0113-KDIPT2-2.4011.524.2026.2.ACZ

Interpretacja indywidualna2026-09-14Dyrektor Krajowej Informacji SkarbowejAktualna

Skutki podatkowe zniesienia współwłasności.

Interpretacja indywidualna  – stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

22 maja 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 18 maja 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 6 sierpnia 2026 r. (data wpływu 11 sierpnia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawczyni jest osobą fizyczną podlegającą w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.

Wnioskodawczyni pozostawała w związku małżeńskim, przy czym pomiędzy małżonkami obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej. W konsekwencji, poszczególne składniki majątkowe były nabywane przez Wnioskodawczynię i Jej małżonka do współwłasności w częściach ułamkowych.

W trakcie trwania małżeństwa Wnioskodawczyni oraz Jej małżonek nabyli – jako współwłaściciele  – kilka nieruchomości, w tym m.in. działki gruntu, lokal mieszkalny oraz nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym.

Część działek gruntu została nabyta przez Wnioskodawczynię odpłatnie, natomiast część została nabyta nieodpłatnie, w drodze darowizny. W odniesieniu do części tych działek, na moment ich zbycia, nie upłynął pięcioletni okres liczony od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło ich nabycie.

W celu uporządkowania stosunków majątkowych pomiędzy Stronami, w związku z planowanym rozwodem, Wnioskodawczyni oraz Jej małżonek dokonali umownego zniesienia współwłasności posiadanych nieruchomości w formie aktu notarialnego.

W ramach tej czynności dokonano kompleksowego i ekwiwalentnego rozliczenia składników majątkowych w ten sposób, że małżonek Wnioskodawczyni nabył na wyłączną własność określone nieruchomości, w tym działki gruntu, natomiast Wnioskodawczyni nabyła na wyłączną własność nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, zwiększając tym samym swój dotychczasowy udział w tej nieruchomości do całości prawa własności.

Wartość poszczególnych składników majątkowych objętych zniesieniem współwłasności została ustalona przez Strony na poziomie odpowiadającym ich wartości rynkowej, a całe rozliczenie pomiędzy stronami miało charakter ekwiwalentny.

Z uwagi na różnice w wartości przejmowanych składników majątku, rozliczenie obejmowało również element pieniężny, przy czym Wnioskodawczyni dokonała dopłaty na rzecz małżonka. Element ten stanowił integralną część całej czynności prawnej oraz pozostawał w bezpośrednim związku z ustaleniem wartości nabywanego przez Wnioskodawczynię prawa własności nieruchomości mieszkalnej.

W rezultacie powyższej czynności Wnioskodawczyni dokonała odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach (w tym w działkach gruntu), a jednocześnie – w ramach tej samej czynności prawnej – nabyła na wyłączną własność nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym.

Nabycie to pozostawało w bezpośrednim i funkcjonalnym związku z rozliczeniem wartości udziałów w dotychczas posiadanych nieruchomościach i stanowiło element jednej, kompleksowej operacji gospodarczej.

Nabyta nieruchomość służy zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych Wnioskodawczyni i stanowi Jej miejsce stałego zamieszkania.

W konsekwencji, wartość odpowiadająca zbywanym przez Wnioskodawczynię udziałom w nieruchomościach została faktycznie przeznaczona na nabycie przez Nią prawa własności nieruchomości mieszkalnej.

Co istotne, przyjęta forma prawna rozliczenia wynikała ze specyfiki relacji pomiędzy Stronami oraz konieczności jednoczesnego i wzajemnie zabezpieczonego przeniesienia praw do nieruchomości. Przeprowadzenie odrębnych czynności polegających najpierw na sprzedaży nieruchomości, a następnie na nabyciu nieruchomości mieszkalnej nie było w praktyce możliwe. Z ekonomicznego punktu widzenia przyjęta forma zniesienia współwłasności odpowiada jednak sytuacji, w której środki ze zbycia nieruchomości zostały przeznaczone na nabycie nieruchomości mieszkalnej.

W uzupełnieniu wniosku wskazała Pani, że zniesienia współwłasności dokonano (…) 2024 r. Zniesienia współwłasności dokonano aktem notarialnym przed notariuszem.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „W jaki sposób (tj. w drodze jakiej czynności cywilnoprawnej) i kiedy nabyła Pani wraz z mężem każdą nieruchomość i prawo majątkowe objęte zniesieniem współwłasności? Proszę wskazać osobno do każdej nieruchomości i prawa majątkowego”, Wnioskodawczyni wskazała, że nabyła wraz z mężem nieruchomości objęte zniesieniem współwłasności w następujący sposób:

1)    lokal mieszkalny, położony w (…) przy ul. (…), usytuowany na drugiej kondygnacji, pierwszym piętrze budynku wielomieszkaniowego wraz z udziałem wynoszącym 9072/119092 części w nieruchomości wspólnej:

  • data nabycia: (…) września 2007 r. B.B. oraz C.B. nabyli ww. nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży;

2)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr A/6:

  • data nabycia: (…) 2022 r. B.B. oraz C.B. nabyli ww. nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży;

3)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr B/1:

  • data nabycia: B.B. należący do Niej udział nabyła częściowo na podstawie umowy sprzedaży w dniach (…) 2014 r. i (…) 2016 r., zaś C.B. nabył swój udział (…) 2016 r. na podstawie umowy darowizny;

4)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…), stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr C/11:

  • data nabycia: C.B. nabył należący do niego udział (…) 2020 r. na podstawie umowy sprzedaży oraz (…) 2020 r. na podstawie umowy przeniesienia własności nieruchomości, zaś B.B. nabyła należący do Niej udział (…) 2021 r. na podstawie umowy darowizny;

5)    zabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru i ul. (…), stanowiąca działki gruntu oznaczone nr: D/1, E/2, F/3, G/1:

  • data nabycia: należące udziały B.B. oraz C.B. nabyli (…) 2007 r. oraz (…) 2011 r. na podstawie umowy sprzedaży.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „W jakich udziałach Pani i Pani mąż nabyliście każdą nieruchomość i prawo majątkowe objęte zniesieniem współwłasności?”, Wnioskodawczyni wskazała, że nabyła wraz z mężem udziały w nieruchomościach objętych zniesieniem współwłasności w następujących częściach:

1)    lokal mieszkalny, położony w (…) przy ul. (…), usytuowany na drugiej kondygnacji, pierwszym piętrze budynku wielomieszkaniowego wzniesionego na działce gruntu wraz z udziałem wynoszącym 9072/119092 części w nieruchomości wspólnej:

  • udziały: współwłasność, udziały wynoszące po 1/2 części;

2)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr A/6:

  • udziały: współwłasność, udziały wynoszące po 1/2 części;

3)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr B/1:

  • udziały: współwłasność, udział wynoszący 1/3 części B.B. i 2/3 części C.B.;

4)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…), stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr C/11:

  • udziały: współwłasność, udział wynoszący po 1/2 części;

5)    zabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru i ul. (…), stanowiąca działki gruntu oznaczone nr: D/1, E/2, F/3, G/1:

  • udziały: współwłasność, udział wynoszący 1/3 części B.B. i 2/3 C.B.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Jakie konkretnie składniki majątkowe (nieruchomości, prawa majątkowe) były objęte zniesieniem współwłasności? Proszę je wszystkie wymienić”, Wnioskodawczyni wskazała, że objęte zniesieniem współwłasności były następujące składniki majątkowe:

1)    lokal mieszkalny, położony w (…) przy ul. (…), usytuowany na drugiej kondygnacji, pierwszym piętrze budynku wielomieszkaniowego wzniesionego na działce gruntu wraz z udziałem wynoszącym 9072/119092 części w nieruchomości wspólnej;

2)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr A/6;

3)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru, stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr B/1;

4)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…), stanowiąca działkę gruntu oznaczoną nr C/11;

5)    zabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru i ul. (…), stanowiąca działki gruntu oznaczone nr: D/1, E/2, F/3, G/1.

Wnioskodawczyni informuje, że dla każdej nieruchomości objętej zniesieniem współwłasności była założona odrębna księga wieczysta.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „W odniesieniu do każdego składnika majątkowego objętego zniesieniem współwłasności proszę wskazać:

  • oznaczenie geodezyjne (numer ewidencyjny) każdej działki objętej zniesieniem współwłasności, jej powierzchnię wraz ze wskazaniem czy w dacie zniesienia współwłasności była zabudowana (a jeżeli tak, to jaki rodzaj zabudowań znajdował się na działce) czy niezabudowana;
  • tytuł prawny do każdego lokalu objętego zniesieniem współwłasności (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, inny – jaki)?,

Wnioskodawczyni wskazała poniżej oznaczenie geodezyjne oraz tytuł prawny każdego składnika majątkowego objętego zniesieniem współwłasności:

1)    samodzielny lokal mieszkalny, oznaczony nr (…), położony w (…) przy ul. (…), usytuowany na drugiej kondygnacji, pierwszym piętrze budynku wielomieszkaniowego wzniesionego na działce gruntu wraz z udziałem wynoszącym 9072/119092 części w nieruchomości wspólnej:

  • powierzchnia lokalu: 90,72 m2,
  • jednostka rejestrowa lokalu: (…),
  • powierzchnia działki gruntu oznaczonej nr X zawiera powierzchnię 5 a 35 m2,
  • obręb ewidencyjny działki gruntu (…), jednostka ewidencyjna (…),
  • tytuł prawny: współwłasność;

2)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru:

  • powierzchnia: 47 a 13 m2,
  • nr: A/6,
  • obręb ewidencyjny (…), jednostka ewidencyjna (…),
  • tytuł prawny: współwłasność,
  • niezabudowana w momencie zniesienia współwłasności;

3)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru:

  • powierzchnia: 1 ha 50 a 2 m2,
  • obręb ewidencyjny (…), jednostka ewidencyjna (…),
  • nr B/1,
  • tytuł prawny: współwłasność,
  • niezabudowana w momencie zniesienia współwłasności;

4)    niezabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…):

  • powierzchnia: 6 a 91 m2,
  • nr C/11,
  • obręb ewidencyjny (…), (…), jednostka ewidencyjna (…),
  • tytuł prawny: współwłasność,
  • niezabudowana w momencie zniesienia współwłasności;

5)    zabudowana nieruchomość położona w miejscowości (…), w gminie (…), w powiecie (…), w województwie (…), przy ul. (…) bez numeru i ul. (…):

  • powierzchnia: łączna powierzchnia działki nr Z i W wynosi 1,6283 ha,
  • numer: stanowiącej działki gruntu oznaczone nr: D/1, E/2, F/3, G/1,
  • obręb ewidencyjny (…), jednostka ewidencyjna (…),
  • tytuł prawny: współwłasność,
  • zabudowana jedynie działka gruntu o numerze F/3 w momencie zniesienia współwłasności.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Jaką wysokość udziałów i w jakich konkretnie nieruchomościach przeniosła Pani w drodze zniesienia współwłasności na Pani męża?” Wnioskodawczyni wskazała, że w odniesieniu do:

1)    samodzielnego lokalu mieszkalnego, oznaczonego nr (…), położonego w (…) przy  ul. (…), całą własność nabywa C.B., zatem Wnioskodawczyni przekazała mu swoją 1/2 części udziałów;

2)    nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu, oznaczoną nr A/6, całą własność nabywa C.B., zatem Wnioskodawczyni przekazała mu swoją 1/2 części udziałów;

3)    nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną nr B/1, całą własność nabywa C.B., zatem Wnioskodawczyni przekazała mu swoją 1/3 części udziałów;

4)    nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu oznaczoną nr C/11, całą własność nabywa C.B., zatem Wnioskodawczyni przekazała mu swoją 1/2 części udziałów;

5)    niezabudowanych działek gruntu oznaczonych nr: D/1, E/2, G/1, całą własność nabywa C.B., zatem Wnioskodawczyni przekazała mu swoją 1/3 części udziałów.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Jaką wysokość udziałów i w jakich konkretnie nieruchomościach nabyła Pani w drodze zniesienia współwłasności?”, Wnioskodawczyni wskazała, że w drodze zniesienia współwłasności nabyła zabudowaną działkę gruntu oznaczoną nr F/3, zatem nabyła 2/3 udziałów męża w ww. gruncie.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Czy przeniesienie przez Panią udziałów w nieruchomościach w drodze zniesienia współwłasności nastąpiło w wykonywaniu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592)?”, Wnioskodawczyni wskazała, że przeniesienie udziałów w drodze zniesienia współwłasność nie nastąpiło w wykonywaniu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych  (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592).

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Czy w wyniku przekazania na rzecz Pani męża udziałów w poszczególnych nieruchomościach uzyskała jakąkolwiek inną korzyść majątkową z tytułu dokonania tej czynności (np. zwolnienie z długu; potrącenie wzajemnych, wymagalnych wierzytelności (zmniejszenie Pani pasywów)?”, Wnioskodawczyni wskazała, że w wyniku przekazania na rzecz małżonka udziałów w poszczególnych nieruchomościach Wnioskodawczyni nie uzyskała odrębnej korzyści majątkowej w postaci zwolnienia z długu, potrącenia wzajemnych wierzytelności ani innego zmniejszenia Jej zobowiązań. Przeniesienie przez Wnioskodawczynię udziałów w nieruchomościach oraz nabycie przez Nią udziału małżonka w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym stanowiły elementy jednej czynności prawnej obejmującej kompleksowe zniesienie współwłasności. Wartość udziałów przeniesionych przez Wnioskodawczynię została uwzględniona w rozliczeniu prowadzącym do nabycia przez Nią pełnego prawa własności nieruchomości mieszkalnej. Wnioskodawczyni nie otrzymała wartości zbywanych udziałów w pieniądzu ani w formie odrębnego świadczenia. Wartość ta została bezpośrednio rozliczona jako część ekonomicznego ekwiwalentu za nabywany udział małżonka w nieruchomości mieszkalnej.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Czy dopłata, której dokonała Pani na rzecz małżonka z uwagi na różnice w wartości przejmowanych składników majątku została uwzględniona w akcie notarialnym dotyczącym zniesienia współwłasności?”, Wnioskodawczyni wskazała, że tak, obowiązek dokonania przez Wnioskodawczynię dopłaty na rzecz małżonka został przewidziany w akcie notarialnym dokumentującym zniesienie współwłasności.

W akcie notarialnym określono wysokość dopłaty oraz termin, do którego Wnioskodawczyni zobowiązała się ją uiścić, tj. do dnia (…) 2024 r. Dopłata została następnie dokonana zgodnie z postanowieniami aktu notarialnego, przelewem na rzecz małżonka w dniu (…) 2024 r.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „Czy ww. dopłata dokonana na rzecz Pani męża stanowiła wyrównanie wartości nabywanych w wyniku zniesienia współwłasności udziałów w poszczególnych składnikach majątkowych; na jakiej podstawie ustalono jej wysokość?”, Wnioskodawczyni wskazała, że tak, dopłata dokonana przez Wnioskodawczynię na rzecz małżonka stanowiła wyrównanie różnicy pomiędzy wartością składników majątkowych przejmowanych przez każdą ze Stron w ramach zniesienia współwłasności.

Jej wysokość została ustalona na podstawie wartości poszczególnych nieruchomości uzgodnionych przez Strony po uwzględnieniu sporządzonych wycen i przeprowadzonych negocjacji, z uwzględnieniem sposobu przyznania poszczególnych składników każdej ze Stron oraz wysokości przysługujących Im udziałów.

Dopłata stanowiła element rozliczenia przewidzianego w akcie notarialnym i służyła wyłącznie wyrównaniu pozostałej różnicy wartości przejmowanych składników majątkowych. Nie stanowiła odrębnej czynności prawnej ani samodzielnego świadczenia niezwiązanego ze zniesieniem współwłasności.

Jednocześnie Wnioskodawczyni podkreśla, że przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji nie jest kwalifikacja podatkowa samej dopłaty ani źródła jej finansowania. Istota pytania dotyczy tego, czy wartość udziałów w nieruchomościach przeniesionych przez Wnioskodawczynię na małżonka została, w ramach tej samej czynności prawnej, przeznaczona na nabycie przez Nią pełnego prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym.

Na pytanie Organu o treści cyt.: „W jaki sposób ustalono wartość rynkową poszczególnych składników majątkowych objętych zniesieniem współwłasności; czy ustalenie wartości rynkowej poszczególnych składników majątkowych nastąpiło przy udziale rzeczoznawcy majątkowego?”, Wnioskodawczyni wskazała, że wartości poszczególnych składników majątkowych objętych zniesieniem współwłasności zostały ustalone z uwzględnieniem wycen sporządzonych na zlecenie każdej ze Stron przez rzeczoznawców majątkowych.

Z uwagi na rozbieżności pomiędzy poszczególnymi wycenami Strony prowadziły negocjacje dotyczące wartości nieruchomości oraz sposobu ich wzajemnego rozliczenia.

Ostateczne wartości poszczególnych składników majątkowych zostały uzgodnione przez Strony w toku negocjacji i przyjęte w akcie notarialnym jako podstawa rozliczenia zniesienia współwłasności oraz ustalenia wysokości dopłaty.

Wnioskodawczyni ponownie podkreśla, że przeniesienie udziałów w nieruchomościach na małżonka oraz nabycie przez Nią udziału małżonka w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym nie stanowiły dwóch niezależnych zdarzeń. Były to wzajemnie powiązane elementy jednej, kompleksowej czynności prawnej.

Wartość udziałów przeniesionych przez Wnioskodawczynię nie została Jej wypłacona w pieniądzu, lecz została bezpośrednio rozliczona jako element ekonomicznego ekwiwalentu za nabycie udziału w nieruchomości mieszkalnej. Dopłata pieniężna stanowiła jedynie dodatkowe wyrównanie pozostałej różnicy wartości i nie zmienia zasadniczego charakteru całej operacji.


Pytanie

Czy w przedstawionym stanie faktycznym, w którym Wnioskodawczyni dokonała odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach w ramach umownego zniesienia współwłasności, a wartość odpowiadająca tym udziałom została przeznaczona – w ramach tej samej czynności prawnej – na nabycie przez Wnioskodawczynię prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w tym w ramach rozliczenia wartości udziałów pomiędzy współwłaścicielami,  w której Wnioskodawczyni realizuje własne cele mieszkaniowe, wydatki poniesione na nabycie tej nieruchomości stanowią wydatki na własne cele mieszkaniowe uprawniające do zastosowania zwolnienia?


Pani stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawczyni, w przedstawionym stanie faktycznym wydatki poniesione na nabycie prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, dokonane w ramach umownego zniesienia współwłasności, w tym w ramach rozliczenia wartości udziałów pomiędzy współwłaścicielami, stanowią wydatki na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W konsekwencji, dochód uzyskany przez Wnioskodawczynię z odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach korzysta ze zwolnienia z opodatkowania w zakresie, w jakim odpowiada wydatkom poniesionym na nabycie tej nieruchomości.

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawczyni

Uzasadnienie – przepisy prawa

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

W myśl art. 9 ust. 1 ww. ustawy, opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w przepisach przewidujących zwolnienia przedmiotowe oraz przypadków, w których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Dochodem – stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy – jest co do zasady nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania.

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy, źródłem przychodów jest odpłatne zbycie nieruchomości, ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli zbycie to następuje przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło ich nabycie lub wybudowanie.

W przypadku spełnienia powyższych przesłanek dochód z odpłatnego zbycia podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e ww. ustawy, tj. według stawki 19%.

Zgodnie z art. 30e ust. 2 ww. ustawy, podstawą obliczenia podatku jest dochód stanowiący różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia a kosztami jego uzyskania, ustalonymi zgodnie z przepisami ustawy. Przychód z odpłatnego zbycia ustala się co do zasady w wysokości wyrażonej w cenie określonej w umowie, przy czym w przypadku, gdy cena ta bez uzasadnionej przyczyny odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy może określić przychód w wysokości wartości rynkowej.

Jednocześnie, ustawodawca przewidział możliwość zastosowania zwolnienia przedmiotowego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 131 ww. ustawy, wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e ww. ustawy, w wysokości odpowiadającej iloczynowi tego dochodu oraz udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia, pod warunkiem, że przychód uzyskany z tego zbycia zostanie wydatkowany na własne cele mieszkaniowe w terminie określonym w ustawie.

Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że zwolnienie ma charakter proporcjonalny i obejmuje tę część dochodu, która odpowiada relacji wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe do uzyskanego przychodu, przy czym kluczowe znaczenie ma przeznaczenie przychodu uzyskanego z odpłatnego zbycia na realizację tych celów.

Zakres wydatków uznawanych za wydatki na własne cele mieszkaniowe został określony w art. 21 ust. 25 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem obejmują one w szczególności wydatki poniesione na nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, jak również nabycie lokalu mieszkalnego lub udziału w takim lokalu oraz gruntu związanego z tymi nieruchomościami.

Stosownie do art. 21 ust. 26 ww. ustawy, pojęcie „własnego” budynku, lokalu lub pomieszczenia, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) i e), obejmuje co do zasady nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność podatnika albo takie, do których przysługuje mu określone prawo do lokalu. Przepis ten przewiduje również możliwość uznania za „własne” takich nieruchomości, które w momencie ponoszenia wydatków nie stanowię jeszcze własności podatnika, pod warunkiem, że własność ta zostanie przez niego nabyta w ustawowym terminie.

Jednocześnie, z całokształtu regulacji art. 21 ust. 1 pkt 131 oraz ust. 25-26 ww. ustawy wynika, że istotą zwolnienia jest przeznaczenie środków na cele służące zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika.

Z powyższych regulacji wynika, że zastosowanie zwolnienia uzależnione jest od łącznego spełnienia przesłanek polegających na uzyskaniu przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych, wydatkowaniu tego przychodu na cele wskazane w ustawie, dokonaniu tych wydatków w przewidzianym terminie oraz realizacji przez podatnika własnych celów mieszkaniowych.

Powyższe regulacje wskazują, że kluczowe znaczenie dla zastosowania zwolnienia ma faktyczne przeznaczenie środków na nabycie nieruchomości służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych podatnika, niezależnie od technicznej formy dokonania tej czynności.

Odnosząc powyższe regulacje do przedstawionego stanu faktycznego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że w wyniku umownego zniesienia współwłasności Wnioskodawczyni dokonała odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach, w tym w działkach gruntu, w odniesieniu do których nie upłynął pięcioletni okres, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy. Tym samym uzyskany z tego tytułu dochód co do zasady podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e ww. ustawy.

Jednocześnie jednak należy podkreślić, że czynność zniesienia współwłasności miała w analizowanym przypadku charakter kompleksowy i obejmowała zarówno element zbycia udziałów w dotychczas posiadanych nieruchomościach, jak i element nabycia przez Wnioskodawczynię prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Czynności te były ze sobą nierozerwalnie powiązane i stanowiły element jednej operacji gospodarczej, której celem było uporządkowanie stosunków majątkowych pomiędzy współwłaścicielami.

W wyniku tej czynności Wnioskodawczyni nabyła na wyłączną własność nieruchomość mieszkalną, zwiększając swój dotychczasowy udział do całości prawa własności. Nabycie to nastąpiło w bezpośrednim związku z rozliczeniem wartości udziałów w nieruchomościach przysługujących dotychczas obu Stronom.

W tym kontekście kluczowe znaczenie ma okoliczność, że wartość odpowiadająca udziałom w nieruchomościach zbytych przez Wnioskodawczynię została faktycznie przeznaczona na nabycie prawa własności nieruchomości mieszkalnej. Przeznaczenie to nie miało charakteru pośredniego ani następczego, lecz nastąpiło w ramach tej samej czynności prawnej, co zbycie udziałów w nieruchomościach.

Art. 21 ust. 1 pkt 131 ww. ustawy nie wymaga, aby przychód został najpierw fizycznie wypłacony podatnikowi w pieniądzu, a następnie ponownie przekazany na zakup nieruchomości mieszkalnej. Istotne jest faktyczne przeznaczenie wartości uzyskanej ze zbycia na własne cele mieszkaniowe.

W analizowanej sprawie przeznaczenie to nastąpiło poprzez rozliczenie wartości udziałów w ramach jednej czynności prawnej, w wyniku której wartość zbywanych udziałów została realnie zamieniona na prawo własności nieruchomości mieszkalnej.

Element pieniężny rozliczenia pomiędzy Stronami, wynikający z różnicy wartości przejmowanych składników majątkowych, nie stanowił odrębnej czynności prawnej, lecz był integralnym elementem mechanizmu rozliczenia i pełnił funkcję wyrównania wartości przejmowanych składników majątku. W sensie ekonomicznym stanowił on element ceny nabycia nieruchomości mieszkalnej przez Wnioskodawczynię.

W konsekwencji, nie sposób traktować tego elementu w oderwaniu od całokształtu czynności zniesienia współwłasności. Z perspektywy ekonomicznej oraz funkcjonalnej całość operacji sprowadzała się bowiem do przeznaczenia wartości zbywanych składników majątku na nabycie nieruchomości służącej zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych.

W świetle art. 21 ust. 25 ww. ustawy, wydatkiem na własne cele mieszkaniowe jest m.in. wydatek poniesiony na nabycie budynku mieszkalnego lub udziału w takim budynku. W analizowanej sprawie Wnioskodawczyni poniosła wydatek prowadzący do nabycia prawa własności nieruchomości mieszkalnej, przy czym wydatek ten obejmował zarówno wartość zbywanych udziałów w innych nieruchomościach, jak i element pieniężny wynikający z rozliczenia pomiędzy współwłaścicielami.

Nabycie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym mieści się wprost w zakresie wydatków wskazanych w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) ww. ustawy. Skoro nabyta nieruchomość stanowi miejsce stałego zamieszkania Wnioskodawczyni, służy zaspokojeniu jej własnych potrzeb mieszkaniowych, wydatek ten odpowiada zarówno literalnemu brzmieniu przepisu, jak i celowi zwolnienia.

Bez znaczenia dla kwalifikacji podatkowej pozostaje przy tym forma prawna dokonania rozliczenia pomiędzy Stronami. Ustawodawca nie uzależnia bowiem możliwości zastosowania zwolnienia od sposobu technicznego dokonania rozliczenia, lecz od faktycznego przeznaczenia przychodu na cele mieszkaniowe.

W tym kontekście należy podkreślić, że gdyby analogiczny efekt ekonomiczny został osiągnięty poprzez przeprowadzenie dwóch odrębnych czynności, tj. uprzednie odpłatne zbycie udziałów w nieruchomościach, a następnie nabycie nieruchomości mieszkalnej, nie budziłoby wątpliwości, że wydatkowanie środków spełnia przesłanki określone w art. 21 ust. 1 pkt 131 ww. ustawy.

Brak jest zatem podstaw do różnicowania skutków podatkowych wyłącznie ze względu na przyjętą formę prawną czynności, w sytuacji, gdy jej rezultat ekonomiczny pozostaje tożsamy. Odmienna wykładnia prowadziłaby do nieuzasadnionego uprzywilejowania określonych form prawnych oraz penalizowania podatników, którzy – z uwagi na okoliczności faktyczne, w tym konieczność zabezpieczenia swoich interesów majątkowych – dokonują rozliczeń w drodze zniesienia współwłasności.

Istotne jest natomiast, że w wyniku dokonanej czynności Wnioskodawczyni nabyła nieruchomość mieszkalną, która służy zaspokojeniu Jej własnych potrzeb mieszkaniowych, co oznacza, że spełniony został warunek dotyczący charakteru nieruchomości jako służącej realizacji własnych celów mieszkaniowych Wnioskodawczyni.

W konsekwencji, należy uznać, że w przedstawionym stanie faktycznym doszło do wydatkowania przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości na własne cele mieszkaniowe, o których mowa  w art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 ww. ustawy.

Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której podatnik, który faktycznie przeznaczył wartość zbywanych składników majątku na nabycie nieruchomości mieszkalnej, zostałby pozbawiony prawa do zwolnienia wyłącznie z uwagi na formę prawną tej czynności. Taka wykładnia prowadziłaby do rezultatów sprzecznych z funkcją i celem regulacji przewidzianej w art. 21 ust. 1 pkt 131 ww. ustawy, która ma na celu wspieranie zaspokajania własnych potrzeb mieszkaniowych podatników poprzez umożliwienie reinwestowania środków uzyskanych ze zbycia nieruchomości bez dodatkowego obciążenia podatkowego.

Stanowisko Wnioskodawczyni znajduje potwierdzenie w aktualnej praktyce interpretacyjnej organów podatkowych, w której wskazuje się, że wydatki poniesione na nabycie udziału w nieruchomości mieszkalnej stanowią wydatki na własne cele mieszkaniowe, o których mowa  w art. 21 ust. 25 ww. ustawy.

W szczególności należy wskazać na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 21 stycznia 2025 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.880.2024.2.KR, w której organ potwierdził, że wydatkowanie przychodu uzyskanego z odpłatnego zniesienia współwłasności na własne cele mieszkaniowe uprawnia do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania.

Istotne znaczenie ma również interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 lipca 2025 r., nr 0115-KDIT3.4011.590.2025.2.AD, w której organ – powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt II FSK 724/20 – potwierdził, że spłata dokonana na rzecz byłego małżonka w związku z nabyciem prawa własności nieruchomości mieszkalnej może stanowić wydatek na własne cele mieszkaniowe.

Wyrok ten jest istotny, ponieważ potwierdza, że uzyskanie pełnej własności nieruchomości  w wyniku zniesienia współwłasności może być traktowane jako nabycie w rozumieniu art. 21 ust. 25 ww. ustawy, jeżeli służy realizacji własnych celów mieszkaniowych podatnika. W konsekwencji, rozliczenie dokonane na rzecz współwłaściciela nie powinno być oceniane w oderwaniu od skutku tej czynności, jakim jest nabycie prawa własności nieruchomości mieszkalnej.

W interpretacji tej zaakcentowano, że pojęcia „nabycia” nie należy rozumieć zawężające, a zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 131 ww. ustawy ma charakter normy służącej realizacji celu społecznego, jakim jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych podatników. Wnioski te wspierają stanowisko Wnioskodawczyni, zgodnie z którym rozliczenie dokonane w ramach zniesienia współwłasności, prowadzące do nabycia przez Nią pełnego prawa własności nieruchomości mieszkalnej, powinno być kwalifikowane jako wydatek na własne cele mieszkaniowe.

Dodatkowo w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 października 2024 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.593.2024.2.AKU, organ potwierdził, że zakup udziału w mieszkaniu od współwłaściciela albo spłata współwłaściciela w związku ze zniesieniem współwłasności mieszkania, może stanowić nabycie udziału kwalifikowane jako wydatek na własne cele mieszkaniowe, jeżeli podatnik realizuje w tym lokalu własne cele mieszkaniowe.

Wnioski płynące z powyższych rozstrzygnięć znajdują zastosowanie również w niniejszej sprawie, ponieważ Wnioskodawczyni w ramach zniesienia współwłasności nabyła na wyłączną własność nieruchomość mieszkalną, w której realizuje własne cele mieszkaniowe. Różnica polega jedynie na technicznej formie rozliczenia pomiędzy współwłaścicielami, która nie powinna przesądzać o odmowie zastosowania zwolnienia, skoro efekt ekonomiczny jest tożsamy z przeznaczeniem przychodu ze zbycia udziałów na nabycie nieruchomości mieszkalnej.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w sytuacji, w której dochodzi do odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach oraz jednoczesnego nabycia nieruchomości mieszkalnej w ramach jednej czynności prawnej, a pomiędzy tymi zdarzeniami istnieje bezpośredni związek funkcjonalny, wydatki poniesione w tym zakresie mogą zostać uznane za wydatki na własne cele mieszkaniowe.

W konsekwencji, wartość odpowiadająca zbywanym przez Wnioskodawczynię udziałom w nieruchomościach została przeznaczona na nabycie nieruchomości mieszkalnej, przy czym rozliczenie pomiędzy współwłaścicielami, w tym element pieniężny, stanowiło integralną część tej czynności oraz element ustalenia wartości nabywanego prawa własności.

Nabyta nieruchomość służy realizacji własnych celów mieszkaniowych Wnioskodawczyni, co oznacza, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W związku z powyższym, stanowisko Wnioskodawczyni należy uznać za prawidłowe.

W przedstawionym stanie faktycznym wydatki poniesione na nabycie prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, dokonane w ramach umownego zniesienia współwłasności, w tym w ramach rozliczenia wartości udziałów pomiędzy współwłaścicielami, stanowią wydatki na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W konsekwencji, dochód uzyskany przez Wnioskodawczynię z odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach korzysta ze zwolnienia z opodatkowania w zakresie, w jakim odpowiada wydatkom poniesionym na nabycie nieruchomości mieszkalnej.


Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych  (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.):

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jak stanowi art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Źródłem przychodów jest odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)    nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

b)    spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c)    prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)    innych rzeczy,

– jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany.

Przepis art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy formułuje generalną zasadę, zgodnie z którą sprzedaż nieruchomości, jej części lub udziału w nieruchomości oraz praw określonych w tym przepisie przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, jeżeli nie następuje w ramach wykonywania działalności gospodarczej, skutkuje powstaniem przychodu. Tym samym, jeżeli odpłatne zbycie nieruchomości, jej części lub udziału w nieruchomości oraz ww. praw nastąpi po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie i nie następuje w ramach wykonywania działalności gospodarczej – nie jest źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a tym samym, kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości, jej części lub udziału w nieruchomości oraz ww. praw w ogóle nie podlega opodatkowaniu.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje pojęcia nabycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Należy zatem wskazać, że nabyciem w rozumieniu tego przepisu jest każda czynność, na mocy której na osobę fizyczną  – nabywcę – przechodzi własność nieruchomości, bez względu na to, czy nabycie następuje w sposób odpłatny czy nieodpłatny. Natomiast moment przeniesienia prawa własności w prawie podatkowym określony jest zgodnie z normami prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 155 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795):

Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

Z art. 888 § 1 ww. ustawy wynika, że:

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Podstawową cechą umowy darowizny jest bezpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem jego majątku. Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego (świadczenie musi wzbogacić obdarowanego) i zobowiązanie darczyńcy musi być zamierzone, jako nieodpłatne.

Stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami zostały natomiast uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236).

Przepis art. 31 § 1 ww. ustawy stanowi, że:

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Ustrój wspólności ustawowej obejmujący dorobek obojga małżonków, ustawodawca ukształtował jako wspólność łączną, bezudziałową.

Zgodnie z art. 33 pkt 1 i 2 ww. ustawy:

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

Zgodnie z art. 47 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Małżonkowie – poprzez zawarcie stosownej umowy – mogą ustanawiać ustrój majątkowy w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej. Umowy takie w zakresie, w jakim ustanawiają zasadę kształtującą ustrój majątkowy, działają na przyszłość i mają charakter organizacyjny.

Ponadto, w doktrynie prawa rodzinnego podkreśla się, że w przypadku majątku osobistego małżonek pozostaje w stosunku do niego podmiotem wyłącznie uprawnionym, co oznacza, że jego uprawnienia do dysponowania przedmiotami wchodzącymi w skład majątku osobistego nie podlegają co do zasady żadnym ograniczeniom, w tym wynikającym z przepisów prawa rodzinnego, takim jak konieczność uzyskania zgody współmałżonka co do możliwości rozporządzania konkretnym składnikiem majątku osobistego.

Natomiast, pod pojęciem odpłatnego zbycia należy rozumieć nie tylko sprzedaż, czy zamianę, ale każdą czynność prawną, w wyniku której dochodzi do przeniesienia prawa własności nieruchomości, jej części lub udziału w niej za odpłatnością, a więc co do zasady również odpłatne zniesienie współwłasności.

W tej kwestii należy odnieść się do regulacji zawartych w ustawie Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 196 § 1 ustawy Kodeks cywilny:

Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną.

Na podstawie art. 196 § 2 ww. ustawy:

Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu.

Zgodnie z art. 210 § 1 ww. ustawy:

Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną na czas niedłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić.

Stosownie zaś do art. 211 ww. ustawy:

Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

W myśl art. 212 § 1 i 2 ww. ustawy Kodeks cywilny:

§ 1. Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Mając na uwadze powyższe, zniesienie współwłasności może zatem nastąpić za odpłatnością w formie spłaty na rzecz drugiego współwłaściciela lub nieodpłatnie bez żadnych spłat. Czynność zniesienia współwłasności w świetle prawa cywilnego stanowi formę zbycia, a jeżeli zniesienie współwłasności następuje ze spłatą, wówczas mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem udziału w nieruchomości lub prawie, które wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Bez znaczenia jest bowiem to, czy do odpłatnego zbycia dochodzi w drodze umowy sprzedaży, zamiany, działu spadku czy zniesienia współwłasności. Użyte w powyższym przepisie art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych „odpłatne zbycie” oznacza każde przeniesienie prawa własności lub praw majątkowych w zamian za korzyść majątkową. Termin „odpłatne zbycie” obejmuje zatem szeroki zakres czynności.

Określenie „zbycie” odnosi się do wszystkich przypadków przeniesienia własności, nie ogranicza się wyłącznie do sprzedaży czy zamiany, lecz ma zastosowanie do wszystkich czynności prawnych, których skutkiem jest przeniesienie prawa własności do całej rzeczy lub udziału. Pod pojęciem „odpłatnego zbycia” należy rozumieć każde zdarzenie i każdą czynność prawną, w wyniku których dochodzi do przeniesienia prawa własności nieruchomości lub praw (lub udziału w nich) za wynagrodzeniem, w tym odpłatne zbycie udziału w nieruchomości w drodze zniesienia współwłasności nieruchomości.

Zatem, po stronie dokonującego odpłatnego zbycia udziału w nieruchomości w wyniku zniesienia współwłasności nieruchomości powstaje obowiązek podatkowy w postaci zapłaty podatku dochodowego, jeżeli zbycie to nastąpiło przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie.

W opisanym stanie faktycznym odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/2 w lokalu mieszkalnym wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej nabytego przez Panią w 2007 r. na podstawie umowy sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. lokalu mieszkalnym. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tym lokalu mieszkalnym, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/3 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr B/1 nabytego przez Panią w 2014 r. i w 2016 r. na podstawie umów sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności  w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr B/1, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/3 w nieruchomości stanowiącej działki nr: D/1, E/2, G/1, nabytego przez Panią w 2007 r. i w 2011 r. na podstawie umowy sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działki nr: D/1, E/2, G/1, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Natomiast, odpłatne zbycie przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 nabytego przez Panią w 2022 r. w drodze umowy sprzedaży nastąpiło przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 nabytego przez Panią w 2021 r. w drodze umowy darowizny nastąpiło przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei w przypadku działki nr F/3, w której udziały zostały nabyte w 2007 r. i w 2011 r. na podstawie umowy sprzedaży, zniesienie współwłasności tej działki skutkowało nabyciem przez Panią pozostałego udziału 2/3 ponad ten, który dotychczas Pani przysługiwał. W takim przypadku ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przewiduje konsekwencji podatkowych związanych z samym nabyciem udziału w nieruchomości.

W myśl art. 30e ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c podatek dochodowy wynosi 19% podstawy obliczenia podatku.

Stosownie do art. 30e ust. 2 ww. ustawy:

Podstawą obliczenia podatku, o której mowa w ust. 1, jest dochód stanowiący różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw określonym zgodnie z art. 19 , a kosztami ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 6c i 6d , powiększoną o sumę odpisów amortyzacyjnych, o których mowa w art. 22h ust. 1 pkt 1 , dokonanych od zbywanych nieruchomości lub praw.

Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 19 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 , jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej. Przepis art. 14 ust. 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.

Przepis art. 19 ust. 3 ww. ustawy stanowi, że:

Wartość rynkową, o której mowa w ust. 1, rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia.

Stosownie zaś do art. 19 ust. 4 ww. ustawy:

Jeżeli wartość wyrażona w cenie określonej w umowie odpłatnego zbycia znacznie odbiega od wartości rynkowej nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, organ podatkowy wezwie strony umowy do zmiany tej wartości lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej. W razie nieudzielenia odpowiedzi, niedokonania zmiany wartości lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej, organ podatkowy określi wartość z uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych. Jeżeli wartość ustalona w ten sposób odbiega co najmniej o 33% od wartości wyrażonej w cenie, koszty opinii biegłego lub biegłych ponosi zbywający.

Zatem przychodem z odpłatnego zbycia udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6, który nabyła Pani w 2022 r., jest wartość tego udziału, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia, z zastrzeżeniem art. 19 ust. 1 zdanie drugie ustawy. Cena określona w umowie odpłatnego zbycia powinna wyrażać wartość rynkową tego udziału.

Również przychodem z odpłatnego zbycia udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11, który nabyła Pani w 2021 r., jest wartość tego udziału, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia, z zastrzeżeniem art. 19 ust. 1 zdanie drugie ustawy. Cena określona w umowie odpłatnego zbycia powinna wyrażać wartość rynkową tego udziału.

Pojęcie kosztów odpłatnego zbycia nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane w ustawie, należy zatem stosować językowe rozumienie tego wyrażenia, zgodnie z którym za koszty odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych uważa się wszystkie wydatki poniesione przez zbywającego, które są konieczne, aby transakcja mogła dojść do skutku (wszystkie niezbędne wydatki bezpośrednio związane z tą czynnością). Można do takich kosztów zaliczyć np.: koszty wyceny sprzedawanej nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, koszty pośrednictwa w sprzedaży nieruchomości, wydatki związane ze sporządzeniem przez notariusza umowy cywilnoprawnej, koszty i opłaty sądowe, o ile były ponoszone przez zbywcę. Pomiędzy tymi wydatkami a dokonanym zbyciem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.

Ustalenie kosztów uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia odbywa się natomiast zgodnie z art. 22 ust. 6c lub 6d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w zależności od tego, czy zbywaną nieruchomość lub prawo nabyto odpłatnie, czy nieodpłatnie.

W myśl art. 22 ust. 6c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, z zastrzeżeniem ust. 6d, stanowią udokumentowane koszty nabycia lub udokumentowane koszty wytworzenia, powiększone o udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy i praw majątkowych, poczynione w czasie ich posiadania.

Jak stanowi art. 22 ust. 6d ww. ustawy:

Za koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, nabytych w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób, uważa się udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy i praw majątkowych, poczynione w czasie ich posiadania oraz kwotę zapłaconego podatku od spadków i darowizn w takiej części, w jakiej wartość zbywanej rzeczy lub prawa przyjęta do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn odpowiada łącznej wartości rzeczy i praw majątkowych przyjętej do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Do kosztów uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości i praw, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, nabytych w drodze spadku zalicza się również udokumentowane koszty nabycia lub wytworzenia poniesione przez spadkodawcę oraz przypadające na podatnika ciężary spadkowe, w takiej części, w jakiej wartość zbywanej rzeczy lub zbywanego prawa odpowiada łącznej wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych przez podatnika. Przez ciężary spadkowe, o których mowa w zdaniu drugim, rozumie się spłacone przez podatnika długi spadkowe, zaspokojone roszczenia o zachowek oraz wykonane zapisy zwykłe i polecenia, również w przypadku, gdy podatnik spłacił długi spadkowe, zaspokoił roszczenia o zachowek lub wykonał zapisy zwykłe i polecenia po dokonaniu odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c.

Zgodnie z art. 22 ust. 6e ww. ustawy:

Wysokość nakładów, o których mowa w ust. 6c i 6d, ustala się na podstawie faktur VAT w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług oraz dokumentów stwierdzających poniesienie opłat administracyjnych.

Stosownie do treści art. 30e ust. 4 ww. ustawy:

Po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany w zeznaniu podatkowym, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 3, wykazać:

1) dochody uzyskane w roku podatkowym z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c i obliczyć należny podatek dochodowy od dochodu, do którego nie ma zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 131, lub

2) dochody, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131.

Z kolei, jak stanowi art. 30e ust. 5 ww. ustawy:

Dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8  lit. a-c nie łączy się z dochodami (przychodami) z innych źródeł.

W myśl natomiast art. 30e ust. 7 ww. ustawy:

W przypadku niewypełnienia warunków określonych w art. 21 ust. 1 pkt 131 podatnik jest obowiązany do złożenia korekty zeznania, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 3, i do zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę; odsetki nalicza się od następnego dnia po upływie terminu płatności, o którym mowa w art. 45 ust. 4 pkt 4, do dnia zapłaty podatku włącznie.

Dochód ze sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 tej ustawy – może jednak zostać objęty zwolnieniem z opodatkowania przy spełnieniu warunków określonych w tym przepisie.

Przepis art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że:

Wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie trzech lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych.

Dochód zwolniony należy obliczyć według następującego wzoru:

dochód zwolniony = D × W/P

gdzie:

D – dochód z odpłatnego zbycia nieruchomości lub prawa,

W – wydatki poniesione na cele mieszkaniowe wymienione w art. 21 ust. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,

P – przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości lub prawa.

Należy wyjaśnić, że powyższe zwolnienie obejmuje taką część dochodu uzyskanego z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, jaka proporcjonalnie odpowiada udziałowi poniesionych wydatków na własne cele mieszkaniowe w osiągniętych przychodach z odpłatnego zbycia. W sytuacji, gdy przychód z odpłatnego zbycia zostanie w całości przeznaczony na cele mieszkaniowe, to wówczas uzyskany z tego tytułu dochód będzie w całości korzystał ze zwolnienia od podatku dochodowego.

Cele mieszkaniowe, których sfinansowanie przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych uprawnia do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania, zostały enumeratywnie wymienione w art. 21 ust. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Stosownie do treści art. 21 ust. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się:

1)    wydatki poniesione na:

a)    nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,

b)    nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,

c)    nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,

d)    budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,

e)    rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego

‒ położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej;

2)    wydatki poniesione na:

a)    spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na cele określone w pkt 1,

b)    spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na spłatę kredytu (pożyczki), o którym mowa w lit. a,

c)    spłatę każdego kolejnego kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na spłatę kredytu (pożyczki), o których mowa w lit. a lub b

‒ w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, mających siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem ust. 29 i 30;

3) wartość otrzymanego w ramach odpłatnego zbycia w drodze zamiany znajdującego się w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej:

a)    budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, lub

b)    spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, lub udziału w tych prawach, lub

c)    gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie przeznaczonych pod budowę budynku mieszkalnego, w tym również gruntu lub udziału w gruncie albo prawa wieczystego użytkowania gruntu lub udziału w takim prawie z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, lub

d)    gruntu, udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z budynkiem lub lokalem wymienionym w lit. a.

Zgodnie z art. 21 ust. 25a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Wydatki, o których mowa w ust. 25 pkt 1 lit. a-c, uznaje się za wydatki poniesione na cele mieszkaniowe, jeżeli przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, nastąpiło nabycie własności rzeczy lub praw wymienionych w ust. 25 pkt 1 lit. a-c, w związku z którymi podatnik ponosił wydatki na nabycie.

Natomiast stosownie do art. 21 ust. 28 ww. ustawy:

Za wydatki, o których mowa w ust. 25, nie uważa się wydatków poniesionych na:

1) nabycie gruntu lub udziału w gruncie, prawa wieczystego użytkowania gruntu lub udziału w takim prawie, budynku, jego części lub udziału w budynku, lub

2) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę, adaptację lub remont budynku albo jego części

‒ przeznaczonych na cele rekreacyjne.

Wskazuję w tym miejscu, że ulgi i zwolnienia są wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania wynikającej z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.) stanowiącego, że:

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych  w ustawie.

Oznacza to, że wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą bezwzględnie wynikać z przepisów prawa   i być interpretowane ściśle z jego literą. Tym samym podkreślenia wymaga fakt, że tylko określone zdarzenia prawne, bądź spełnienie określonych przesłanek, od których ustawodawca uzależnia prawo do zwolnienia z opodatkowania, skutkuje zwolnieniem przychodu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to, że w prawie podatkowym w stosunku do wszelkich ulg   i zwolnień zabronione jest stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów.

Podstawową okolicznością decydującą o możliwości skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest przeznaczenie równowartości przychodu (w całości lub w części) uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości lub praw, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) ww. ustawy, nie później niż w okresie trzech lat od końca roku podatkowego, w którym została ona dokonana, na wskazane w art. 21 ust. 25 ww. ustawy własne cele mieszkaniowe. Katalog tych wydatków ma charakter zamknięty, a nie przykładowy i w związku z tym tylko wydatkowanie środków na realizację celów w nim wskazanych pozwala na skorzystanie ze zwolnienia z opodatkowania. Inne wydatki niewymienione w tym katalogu nie będą uprawniały do skorzystania z powyższego zwolnienia.

Przy czym, z art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wynika, że w celu zaspokojeniu własnych celów mieszkaniowych podatnik powinien wydatkować te same środki finansowe, które otrzymał z tytułu sprzedaży nieruchomości lub praw majątkowych. Z ww. przepisu należy bowiem wywnioskować, że warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest wydatkowanie równowartości (odpowiednio w całości lub części) przychodu osiągniętego z odpłatnego zbycia na określone cele mieszkaniowe, a takim przychodem jest wartość wyrażona w umówionej cenie sprzedaży.

Do celów mieszkaniowych wymienionych w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, których sfinansowanie przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych uprawnia do skorzystania z analizowanego zwolnienia, ustawodawca zakwalifikował m.in. nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem.

Stosownie natomiast do art. 21 ust. 25 pkt 3 lit. a) i d) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131 ustawy, uważa się wartość otrzymanego w ramach odpłatnego zbycia w drodze zamiany znajdującego się w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej:

  • budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu (lit. a), lub
  • gruntu, udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z budynkiem lub lokalem wymienionym w lit. a (lit. d).

Kwestie związane z zamianą nieruchomości regulują przepisy ustawy Kodeks cywilny.

W myśl art. 155 § 1 ustawy Kodeks cywilny:

Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

Umowa zamiany jest umową konsensualną, odpłatną i wzajemną, w której świadczenia obu stron mają charakter niepieniężny.

Jak stanowi art. 603 ustawy Kodeks cywilny:

Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.

W myśl art. 604 ww. ustawy:

Do zamiany stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży.

Zasadnicza różnica między umową sprzedaży a umową zamiany polega jedynie na tym, że w umowie zamiany nie występuje świadczenie pieniężne, a formę zapłaty stanowi inna rzecz. Nie ma przy tym znaczenia czy zamieniane nieruchomości mają taką samą wartość lub powierzchnie, bowiem niezależnie od tego czy przedmiotem zamiany są nieruchomości mające taką samą wartość lub powierzchnie, czy też nie, zamiana stanowi formę odpłatnego zbycia, przez co wywołuje określone skutki podatkowe.

W następstwie umowy zamiany mają miejsce dwie czynności. Z jednej strony dochodzi u każdej ze stron do odpłatnego zbycia nieruchomości, a z drugiej natomiast każda ze stron nabywa nową nieruchomość.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie całość uzyskanego przez Panią przychodu uzyskanego w drodze odpłatnego zbycia udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 oraz całość uzyskanego przez Panią przychodu uzyskanego w drodze odpłatnego zbycia udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11, podlega opodatkowaniu na podstawie cytowanego powyżej art. 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przychód ten nie będzie mógł skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zauważyć należy bowiem, że dla skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wymagane jest wydatkowanie na określony cel i w oznaczonym czasie równowartości (w całości lub w części) kwoty uzyskanej z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) ww. ustawy. Podkreślić należy natomiast, że w niniejszej sprawie nie doszło do uzyskania przez Panią konkretnej kwoty (zwiększenia Jej aktywów), która mogłaby zostać wydatkowana na wskazane w art. 21 ust. 25 pkt 1-2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych cele. W związku z tym brak jest po Pani stronie środków, które mogłaby Pani przekazać (wydatkować) na cele wskazane w art. 21 ust. 25 pkt 1-2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei, z zacytowanego przepisu art. 21 ust. 25 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika jednoznacznie, że w przypadku zawarcia umowy zamiany nieruchomości, aby dochód uzyskany z tego tytułu w całości korzystał ze zwolnienia od podatku dochodowego, wartość nabytej w drodze zamiany nieruchomości musiałaby być równa lub przewyższać wartość zbywanej nieruchomości.

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie przepis art. 21 ust. 25 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w ogóle nie ma zastosowania, ponieważ do przekazania przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 oraz udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 doszło nie w drodze zamiany, lecz w drodze zniesienia współwłasności.

Natomiast, zgodnie z art. 21 ust. 25 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wydatkiem na cele mieszkaniowe może być wartość znajdującego się w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku  – otrzymanego w ramach odpłatnego zbycia w drodze zamiany, a nie w ramach odpłatnego zbycia w drodze jakiejkolwiek innej czynności prawnej, w tym w drodze odpłatnego zniesienia współwłasności.

Gdyby ustawodawca chciał zwolnić z opodatkowania podatkiem dochodowym na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochód uzyskany z odpłatnego zbycia w drodze zniesienia współwłasności nieruchomości lub praw majątkowych (udziału w nieruchomości lub prawie majątkowym) określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) ww. ustawy w związku z wydatkowaniem przychodu m.in. na nabycie w ramach tej samej czynności prawnej udziału w budynku mieszkalnym lub udziału w gruncie związanego z tym budynkiem (do wysokości wartości zbywanej nieruchomości lub prawa (udziału w nieruchomości lub prawie), to dałby temu wyraz wprost w treści brzmienia tego przepisu. Tymczasem, zgodnie z brzmieniem art. 21 ust. 25 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – to wartość otrzymanego w ramach odpłatnego zbycia w drodze zamiany – a nie jakiejkolwiek innej czynności prawnej – budynku mieszkalnego (udziału w budynku mieszkalnym) stanowi wydatek na cele mieszkaniowe, o którym mowa w art. 21 ust. 25 pkt 3 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i uprawnia do skorzystania ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 tej ustawy.

Zatem, zwolnienie na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ dokonanie odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach w ramach umownego zniesienia współwłasności i przeznaczenie wartości odpowiadającej tym udziałom – w ramach tej samej czynności prawnej – na nabycie przez Panią prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w tym w ramach rozliczenia wartości udziałów pomiędzy współwłaścicielami poprzez dopłatę pieniężną, nie mieści się w katalogu wydatków uznawanych za wydatki na własne cele mieszkaniowe ujętym w art. 21 ust. 25 pkt 1, 2 i 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Reasumując, mając na uwadze przedstawiony we wniosku stan faktyczny oraz powołane przepisy prawa stwierdzam, że odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/2 w lokalu mieszkalnym wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej nabytego przez Panią w 2007 r. na podstawie umowy sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. lokalu mieszkalnym. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tym lokalu mieszkalnym, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych  i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/3 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr B/1 nabytego przez Panią w 2014 r. i w 2016 r. na podstawie umów sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności  w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr B/1, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią w 2024 r. udziału 1/3 w nieruchomości stanowiącej działki nr: D/1, E/2, G/1, nabytego przez Panią w 2007 r. i w 2011 r. na podstawie umowy sprzedaży nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działki nr: D/1, E/2, G/1, nie jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

W związku z tym, że w odniesieniu do odpłatnego zbycia przez Panią w 2024 r. ww. udziału 1/2 w lokalu mieszkalnym wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, ww. udziału 1/3 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr B/1 oraz ww. udziału 1/3 w nieruchomości stanowiącej działki nr: D/1, E/2, G/1 nie wystąpił dochód, stanowiący podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to ewentualne zwolnienie z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych nie będzie miało zastosowania.

Natomiast, odpłatne zbycie przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 nabytego przez Panią w 2022 r. w drodze umowy sprzedaży nastąpiło przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr A/6 jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Również odpłatne zbycie przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 nabytego przez Panią w 2021 r. w drodze umowy darowizny nastąpiło przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nabyła Pani przedmiotowy udział w ww. nieruchomości. W konsekwencji, zniesienie współwłasności w 2024 r. w odniesieniu do udziału w tej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 jest dla Pani źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Powstały z tytułu odpłatnego zbycia przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr 104/6 dochód oraz powstały z tytułu odpłatnego zbycia przez Panią udziału 1/2 w niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr C/11 dochód nie podlegają zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ dokonanie odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach w ramach umownego zniesienia współwłasności i przeznaczenie wartości odpowiadającej tym udziałom  – w ramach tej samej czynności prawnej – na nabycie przez Panią prawa własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w tym w ramach rozliczenia wartości udziałów pomiędzy współwłaścicielami poprzez dopłatę pieniężną, nie mieści się w katalogu wydatków uznawanych za wydatki na własne cele mieszkaniowe ujętym w art. 21 ust. 25 pkt 1, 2 i 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Podkreślam, że procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego, czy kontrolnego. Wydając interpretacje opieram się wyłącznie na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku – nie prowadzę postępowania dowodowego. Postępowanie w sprawie wydania interpretacji indywidualnej ma na celu wyjaśnienie wątpliwości co do sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego materialnego do określonego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy z dnia  29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.) jest sam przepis prawa. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego. To na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne. Nie prowadzę postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku.

W odniesieniu do powołanych przez Panią we własnym stanowisku interpretacji indywidualnych oraz wyroku sądu administracyjnego wskazuję, że dotyczą one konkretnych, indywidualnych spraw podatników, osadzonych w określonym stanie faktycznym lub zdarzeniu przyszłym i tylko w tych sprawach rozstrzygnięcia w nich zawarte są wiążące, zatem nie mogą przesądzać o niniejszym rozstrzygnięciu. Natomiast organy podatkowe, mimo że w ocenie indywidualnych spraw podatników posiłkują się wydanymi rozstrzygnięciami sądów, to nie mają możliwości zastosowania ich wprost, z tego powodu, że nie stanowią materialnego prawa podatkowego.

Niemniej jednak powołane przez Panią interpretacje indywidualne dotyczą odmiennych stanów faktycznych od stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszego wniosku i przedmiotem rozstrzygnięć w tych interpretacjach nie była kwestia objęta pytaniem sformułowanym w przedmiotowym wniosku. Również powołany przez Panią wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzyga w kwestii odmiennej od zagadnienia będącego przedmiotem niniejszego wniosku.

Ponadto, wskazuję, że z uwagi na to, że interpretacje prawa podatkowego wydawane są w indywidualnej sprawie zainteresowanego, co wynika z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa  – niniejsza interpretacja dotyczy wyłącznie Pani. Nie wywołuje skutków prawnych dla innych osób (np. drugiego współwłaściciela).

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

  • Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.
  • Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy  z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

  • Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

  • w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
  • w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.

Rozliczaj podatki zgodnie z przepisami — w programie TaxMachine

Interpretacje pomagają zrozumieć przepisy; TaxMachine pomaga je zastosować w praktyce — prowadzi księgi, liczy podatki i generuje deklaracje, a stawki, druki i przepisy aktualizuje na bieżąco.

  • ✓ Księga przychodów i rozchodów, ryczałt oraz pełna księgowość
  • ✓ Faktury i e-faktury KSeF, JPK_V7 i JPK_KR
  • ✓ PIT, CIT, VAT i inne deklaracje + wysyłka e-Deklaracje z pobraniem UPO
  • ✓ Środki trwałe i amortyzacja, płace i ZUS
  • ✓ Automatyczne aktualizacje stawek, druków i przepisów

Źródło: System Informacji Celno-Skarbowej EUREKA (MF/KIS). Dokument urzędowy — reprodukcja dozwolona (art. 4 ustawy o prawie autorskim).

Interpretacja indywidualna chroni wyłącznie jej adresata i tylko przy zgodności stanu faktycznego z wnioskiem. Cudza interpretacja ma charakter informacyjny.