank dokonuje umorzenia pozostałego do spłaty kapitału kredytu. Dodatkowo, jeżeli na moment zawarcia ugody istnieją inne wymagalne należności (np. odsetki, opłaty), mogą one również zostać objęte umorzeniem. Umowa kredytowa określała zasady naliczania odsetek karnych, ale przeterminowane zadłużenie nie występuje. Umorzenie będzie dotyczyło tylko odsetek, które będą wymagalne na dzień podpisania ugody, bo żadnych innych opłat, które miałyby jeszcze zostać poniesione, umowa nie przewiduje.
- zawarcie ugody z bankiem jest opcją ostateczną w sytuacji, gdy sąd nie uzna tej umowy kredytowej za nieważną, o co Pani wnioskuje w złożonym pozwie.
- Jako że w drodze dziedziczenia ustawowego dziedziczy się również długi, to rodzeństwo Pani męża będzie również stroną ugody, jeśli by do niej doszło.
- w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu dochodzi do zwrotu świadczeń nienależnych, a nie do umorzenia zobowiązania. Zwrot świadczeń nienależnych – jako restytucja stanu sprzed zawarcia umowy – co do zasady nie podlega opodatkowaniu.
- Jeśli będzie to zwrot świadczeń nienależnych to bank zobowiązany jest do zwrotu na rzecz kredytobiorcy wszystkich świadczeń spełnionych na jego rzecz, w szczególności: rat kapitałowo-odsetkowych, odsetek, prowizji, składek ubezpieczeniowych, innych opłat związanych z wykonywaniem umowy kredytu. Jednocześnie kredytobiorca zobowiązany jest do zwrotu kwoty udostępnionego kapitału. Zwrot obejmuje środki wpłacone przez kredytobiorcę/spadkodawcę na rzecz banku tytułem: spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych), innych opłat wynikających z umowy kredytu. Nie jest to ponowne przeliczenie zobowiązania według kursu waluty (jak przy ugodzie), lecz pełne rozliczenie nieważnej umowy.
Do kredytu z 2006 r. (CHF) zaciągniętego przez Pani męża na zakup mieszkania:
- kredyt ten został udzielony przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów.
- kredyt był zabezpieczony hipotecznie na finansowanym mieszkaniu w (…). Mieszkanie to odziedziczyło rodzeństwo Pani męża.
- W umowie kredytu nie ma zapisu dotyczącego obowiązku uregulowania kredytu przez spadkobiercę/spadkobierców w przypadku śmierci kredytobiorcy/kredytobiorców.
- nie przystąpiła Pani do umowy w trakcie trwania małżeństwa, wstąpiła Pani w obowiązki, jako spadkobierca po zmarłym mężu.
- po śmierci Pani męża za spłatę kredytu zgodnie z prawem odpowiadali wszyscy spadkobiercy, czyli Pani oraz rodzeństwo Pani męża, co wynikało z przepisów dotyczących dziedziczenia. Natomiast faktycznie tylko oni dokonywali spłat tego kredytu. Umowa cesji wierzytelności z dnia 23 kwietnia .2025 r. potwierdziła na piśmie ich zobowiązanie do spłaty tego kredytu.
- rodzeństwo zmarłego wstąpiło w prawa i obowiązki kredytobiorców z mocy dziedziczenia, a dodatkowo, w dniu 22 maja 2025 r. na mocy aneksu do umowy kredytowej, zgodnie z którym zostali współkredytobiorcami.
- umowę cesji podpisała Pani z B. B. i C. A. w związku z planowanym przez rodzeństwo Pani męża wystąpieniem do Banku X o ugodę i umorzenie kredytu oraz zwrot kwoty wynikającej z ponownego przeliczenia zobowiązania według kursu waluty – zgodnie z umową cesji zrzekła się Pani wszelkich zwrotów od banku na rzecz rodzeństwa Pani męża.
- umowa cesji potwierdza na piśmie wewnętrzne ustalenia Pani oraz rodzeństwa Pani męża, t. j. zarówno obowiązek spłaty rat kapitałowo odsetkowych jak i prawo do kwot, które bank zwróci w wyniku ugody. Wszelkie kwoty zwracane przez bank będą zwrócone wyłącznie rodzeństwu, a Pani nie będzie brała udziału w podziale zwracanej kwoty.
- od momentu zawarcia umowy cesji wierzytelności za spłatę kredytu odpowiadała solidarnie wyłącznie rodzeństwo Pani męża.
- od momentu podpisania aneksu z 22 maja 2025 r. odpowiadała Pani formalnie za spłatę kredytu solidarnie wraz z rodzeństwem Pani męża.
- aneks nie odnosi się do podpisanej umowy cesji. Pomimo podpisania przez Panią aneksu nadal Panią oraz rodzeństwo Pani męża obowiązują postanowienia umowy cesji. Potwierdza to przedstawiona Pani do podpisania ugoda z bankiem, która wskazuje tylko rachunki rodzeństwa Pani męża, jako właściwe do zwrotu ustalonej kwoty.
- ugoda jest gotowa do podpisania, ale Pani wstrzymała się z jej podpisaniem do czasu uzyskania interpretacji podatkowej.
- w związku z planowaną ugodą zadłużenie zostanie umorzone w całości, czyli żaden z kredytobiorców nie będzie już nią związany. Natomiast zwrot uzgodnionej w ugodzie kwoty będzie dokonany po równo rodzeństwu Pani zmarłego męża.
- w wyniku zawarcia ugody kwota, którą bank zwróci rodzeństwu Pani męża została ustalona w drodze negocjacji między bankiem i rodzeństwem Pani męża, jako osoba niepartycypująca w tym zwrocie nie brała Pani w nich udziału i nie zna Pani szczegółów wyliczeń.
- skierowała Pani do banku pytanie z prośbą o odpowiedź, czy bank wystawi PIT-11 - jeśli tak, to komu i w jakiej kwocie (równej, czy w różnych proporcjach). Do tej pory nie uzyskała Pani tej informacji.
- nigdy nie korzystała Pani z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu innego kredytu mieszkaniowego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.
Pytania
1. Czy w odniesieniu do planowanej ugody dotyczącej Umowy w CHF spełnia Pani warunki zaniechania poboru podatku dochodowego, o których mowa w § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. – w szczególności wobec okoliczności, że wszelkie korzyści wynikające z umorzenia przypadają wyłącznie Cesjonariuszom (rodzeństwu Pani zmarłego męża), zaś po Pani stronie nie powstaje żadne realne przysporzenie majątkowe?
2. Czy w odniesieniu do zakończenia postępowania sądowego dotyczącego Umowy w EUR spełnia Pani warunki zaniechania poboru podatku dochodowego jako jedyny kredytobiorca umowy kredytu hipotecznego zaciągniętego wyłącznie na własne cele mieszkaniowe – odrębnie dla Wariantu A (stwierdzenie nieważności umowy) oraz Wariantu B (ugoda z umorzeniem wierzytelności)?
Pani stanowisko w sprawie
Powołuje się Pani na rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (z późniejszymi zmianami).
Pani wątpliwości budzi § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia, zgodnie z którym zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:
a) kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego – gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
b) osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej.
W Pani ocenie, warunki te są spełnione z następujących powodów:
- zaciągnęła Pani tylko jedną umowę kredytu hipotecznego na własne cele mieszkaniowe – Umowę w EUR.
- kredyt ten sfinansował wyłącznie jedną inwestycję mieszkaniową – dom w (…).
- Dom w (…) przez cały okres kredytowania służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym.
- Przystąpienie do Umowy w CHF jako współkredytobiorca nastąpiło wyłącznie formalnie – na potrzeby procedury ugodowej wymaganej przez bank, bez jakiegokolwiek interesu majątkowego po Pani stronie. Wierzytelność z tej umowy została przelana na Cesjonariuszy przed podpisaniem aneksu (cesja: 23 kwietnia 2025 r., aneks: 22 maja 2025 r.). Mimo Pani formalnej odpowiedzialności, wszelkie korzyści wynikające z umorzenia przypadają wyłącznie Cesjonariuszom – na mocy umowy cesji i wewnętrznych ustaleń stron. Po Pani stronie nie powstaje zatem żadne realne przysporzenie majątkowe. Dotychczas nie korzystała Pani z zaniechania poboru podatku w odniesieniu do żadnej innej inwestycji mieszkaniowej.
Pani zdaniem zawarcie ugody w wariancie A dotyczącej kredytu zaciągniętego w Euro nie generuje po Pani stronie przychodu podatkowego, gdyż nie dochodzi do umorzenia wierzytelności, lecz do zwrotu świadczeń nienależnych – a zatem podstawą prawną ewentualnego zaniechania poboru podatku nie byłoby rozporządzenie MF z 11 marca 2022 r., lecz ogólne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Natomiast w stosunku doi zawarcia ugody w wariancie B, wywodzi Pani, że spełnia warunki zaniechania poboru podatku określone w rozporządzeniu MF z 11 marca 2022 r. (ze zmianami), albowiem: (i) Umowa w EUR jest jedyną umową kredytu hipotecznego zaciągniętą przez Panią na własne cele mieszkaniowe, (ii) kredyt sfinansował wyłącznie jedną inwestycję mieszkaniową – dom w (…), oraz (iii) dom w (…) przez cały okres kredytowania służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:
- dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku oraz
- dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art. 22 ustawy Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników).
W myśl art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Ogólne określenie „przychodów” zawiera art. 11 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do tego przepisu:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
- pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;
- pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
Źródła przychodów
W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Źródłami przychodów są inne źródła.
Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Wskazała Pani, że 28 października 2010 r. zawarła Pani wraz z A. A., jako współkredytobiorcą, z Bankiem X umowę kredytu hipotecznego denominowanego w EURO na zakup domu w (…). Dom w (…) służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym przez cały okres kredytowania. Od dnia 26 lipca 2006 r. A. A. był związany z Bankiem X odrębną umową kredytu hipotecznego na zakup mieszkania w (…) (dalej: „Umowa w CHF"). Własność mieszkania w (…) w 100% należała do A. A. i stanowiła jego majątek odrębny. Umowa w CHF była kredytem zaciągniętym wyłącznie przez A. A., na jego własne cele mieszkaniowe i ze środków jego majątku odrębnego. Nigdy nie była Pani stroną Umowy w CHF, właścicielką mieszkania w (…), ani nie korzystała Pani z tego mieszkania na własne cele mieszkaniowe. A. A. został Pani mężem w dniu 11 maja 2011 r. i zmarł w dniu 10 maja 2018 r. Spadkobiercami po A.A., w drodze dziedziczenia ustawowego, gdyż nie było testamentu, została Pani oraz rodzeństwo zmarłego. Aktem notarialnym z dnia 29 stycznia 2024 r. dokonano podziału spadku po A. A. w następujący sposób:
- wyłączną właścicielką domu w (…), obciążonego kredytem w EURO, stała się Pani,
- właścicielami mieszkania w (…), obciążonego kredytem w CHF, zostało rodzeństwo zmarłego: B. B. w udziale 50% oraz C. A. w udziale 50%.
W akcie notarialnym nie uregulowano kwestii odpowiedzialności za długi spadkowe wobec banku, w tym za kredyt w CHF. Między spadkobiercami poczyniono natomiast wewnętrzne ustalenia, zgodnie z którymi spłatę kredytu w EUR przejmuje Pani, zaś spłatę kredytu w CHF przejmuje rodzeństwo zmarłego. Ustalenia te nie przybrały formy pisemnej i nie stanowią formalnego przejęcia długu w rozumieniu art. 519 Kodeksu cywilnego, tj. nie uzyskały zgody wierzyciela (banku). Mimo to były one przez wszystkie strony konsekwentnie respektowane od chwili śmierci Pani męża. W dniu 23 kwietnia 2025 r. między Panią, a rodzeństwem Pani męża zawarta została Umowa cesji wierzytelności, na mocy której dokonała Pani przelewu na rzecz B. B. i C. A. wszystkich wierzytelności (roszczeń) już powstałych oraz mogących powstać w przyszłości wobec Banku X, wynikających z Umowy w CHF lub pozostających z nią w związku.
B.B. i C.A. wystąpili do Banku X z wnioskiem o zawarcie ugody dotyczącej umorzenia kredytu w CHF. Bank uzależnił podjęcie rozmów ugodowych od podpisania aneksu, na mocy którego wszyscy troje – Pani oraz rodzeństwo Pani męża – stalibyście się współkredytobiorcami z tytułu Umowy w CHF. Na wyraźną prośbę rodzeństwa Pani męża i wyłącznie w celu umożliwienia przeprowadzenia procedury ugodowej, wyraziła Pani na to zgodę. W konsekwencji, na mocy aneksu z dnia 22 maja 2025 r., stała się Pani formalnie współkredytobiorcą Umowy w CHF po zmarłym mężu, obok jego rodzeństwa.
Planowane jest zawarcie ugody z Bankiem X dotyczącej kredytu hipotecznego (EURO) zaciągniętego przez Panią i Pani byłego męża oraz odrębnej ugody dotyczącej kredytu hipotecznego (CHF) zaciągniętego przez Pani zmarłego męża. Ugoda dotycząca kredytu w CHF przewiduje, że bank dokona zwrotu oraz umorzenia wierzytelności wyłącznie na rzecz rodzeństwa Pani męża oraz, że bank zwolni kredytobiorcę – tj. Panią oraz rodzeństwo zmarłego – z długu (umorzy zadłużenie). Natomiast ugoda dotycząca kredytu w EURO może zakończyć się w jednym z dwóch wariantów, które różnią się skutkami podatkowymi:
- Wariant A – stwierdzenie nieważności umowy: w przypadku unieważnienia Umowy w EUR przez sąd dojdzie do wzajemnego rozliczenia nienależnych świadczeń (condictio indebiti). Strony zwrócą sobie nawzajem to, co świadczyły na podstawie nieważnej umowy.
- Wariant B – zawarcie ugody z bankiem z umorzeniem wierzytelności: w przypadku zakończenia postępowania ugodą przewidującą umorzenie wierzytelności z Umowy w EUR, wywodzi Pani, że spełnia Pani warunki zaniechania poboru podatku określone w rozporządzeniu MF z 11 marca 2022 r. (ze zmianami), albowiem: (i) Umowa w EUR jest jedyną umową kredytu hipotecznego zaciągniętą przez Panią na własne cele mieszkaniowe, (ii) kredyt sfinansował wyłącznie jedną inwestycję mieszkaniową – dom w (…), oraz (iii) dom w (…) przez cały okres kredytowania służył i służy wyłącznie Pani własnym celom mieszkaniowym.
Ponadto wskazała Pani, że nigdy nie korzystała Pani z zaniechania poboru podatku.
Należy zatem przeanalizować skutki podatkowe tej czynności.
Umorzenie wierzytelności
Instytucja kredytu została uregulowana przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Z kolei umorzenie wierzytelności następuje w przypadku zwolnienia z długu, czyli zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do wierzytelności, bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika. Takie zrzeczenie się, pod warunkiem, że dłużnik je przyjmie, powoduje, że zobowiązanie wygasa.
Zgodnie bowiem z instytucją zwolnienia z długu uregulowaną w art. 508 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071):
Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.
Tak więc, dla umorzenia wierzytelności konieczna jest zgoda dłużnika (np. uzyskana w wyniku ugody, czy poprzez oświadczenie).
Stosownie natomiast do art. 917 Kodeksu cywilnego:
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.
Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, ugoda jest zawierana w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. Poza tym, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody.
Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Tym samym, umorzoną Panu kwotę wierzytelności z tytułu zaciągniętych kredytów należy zakwalifikować do przychodu z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zaniechanie poboru podatku
Jednakże zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 102) w aktualnie obowiązującym brzmieniu zmienionym Rozporządzeniem Ministra Finansów z 20 grudnia 2024 r. (Dz. U. 2024 poz. 1912):
1. Zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot:
1) umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:
a) kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
b) osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej;
2) otrzymanych przez osobę fizyczną świadczeń z tytułu kredytu mieszkaniowego udzielonego w walucie obcej lub w złotych, lecz nominowanego lub indeksowanego do waluty obcej, w związku z powstaniem przychodu z tytułu zastosowania ujemnego oprocentowania.
2. Kwoty wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują:
1) kwoty kredytu mieszkaniowego (kapitału);
2) odsetki, w tym odsetki skapitalizowane, i prowizje;
3) opłaty, jeżeli ich poniesienie przez kredytobiorcę było niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń.
3. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty również na wydatki inne niż określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje kwotę wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w części, w jakiej kwota kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 tej ustawy pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego.
4. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zastąpiony kredytem refinansowym lub gdy na jego spłatę został zaciągnięty kredyt konsolidacyjny, zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje odpowiednio kwotę wierzytelności z tytułu kredytu refinansowego lub konsolidacyjnego w części odpowiadającej kwocie wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego
5. Przez jedną inwestycję mieszkaniową, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych:
1) jednego gospodarstwa domowego albo
2) więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2021 r. poz. 1043).
6. Przez jedno gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 5, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.
7. W przypadku gdy stroną umowy kredytu mieszkaniowego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, są co najmniej dwie osoby fizyczne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, ma zastosowanie wyłącznie do osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b.
Z kolei § 4 cytowanego rozporządzenia stanowi, że:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
Stosownie do § 4a tego rozporządzenia:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, w przypadku pożyczek, o których mowa w § 3 ust. 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
Natomiast w myśl § 3 komentowanego rozporządzenia:
1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o kredycie mieszkaniowym, należy przez to rozumieć kredyt, który został:
1) udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów, oraz
2) zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie, oraz
3) zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
2. Za kredyt mieszkaniowy uważa się również pożyczkę, o ile spełnia warunki określone w ust. 1.
Zgodnie z treścią ww. art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na:
a) nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
b) nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
c) nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
d) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
e) rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego
- położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.
Dochody, od których zaniechano poboru podatku nie są wykazywane w zeznaniach rocznych i nie podlegają opodatkowaniu oraz zgłoszeniu do urzędu skarbowego.
Przejście majątku, a więc praw i obowiązków majątkowych zmarłego, na inne osoby fizyczne i prawne regulują przepisy Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z art. 922 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.
§ 2. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.
§ 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.
W myśl art. 924 Kodeksu cywilnego:
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.
Stosownie do art. 925 Kodeksu cywilnego:
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
Na mocy art. 1012 Kodeksu cywilnego:
Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.
Stosownie do art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego:
Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.
W myśl art. 1030 Kodeksu cywilnego:
Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.
Zgodnie natomiast z art. 1031 § 1 Kodeksu cywilnego:
W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia.
Zatem zaniechanie poboru podatku do umorzonych osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów znajdzie zastosowanie, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:
1. kredyt był zaciągnięty na realizację inwestycji mieszkaniowej;
2. kredyt był udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmioty uprawnione do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw;
3. kredyt był zabezpieczony hipotecznie;
4. kredytobiorca nie korzystał wcześniej z umorzenia zobowiązania z tytułu innego kredytu na własne cele mieszkaniowe zabezpieczonego hipotecznie.
Pani skutki podatkowe z tytułu umorzenia wierzytelności (dla ugody dotyczącej kredytu w CHF i wariantu B kredytu w EURO)
Podkreślenia wymaga, że prawo do zaniechania poboru podatku jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania, dlatego do interpretacji przepisów ustanawiających to prawo należy stosować wykładnię ścisłą, która nie wychodzi poza literalne brzmienie przepisów.
Zaniechanie poboru podatku, określone w omawianym Rozporządzeniu, obejmuje umorzone wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego (udzielonego przed dniem 15 stycznia 2015 r.) w przypadku gdy:
- kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
- osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a) inwestycji mieszkaniowej.
Zatem rozporządzenie to nie ogranicza liczby kredytów, z tytułu których dochodzi do umorzenia, a ogranicza liczbę inwestycji sfinansowanych kredytem (kredytami) - do jednej. Przy czym, przez jedną inwestycję mieszkaniową, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych: jednego gospodarstwa domowego albo więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 o podatku od spadków i darowizn. Natomiast, przez jedno gospodarstwo domowe, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.
Ponadto, z zaniechania można skorzystać tylko raz. Ewentualne wcześniejsze korzystanie przez podatnika z zaniechania poboru podatku w związku z umorzeniem wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na inną inwestycję, uniemożliwia skorzystanie kolejny raz z preferencji w postaci zaniechania poboru podatku.
Jak wynika z opisu sprawy, pomimo poczynienia wewnętrznych ustaleń pomiędzy Panią, a rodzeństwem Pani zmarłego męża, zgodnie z którymi spłatę kredytu w EURO przejmuje Pani, zaś spłatę kredytu w CHF przejmuje rodzeństwo zmarłego oraz podpisania w dniu 23 kwietnia 2025 r. cesji wierzytelności na mocy której dokonała Pani przelewu na rzecz rodzeństwa Pani męża wszystkich wierzytelności (roszczeń) już powstałych oraz mogących powstać w przyszłości wobec Banku X, wynikających z Umowy w CHF lub pozostających z nią w związku, 22 maja 2025 r., podpisała Pani z bankiem oraz rodzeństwem Pani męża aneks do umowy, w związku na podstawie którego stała się Pani formalnie współkredytobiorcą Umowy w CHF po zmarłym mężu, obok jego rodzeństwa.
Oznacza, to, że wbrew Pani twierdzeniu będzie Pani stroną dwóch różnych ugód dotyczących dwóch różnych kredytów zaciągniętych na różne nieruchomości. Co za tym idzie, będzie Pani spełniała warunki wynikające z § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w związku z umorzeniem wierzytelności zarówno do kredytu zaciągniętego w CHF, jak i kredytu zaciągniętego w EURO dla Wariantu B (ugoda z umorzeniem wierzytelności).
Zatem Pani stanowisko w tej kwestii jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
Natomiast, mając na uwadze przepisy wynikające z omawianego Rozporządzenia wskazuję, że w przypadku umorzenia wierzytelności z tytułu dwóch kredytów zaciągniętych na różne inwestycje mieszkaniowe zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot umorzonych może być zastosowane tylko do jednego kredytu. Przepisy rozporządzenia nie precyzują natomiast konieczności zastosowania zaniechania tylko w odniesieniu do pierwszego umorzenia (w ramach pierwszego kredytu). Biorąc pod uwagę ukształtowanie zaniechania poboru podatku wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r., decyzja o tym, która z inwestycji mieszkaniowych (w przypadku kilku kredytów) będzie objęta zaniechaniem poboru, czy też zmiana tej decyzji przez podatnika, jest tylko po jego stronie.
Zatem może Pani wybrać, w stosunku do którego umorzonego kredytu (kredytu w CHF lub kredytu w EURO w wariancie B) chce Pani skorzystać z zaniechania poboru podatku.
Natomiast, jeśli skorzysta Pani z zaniechania poboru podatku w odniesieniu do jednego z dwóch kredytów, o których mowa we wniosku, to nie może Pani ponownie skorzystać z tego rozwiązania. To oznacza, że kwota umorzenia tego drugiego kredytu będzie podlegała opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł.
Pani skutki podatkowe z tytułu stwierdzenia nieważności umowy (wariant A ugody dotyczącej kredytu w EURO)
Z informacji przedstawionych we wniosku wynika m.in., że może Pani podpisać ugodę dotyczącą kredytu zaciągniętego w EURO w wariancie A, na mocy której dojdzie do stwierdzenia nieważności umowy: w przypadku unieważnienia Umowy w EUR przez sąd dojdzie do wzajemnego rozliczenia nienależnych świadczeń (condictio indebiti). Strony zwrócą sobie nawzajem to, co świadczyły na podstawie nieważnej umowy.
Z kolei na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego:
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
Natomiast stosownie do treści art. 58 § 2 tej ustawy:
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W myśl art. 3851 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
§ 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
§ 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
§ 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Z powodu abuzywności klauzul walutowych znajdujących się w umowach o kredyt hipoteczny, sądy orzekają o nieważności jednostkowych umów o kredyt hipoteczny zawartych przez banki. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego. Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umów, banku i klienta, nigdy nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną umową jako świadczenia nienależne. Kredytodawca winien zatem zwrócić wszystkie świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca winien zwrócić kwotę faktycznie otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia.
Zasady i skutki dokonywania kompensaty (potrącenia) reguluje przepis art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem:
Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Potrącenie wierzytelności jest jedną z form wygaśnięcia zobowiązania w wyniku wykonania świadczenia przez umorzenie wzajemnych wierzytelności między stronami. Wygaśnięcie zobowiązania przez potrącenie, czyli kompensata wierzytelności, następuje wówczas, jeżeli jedna strona jest w stosunku do drugiej dłużnikiem i jednocześnie wierzycielem, tj. ma zarówno wierzytelność, jak i zobowiązanie względem tej drugiej strony. Potrącenie, mimo że dotyczy świadczeń tego samego rodzaju (z reguły pieniężnych), prowadzi do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej. Dochodzi w ten sposób do zaspokojenia wierzyciela i osiągnięcia tym samym celu zobowiązania. Na skutek potrącenia wierzytelności obydwu stron umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Instytucja potrącenia jest substytutem świadczenia, dzięki któremu dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania. W momencie potrącenia następuje faktyczne spełnienie świadczenia. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania, do którego, w myśl art. 503 Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty.
Wprawdzie przez potrącenie strony nie otrzymują efektywnie należnych im świadczeń, ale wskutek zaliczenia wierzytelności jednej z nich na poczet wierzytelności drugiej każda ze stron zostaje zwolniona ze swego długu, co pozwala uznać ich długi za spłacone. Tym samym potrącenie jako sposób wygaszenia stosunku zobowiązaniowego uznaje się za równoważny spełnieniu świadczenia (zapłacie).
W sytuacji, gdy dojdzie do umorzenia należności poprzez potrącenie wierzytelności, u stron nie wystąpi przychód podatkowy. Przychód podatkowy wystąpiłby wówczas, gdy doszłoby do częściowej kompensaty wierzytelności, a wierzyciel zwolniłby dłużnika z pozostałej części długu.
Zatem w analizowanej sprawie po Pani stronie nie dojdzie do powstania przysporzenia majątkowego. Kwota otrzymana na podstawie ugody z bankiem nie spowoduje więc faktycznego przyrostu w Pani majątku. Wypłata ta będzie dla Pani neutralna podatkowo.
W konsekwencji, wypłata przez bank ww. kwoty nie będzie stanowiła dla Pani przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zatem nie będzie Pani miała obowiązku zapłaty podatku od otrzymanej przez bank kwoty.
Podsumowując, kwota, którą otrzyma Pani od banku w wyniku wykonania ugody opisanej powyżej, stanowiącej rozliczenie wzajemnych należności z tytułu umowy kredytu hipotecznego na cele mieszkaniowe, nie będzie przychodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Pani stanowisko w tej części jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego czy kontrolnego. Przy wydawaniu interpretacji indywidualnych w trybie art. 14b ustawy Ordynacja podatkowa, opieram się wyłącznie na opisie stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanym we wniosku - nie prowadzę postępowania dowodowego. Przy wydawaniu niniejszej interpretacji dokonałem więc wyłącznie analizy okoliczności podanych we wniosku.
Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest bowiem ustalanie, czy przedstawione we wniosku stan faktyczny/zdarzenie przyszłe jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Ustalenie stanu rzeczywistego stanowi domenę ewentualnego postępowania podatkowego. To na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne.
Jeżeli zatem przedstawiony we wniosku opis zdarzenia różnić się będzie od występującego w rzeczywistości, wówczas wydana interpretacja nie będzie Pani chroniła w zakresie rzeczywiście zaistniałego zdarzenia.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
- Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.
- Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
- w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
- w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
Rozliczaj podatki zgodnie z przepisami — w programie TaxMachine
Interpretacje pomagają zrozumieć przepisy; TaxMachine pomaga je zastosować w praktyce — prowadzi księgi, liczy podatki i generuje deklaracje, a stawki, druki i przepisy aktualizuje na bieżąco.
- ✓ Księga przychodów i rozchodów, ryczałt oraz pełna księgowość
- ✓ Faktury i e-faktury KSeF, JPK_V7 i JPK_KR
- ✓ PIT, CIT, VAT i inne deklaracje + wysyłka e-Deklaracje z pobraniem UPO
- ✓ Środki trwałe i amortyzacja, płace i ZUS
- ✓ Automatyczne aktualizacje stawek, druków i przepisów