0113KDIPT1-1.4012.739.2026.2.RG

Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego związanego z wywłaszczeniem działki nr 1 za odszkodowaniem jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

5 sierpnia 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 5 sierpnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych związanych z wywłaszczeniem za odszkodowaniem działek nr 1, nr 2 i nr 3.

Uzupełniła go Pani – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 10 września 2026 r. (data wpływu).

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT) i prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą.

W skład majątku Wnioskodawcy wchodziły nieruchomości gruntowe zlokalizowane w miejscowości … (gmina …), oznaczone jako działki ewidencyjne nr 1, nr 2 oraz nr 3 (obręb …). Przedmiotowe działki zostały nabyte przez Wnioskodawcę na podstawie umowy sprzedaży (aktu notarialnego) w formule niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT (zakup bez faktury VAT, od osoby prywatnej, z naliczeniem podatku od czynności cywilnoprawnych – PCC). W związku z powyższym, przy nabyciu tych nieruchomości Wnioskodawcy nie przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Działki te (o łącznej powierzchni … arów) zostały kilka lat temu (ok. 3-4 lata temu) wprowadzone w całości do ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca podjął kroki formalne zmierzające do przygotowania na tym terenie inwestycji komercyjnej – uzyskał ostateczną Decyzję Starosty … nr … z dnia ….03.2018 r. o pozwoleniu na budowę stacji paliw LPG wraz z budynkiem usługowo-handlowo-mieszkalnym. W toku przygotowania inwestycji Wnioskodawca poniósł nakłady o charakterze formalno-prawnym oraz infrastrukturalnym (m.in. wykonanie przyłączy, studni oraz wyłączenie 1 ara gruntu z produkcji rolnej na podstawie decyzji administracyjnej z 2015 r.). Przy ponoszeniu jakichkolwiek nakładów finansowych i inwestycyjnych na przedmiotowy grunt Wnioskodawca nigdy nie dokonał odliczenia podatku od towarów i usług (VAT) – wszelkie wydatki były ponoszone w kwotach brutto. Planowana działalność gospodarcza (stacja paliw) nigdy nie została faktycznie uruchomiona, a nieruchomość nie była wykorzystywana do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem VAT.

Z mocy prawa, na podstawie decyzji Wojewody … nr … o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na własność Skarbu Państwa / jednostki samorządu terytorialnego pod budowę drogi publicznej. Obecnie przed … Urzędem Wojewódzkim w … (Wydział Skarbu Państwa i Nieruchomości, znak sprawy: …) toczy się postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

W uzupełnieniu wniosku, w odpowiedzi na pytania Organu zawarte w wezwaniu:

1)    Kiedy (w jakim dniu) decyzja/decyzje o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na podstawie której działki o numerach tj. nr 1, nr 2 i/lub nr 3 zostały wywłaszczone, stała się ostateczna/ostateczne?

2)    Która działka/działki (o jakich numerach) jest zabudowana/są zabudowane, a która jest niezabudowana/które są niezabudowane? Należy je wymienić.

Dla działki niezabudowanej/działek niezabudowanych proszę wskazać:

3)    Czy na dzień sprzedaży (wywłaszczenia) dla niezabudowanej działki/niezabudowanych działek będzie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego? Jeżeli tak, to proszę wskazać, jakie będzie przeznaczenie terenu, na którym położone są ww. działki według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego?

4)    W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, proszę wskazać czy dla ww. działki/działek została wydana decyzja o warunkach zabudowy?

Dla działki zabudowanej/działek zabudowanych proszę wskazać:

5)    Na działkach o jakich numerach tj. nr 1, nr 2 i/lub nr 3 znajdują się poszczególne przyłącza i studnia?

6)    Jakie przyłącza znajdują się na działkach o numerach tj. nr 1, nr 2 i/lub nr 3? Należy je wymienić.

7)    Z jakim budynkiem/budowlą/obiektem budowlanym związane są ww. przyłącza?

8)    Czy wydatki na wykonanie przyłączy, studni były udokumentowane fakturami z wykazanymi kwotami podatku VAT?

9)    Czy przysługiwało Pani prawo do odliczenia podatku naliczonego związanego z wydatkami poniesionymi na wykonanie przyłączy i studni?

10) Jeżeli odpowiedź na pytanie 9 jest negatywna, proszę wskazać z jakiego powodu to prawo Pani nie przysługiwało.

11) Czy na działkach nr 1, nr 2 i/lub nr 3 znajdują się budynki w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2026 r., poz. 524 ze zm.)? Jeśli tak, to jakie oraz na której konkretnie działce/działkach (o jakich numerach) się one znajdują?

12) Czy działki nr 1, nr 2 i/lub nr 3 oraz znajdująca się na działkach infrastruktura (przyłącza, studnia) i ewentualnie budynki (jeśli znajdują się na działce/działkach) były wykorzystywane przez Panią wyłącznie na cele działalności zwolnionej? Jeżeli tak, to jaką działalność zwolnioną z opodatkowania podatkiem VAT, do której wykorzystywane były działki wraz z ww. infrastrukturą/budynkami wykonywała/wykonuje Pani - należy podać podstawę prawną zwolnienia?

13) Czy ww. infrastruktura, tj.: przyłącza i studnia stanowią:

-        budowle w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 3 ww. ustawy Prawo budowlane,

-        urządzenia budowlane w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 9 ww. ustawy Prawo budowlane?

14) Jeżeli wskaże Pani, że na działkach nr 1, nr 2 i/lub nr 3 znajduje się budynek/budowla/budowle, proszę o wskazanie, czy budynek/budowla/budowle są trwale związane z gruntem?

15) Kiedy budynek/budowle zostały oddane do użytkowania? Należy wskazać dokładną datę.

16) Czy nastąpiło pierwsze zasiedlenie poszczególnych budynku/budowli lub ich części w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o podatku od towarów i usług? Należy wskazać dokładną datę.

17) Jeżeli nastąpiło pierwsze zasiedlenie części budynku/budowli, to należy wskazać, w jakiej części?

18) Czy pomiędzy pierwszym zasiedleniem budynku/budowli lub ich części a ich dostawą upłynie okres dłuższy niż 2 lata?

19) Kiedy nastąpiło zajęcie do używania budynku/budowli? Należy wskazać dokładną datę.

20) Czy budynek/budowle były/są udostępniane osobom trzecim, np. na podstawie umów najmu, dzierżawy, użyczenia? Jeżeli tak, to należy wskazać, kiedy budynek/budowle lub ich części zostały oddane w najem oraz czy udostępnianie to miało charakter odpłatny, czy nieodpłatny?

21) Czy ponosiła Pani nakłady na ulepszenie budynku/budowli w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, w wysokości wyższej niż 30% wartości początkowej budowli? (odpowiedzi na poniższe pytania należy udzielić tylko w przypadku twierdzącej odpowiedzi na to pytanie):

a)    który budynek/budowle były ulepszane?

b)   w jakim okresie ponosiła Pani wydatki na ulepszenie budynku/budowli?

c)    czy w stosunku do wydatków na ulepszenie budynku/budowli, przysługiwało Pani prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego?

d)   jeżeli odpowiedź na pytanie 21c) jest negatywna, proszę wskazać z jakiego powodu to prawo Pani nie przysługiwało,

e)   kiedy budynek/budowle po dokonaniu ulepszeń, zostały oddane do użytkowania? Należy wskazać dokładną datę.

f)     czy po oddaniu do użytkowania ulepszonego budynku, ulepszonej/ulepszonych budowli miało miejsce pierwsze zasiedlenie tego budynku/budowli? Jeżeli tak, to należy wskazać dzień, miesiąc i rok, kiedy nastąpiło „pierwsze zasiedlenie”.

g)   czy między pierwszym zasiedleniem ulepszonego budynku, ulepszonej/ulepszonych budowli, a jej/ich dostawą (wywłaszczeniem), upłynął/upłynie okres dłuższy niż 2 lata?

wskazała Pani:

I. Odpowiedzi na pytania 1-2 (odrębnie dla każdej działki):

·           Działka nr 1 (pow. … ha, obręb …, jednostka ewidencyjna …):

1.    Decyzja Wojewody … nr … o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), na podstawie której działka została wywłaszczona, została wydana w dniu … grudnia 2023 roku. W wyniku wniesionego zaskarżenia i przeprowadzonego postępowania odwoławczego, przedmiotowa decyzja stała się ostateczna w dniu … kwietnia 2025 roku.

2.    Działka według stanu na dzień wydania decyzji ZRID była działką całkowicie niezabudowaną (wolną od budynków i infrastruktury przyłączeniowej).

·         Działka nr 2 (pow. … ha, obręb …, jednostka ewidencyjna …):

1.    Decyzja ZRID Wojewody … nr … z dnia … grudnia 2023 roku, w wyniku zaskarżenia, stała się ostateczna w dniu … kwietnia 2025 roku.

2.    Działka według stanu na dzień wydania decyzji ZRID była działką niezabudowaną budynkami. Znajdowała się na niej infrastruktura techniczna w postaci przyłącza energetycznego (prąd).

·         Działka nr 3 (pow. … ha, obręb …, jednostka ewidencyjna …):

1.    Decyzja ZRID Wojewody … nr … z dnia … grudnia 2023 roku, w wyniku zaskarżenia, stała się ostateczna w dniu … kwietnia 2025 roku.

2.    Działka według stanu na dzień wydania decyzji ZRID była działką niezabudowaną budynkami. Znajdowały się na niej składniki budowlane w postaci kanału (rowu zabudowanego rurami betonowymi fi1000) wraz ze studnią rewizyjną, a ponadto nieruchomość była obciążona służebnością gruntową przejazdu i przechodu.

Odpowiedzi na pytania 3-4 (odrębnie dla każdej niezabudowanej działki):

3. Tak, na dzień wywłaszczenia dla wszystkich wyżej wymienionych działek obowiązywał Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP). Plan ten został zatwierdzony Uchwałą Rady Gminy … nr … z dnia … października 2006 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego sołectw Gminy …. Według ustaleń planu, przedmiotowe nieruchomości znajdowały się w terenach oznaczonych jako: MU – tereny zabudowy wielofunkcyjnej, mieszkaniowo-usługowej, MN1 – tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, KDZ – tereny tras i urządzeń komunikacji drogowej.

4. Nie dotyczy, z uwagi na fakt obowiązywania na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Odpowiedzi na pytania 5-11 (dotyczące infrastruktury/budynków):

5. i 6) Na wywłaszczonym obszarze (działki powstałe z podziału działek macierzystych 4, 5, 6) według stanu na dzień wywłaszczenia znajdowały się następujące składniki budowlane: wykonane przyłącze energetyczne (na dz. nr 2), fragment rowu/kanału zabudowanego rurami betonowymi fi1000 wraz ze studnią rewizyjną z kręgów (na dz. nr 3).

7. Wskazane przyłącza, kanał i studnia były ściśle związane z planowaną inwestycją objętą ostateczną decyzją Starosty … nr … z dnia ….03.2018 r. zatwierdzającą projekt budowlany na budowę stacji paliw LPG wraz z budynkiem usługowo-handlowo-mieszkalnym i niezbędną infrastrukturą.

8. Nie, wydatki na wykonanie przyłączy oraz studni nie były udokumentowane fakturami z wykazanymi kwotami podatku VAT.

9. Nie przysługiwało Pani prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków poniesionych na powyższą infrastrukturę.

10. Prawo to Pani nie przysługiwało, ponieważ zakup nieruchomości nastąpił do majątku prywatnego (około 20 lat temu). Poniesione ewentualne wydatki wstępne na infrastrukturę czy dokumentację nie były fakturowane na Pani działalność gospodarczą (mimo jej prowadzenia od 2008 roku) i nie były rozliczane w deklaracjach VAT jako związane ze sprzedażą opodatkowaną.

11. Nie, na działkach nr 1, 2 oraz nr 3 nie znajdowały się żadne budynki w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane. Fizyczna budowa budynków kubaturowych objętych pozwoleniem na budowę nie została rozpoczęta przed dniem wywłaszczenia.

Odpowiedzi na pytania 12-21 (odrębnie dla każdego budynku/budowli):

12. Nie, działki wraz z infrastrukturą nigdy nie były wykorzystywane na cele działalności zwolnionej z opodatkowania podatkiem VAT. Nieruchomości zostały zakupione prywatnie, a do ewidencji środków trwałych firmy wprowadzono je 3 lata temu z przeznaczeniem na planowaną inwestycję komercyjną (stacja paliw). Z uwagi na wywłaszczenie gruntu i brak rozpoczęcia budowy, nieruchomości te nie były faktycznie użytkowane do jakiejkolwiek działalności gospodarczej (w tym zwolnionej z VAT).

13. Wskazana infrastruktura (przyłącza, studnia, kanał) stanowi urządzenia budowlane i budowle w rozumieniu przepisów ustawy Prawo budowlane. Z uwagi na to, że budynki kubaturowe nie powstały, infrastruktura ta stanowiła samodzielne budowle techniczne przygotowane pod planowaną stację paliw oraz budynek usługowo-handlowo-mieszkalny.

14. Urządzenia i budowle (w szczególności kanał zabudowany rurami betonowymi oraz studnia) są na stałe związane z gruntem.

Z uwagi na fakt, że na przedmiotowych działkach nie znajdowały się żadne budynki, pytania od nr 15 do nr 21a-g są bezprzedmiotowe i nie dotyczą stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Pytanie

Czy w opisanym stanie faktycznym, wypłata na rzecz Wnioskodawcy odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości (działek nr 1, nr 2 oraz nr 3 w …) w trybie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, korzysta z całkowitego zwolnienia z podatku od towarów i usług (VAT) na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT?

Pani stanowisko w sprawie

W Pani ocenie, otrzymane odszkodowanie za wywłaszczenie przedmiotowych działek będzie w całości korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług (VAT) na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Przeniesienie własności towarów z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy prawa w zamian za odszkodowanie uznaje się za odpłatną dostawę towarów (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT).

Co do zasady zatem, wywłaszczenie gruntu ze środków trwałych firmy za odszkodowaniem stanowi czynność podlegającą ustawie o VAT. Niemniej jednak, na mocy art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku dostawę towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej z podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

W świetle utrwalonej linii interpretacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, warunek dotyczący „wykorzystywania wyłącznie na cele działalności zwolnionej” uznaje się za spełniony także wtedy, gdy dany towar (nieruchomość) nie był w ogóle faktycznie wykorzystywany przez podatnika do żadnych czynności opodatkowanych, a przy jego nabyciu oraz ponoszeniu nakładów nie przysługiwało ani nie zostało zrealizowane prawo do odliczenia podatku VAT.

W przedmiotowej sprawie zachodzą łącznie wszystkie przesłanki do zastosowania zwolnienia:

1. Nieruchomość została zakupiona na rynku wtórnym bez podatku VAT (brak faktury), w związku z czym Wnioskodawcy nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku przy nabyciu gruntu.

2. Wszelkie nakłady inwestycyjne, w tym opłaty za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej oraz koszty infrastruktury, były ponoszone w kwotach brutto i Wnioskodawca nie odliczył od nich ani złotówki podatku VAT.

3. Inwestycja w postaci stacji paliw nie została uruchomiona, a grunt do momentu wywłaszczenia nie wygenerował żadnego obrotu opodatkowanego podatkiem VAT.

Mając na uwadze, że Wnioskodawca nie miał prawa do odliczenia podatku VAT zarówno na etapie zakupu, jak i na etapie ponoszenia nakładów, a grunt nie służył działalności opodatkowanej, czynność wywłaszczenia w zamian za odszkodowanie spełnia dyspozycję art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT.

W konsekwencji przyznane Wnioskodawcy odszkodowanie powinno być w całości zwolnione z opodatkowania podatkiem VAT, a Wnioskodawca nie będzie zobowiązany do odprowadzenia od tej kwoty podatku należnego do urzędu skarbowego.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku w zakresie skutków podatkowych wywłaszczenia działki nr 1 za odszkodowaniem, jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Niniejszą interpretacją załatwiono wniosek w zakresie dotyczącym skutków podatkowych związanych z wywłaszczeniem za odszkodowaniem działki nr 1.

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1263), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:

Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:

Według art. 2 pkt 22 ustawy:

Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie nieruchomości dokonywane przez podatnika, traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów, o której stanowi art. 7 ust. 1 ustawy, podlegającej opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Należy podkreślić, że co do zasady dla uznania, że dostawa towarów podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.

Z przywołanego powyżej przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa).

W takiej sytuacji uznać należy, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, natomiast odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną - objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym nieruchomości) w zamian za odszkodowanie - na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Należy przy tym zaznaczyć, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania. Wynagrodzenie musi mieć zatem konkretny wymiar, a więc być konkretną wielkością wyrażalną w pieniądzu. Dostawę można uznać za dokonaną odpłatnie, dopiero gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru. Oznacza to, że przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów nabiera odpłatnego charakteru dopiero w momencie przyznania odszkodowania i ustalenia jego wysokości.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 399 ze zm.):

W myśl art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami:

Zasadne jest również wskazanie, że na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311):

Przepis art. 11f ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wskazuje, że:

Według art. 11i ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Fakt, że w przypadku wydawania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej zostały w całości wyłączone przepisy określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oznacza w szczególności, że ustalenie lokalizacji drogi w ramach zezwolenia na realizację inwestycji drogowej może nastąpić niezależnie od tego, czy dla terenu, przez który ma przebiegać ta inwestycja, obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz niezależnie od treści postanowień takiego planu.

Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Jak stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Według regulacji art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Analiza przywołanych regulacji prowadzi do wniosku, że w przypadku realizacji inwestycji drogowych w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zastępuje decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

W myśl art. 12 ust. 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Na mocy art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Według art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Z powołanych przepisów wynika, że istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa do nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który np. wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji. Nie wymaga się tu współdziałania, czy jakiejkolwiek innej inicjatywy ze strony podmiotu wywłaszczanego.

Jeśli zatem wywłaszczenie lub przymusowa sprzedaż następuje za wynagrodzeniem, to wówczas stanowi odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.

W takiej sytuacji uznać należy, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, natomiast odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną - objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie - na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ustawy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ aby dana czynność podlegała opodatkowaniu tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy.

Według zapisu art. 15 ust. 1 ustawy:

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy:

W świetle powyższego stwierdzić należy, że każdy kto dokonuje czynności dla celów działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, powinien być uznany, co do zasady, za podatnika podatku od towarów i usług. Zatem dostawa towarów podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy dokonywana jest przez podmiot mający status podatnika, działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji.

Pani wątpliwości dotyczą m.in. ustalenia skutków podatkowych wywłaszczenia działki nr 1 za odszkodowaniem.

Aby odpowiedzieć na Pani pytanie, należy najpierw ustalić, czy dokonując ww. dostawy gruntu działała Pani w charakterze podatnika VAT.

W przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że jest Pani czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT) i prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. W skład Pani majątku wchodziły nieruchomości gruntowe, m.in. działka oznaczona nr 1. Przedmiotowa działka została nabyta przez Panią na podstawie umowy sprzedaży (aktu notarialnego) w formule niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT. Między innymi działka nr 1 została kilka lat temu (ok. 3-4 lata temu) wprowadzona w całości do ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej. Z mocy prawa, na podstawie decyzji Wojewody o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), przedmiotowa działka została przejęta na własność Skarbu Państwa / jednostki samorządu terytorialnego pod budowę drogi publicznej. Obecnie przed Urzędem Wojewódzkim (Wydział Skarbu Państwa i Nieruchomości) toczy się postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania m.in. za wywłaszczoną działkę nr 1. Decyzja Wojewody o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), na podstawie której działka nr 1 została wywłaszczona została wydana w dniu 28 grudnia 2023 roku i stała się ostateczna w dniu … kwietnia 2025 roku. Działka według stanu na dzień wydania decyzji ZRID była działką całkowicie niezabudowaną (wolną od budynków i infrastruktury przyłączeniowej). Działka ta została kilka lat temu (ok. 3-4 lata temu) wprowadzona do ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej. Podjęła Pani kroki formalne zmierzające do przygotowania na tym terenie inwestycji komercyjnej – uzyskała ostateczną Decyzję Starosty z dnia ….03.2018 r. o pozwoleniu na budowę stacji paliw LPG wraz z budynkiem usługowo-handlowo-mieszkalnym. W toku przygotowania inwestycji poniosła Pani nakłady o charakterze formalno-prawnym oraz infrastrukturalnym.

Z okoliczności sprawy wynika zatem, że działka nr 1 będąca przedmiotem sprzedaży w ramach wywłaszczenia nie stanowiła Pani majątku prywatnego, bowiem ww. wywłaszczona działka należała do majątku prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej.

Zatem dokonując dostawy w ramach wywłaszczenia działki nr 1 wypełniła Pani przesłanki określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy, gdyż, jak wyżej wskazano, działka nie stanowiła Pani majątku prywatnego.

Należy przy tym zaznaczyć, że zbycie składników majątku przedsiębiorstwa podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do zbycia majątku należącego do Pani przedsiębiorstwa. Tym samym, dokonując dostawy działki nr 1 wystąpiła Pani dla tej transakcji w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Zatem dostawa ww. działki nr 1 w trybie wywłaszczenia w zamian za odszkodowanie, podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT jako odpłatna dostawa towarów, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Należy zauważyć, że wykonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług może korzystać ze zwolnienia od tego podatku.

Zastosowanie zwolnienia od podatku, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości opodatkowania, możliwe jest jedynie w przypadku wykonywania czynności ściśle określonych w ustawie oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie jej upoważnienia.

Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub świadczenia usług zostały określone m.in. w art. 43 ustawy.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy:

Powyższe oznacza, że zwolnienie przysługuje względem takiej dostawy, której przedmiotem jest grunt niezabudowany i jednocześnie o przeznaczeniu innym niż budowlane.

W myśl art. 2 pkt 33 ustawy:

Z powyższych przepisów wynika, że przeznaczenie określonego gruntu należy oceniać wyłącznie w oparciu o istniejący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz – w przypadku braku takiego planu – wydane decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Opodatkowaniu podlegają te dostawy, których przedmiotem są nieruchomości gruntowe zabudowane i niezabudowane, przy czym w przypadku gruntów niezabudowanych, tylko te, które stanowią tereny budowlane w myśl art. 2 pkt 33 ustawy. Natomiast dostawa gruntów niezabudowanych, które nie są terenami budowlanymi, jest zwolniona od podatku od towarów i usług.

Opodatkowane są zatem te dostawy terenów niezabudowanych, które mają za przedmiot tereny budowlane w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy.

Jednocześnie należy wskazać, że kluczowa dla sprawy regulacja stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. k Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11 grudnia 2006 s. 1 ze zm.), zwanej dalej „Dyrektywą 2006/112/WE”, zgodnie z którym:

Jednocześnie, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 538 ze zm.), zwanej dalej ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:

Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:

Z okoliczności sprawy wynika, że działka nr 1 według stanu na dzień wydania decyzji ZRID była działką całkowicie niezabudowaną (wolną od budynków i infrastruktury przyłączeniowej). Na dzień wywłaszczenia dla działki nr 1 obowiązywał Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego zatwierdzony Uchwałą Rady Gminy z … października 2006 r. Według ustaleń planu, przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w terenach oznaczonych jako: MU – tereny zabudowy wielofunkcyjnej, mieszkaniowo-usługowej, MN1 – tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, KDZ – tereny tras i urządzeń komunikacji drogowej. Podjęła Pani kroki formalne zmierzające do przygotowania m.in. na tej działce inwestycji komercyjnej – uzyskała ostateczną Decyzję Starosty z dnia 23.03.2018 r. o pozwoleniu na budowę stacji paliw LPG wraz z budynkiem usługowo-handlowo-mieszkalnym. Planowana działalność gospodarcza (stacja paliw) nigdy nie została faktycznie uruchomiona.

Tym samym, możliwość zabudowy na przedmiotowym terenie oznacza, że działka nr 1 stanowiła teren budowlany, zdefiniowany w art. 2 pkt 33 ustawy, a w konsekwencji dostawa działki nr 1 nie była objęta zwolnieniem od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, ponieważ grunt ten stanowił teren budowlany zdefiniowany w art. 2 pkt 33 ustawy.

Nadmienić w tym miejscu należy, że dla dostawy nieruchomości, które nie spełniają przesłanek do objęcia ich zwolnieniem od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, ustawodawca przewidział możliwość zastosowania zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy:

Zwolnienie od podatku określone w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, dotyczy wszystkich towarów – zarówno nieruchomości, jak i ruchomości – przy nabyciu (imporcie lub wytworzeniu) których nie przysługiwało podatnikowi prawo do odliczenia podatku VAT i wykorzystywanych – niezależnie od okresu ich używania przez podatnika (kilka dni, miesięcy czy lat) – wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku VAT.

Jak wskazano wyżej, aby zastosować zwolnienie od podatku, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, dla dostawy towarów, spełnione muszą być łącznie dwa warunki wskazane w tym przepisie, tj.:

-        towary od momentu ich nabycia do momentu ich zbycia muszą służyć wyłącznie działalności zwolnionej, w żadnym momencie ich posiadania nie można zmienić ich przeznaczenia oraz sposobu wykorzystywania,

-        przy nabyciu (imporcie, wytworzeniu) tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Niespełnienie jednego z powołanych warunków daje podstawę do wyłączenia dostawy towarów ze zwolnienia od podatku VAT przewidzianego w ww. art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że działka nr 1 została nabyta przez Panią na podstawie umowy sprzedaży (aktu notarialnego) w formule niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT (zakup bez faktury VAT, od osoby prywatnej, z naliczeniem podatku od czynności cywilnoprawnych – PCC).

Zaznaczenia wymaga przy tym, że NSA w wyroku z 28 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 627/12 wskazał, że:

W wyroku, na który powołuje się Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że ze zwolnienia z VAT nie będzie korzystać dostawa towarów, w stosunku do których podatnik nie odliczył VAT naliczonego z powodów innych niż ściśle określone w art. 136 Dyrektywy 2006/112/WE. Tym samym, przepis art. 136 Dyrektywy 2006/112/WE wskazuje, że w przypadkach, w których przy nabyciu towaru VAT w ogóle nie wystąpił, nie można uznać, że mamy do czynienia z brakiem prawa do odliczenia podatku VAT.

Zatem, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można mówić, że przysługiwało Pani prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu ww. działki nr 1 lub że takie prawo nie przysługiwało, skoro dostawa nie była objęta tym podatkiem i przy nabyciu nie wystąpił podatek VAT, który mógłby podlegać odliczeniu.

Ponadto, jak Pani wskazała, z uwagi na wywłaszczenie gruntu i brak rozpoczęcia budowy, nieruchomości te nie były faktycznie użytkowane do jakiejkolwiek działalności gospodarczej (w tym zwolnionej z VAT).

W związku z powyższym dostawa działki nr 1 nie była objęta zwolnieniem od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż nie zostały spełnione warunki określone w tym przepisie, niezbędne do zastosowania zwolnienia.

Zatem, dostawa działki nr 1 w drodze wywłaszczenia nie korzystała ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 i pkt 2 ustawy. 

W związku z tym dostawa działki nr 1 w drodze wywłaszczenia powinna zostać opodatkowana właściwą dla przedmiotu sprzedaży stawką podatku VAT.

Tym samym, Pani stanowisko odnośnie skutków podatkowych wywłaszczenia działki nr 1 za odszkodowaniem jest nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Panią i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji indywidualnej.

Jednocześnie należy wskazać, że niniejsze rozstrzygnięcie dotyczy skutków podatkowych w podatku od towarów i usług związanych z wywłaszczeniem za odszkodowaniem niezabudowanej działki nr 1. Natomiast odnośnie zabudowanych działek nr 2 oraz nr 3, zostało wydane odrębne rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Ponosi Pani ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu zdarzenia przyszłego. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem zdarzenia przyszłego podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, wydana interpretacja traci swoją aktualność.

Jednocześnie podkreślam, że ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy, co oznacza, że w przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w …. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·         w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·         w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.