0113-KDIPT1-2.4012.293.2022.13.PRP
Nieuznanie Spółki za podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na opisanych we wniosku transakcjach.
Interpretacja indywidualna po
wyroku sądu
– stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
1) ponownie rozpatruję sprawę Państwa wniosku z 12 kwietnia 2022 r. (wpływ 19 kwietnia 2022 r.) o wydanie interpretacji indywidualnej – uwzględniam przy tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 1063/22 z 6 lutego 2023 r. (wpływ prawomocnego wyroku 28 lipca 2026 r.) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2026 r. sygn. akt I FSK 1219/23;
2) stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w zakresie nieuznania Spółki za podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na transakcjach zabezpieczających jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
19 kwietnia 2022 r. wpłynął Państwa wniosek z 12 kwietnia 2022 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie nieuznania Spółki za podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na opisanych we wniosku transakcjach oraz ustalenia podstawy opodatkowania. Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 23 czerwca 2022 r. (wpływ 1 lipca 2022 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego
Sp. z o.o. (dalej: „Spółka”, „Wnioskodawca”) prowadzi działalność m.in. w zakresie (...). Wnioskodawca jest podatnikiem podatku od towarów i usług (dalej: „VAT”) w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2017.1221 t. j., dalej: „ustawa o VAT”), zarejestrowanym jako podatnik VAT czynny, zarówno na potrzeby transakcji krajowych jak i na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych.
Spółka jest podmiotem należącym do międzynarodowej grupy spółek zajmującej się (...) (dalej: „Grupa”). Większościowym udziałowcem Spółki jest spółka holdingowa z siedzibą w Polsce, która prowadzi działalność m.in. (...) (dalej: Spółka matka).
Działalności operacyjnej Spółki towarzyszy ryzyko walutowe związane z płatnościami realizowanymi/otrzymywanymi w walutach obcych lub indeksowanymi do kursów walut obcych. W celu zabezpieczenia własnego ryzyka we wskazanym zakresie Spółka zawiera obecnie i planuje dalsze zawieranie w przyszłości transakcji zabezpieczających ryzyko walutowe. Transakcje zawierane są ze Spółką matką na podstawie umowy ramowej i umów wykonawczych zgodnie z poniższym opisem.
W celu zabezpieczenia ryzyka walutowego Spółka zawiera i planuje dalsze zawieranie w przyszłości transakcji typu forward walutowy. Transakcje zabezpieczenia walutowego mogą być rozliczane w sposób nierzeczywisty (nie dochodzi do wymiany kwot w poszczególnych walutach, a wyłącznie do rozliczenia różnicy pomiędzy kwotą waluty bazowej przeliczonej po kursie referencyjnym, a kwotą tej waluty przeliczoną po kursie wykonania) oraz rzeczywisty (dochodzi do wymiany kwot w poszczególnych walutach).
W ramach transakcji forward walutowy, ustalane są: (i) para walutowa, (ii) data rozliczenia, (iii) kurs wykonania, (iv) kurs referencyjny, (v) wolumen transakcji.
W dacie rozliczenia następuje rozliczenie transakcji zabezpieczającej według następującego schematu.
W przypadku kontraktu na zakup waluty (co do zasady, zabezpieczającego wprost zakupy Spółki dokonywane w walucie obcej lub indeksowane do waluty obcej):
a. jeśli kurs referencyjny jest niższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to Spółka zobowiązana jest do dokonania na rzecz drugiej strony kontraktu terminowego przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem realizacji i kursem referencyjnym i wolumenu transakcji;
b. jeśli kurs referencyjny jest wyższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to druga strona kontraktu terminowego zobowiązana jest do dokonania na rzecz Spółki przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem referencyjnym i kursem realizacji i wolumenu transakcji.
W przypadku kontraktu na sprzedaż waluty (co do zasady zabezpieczającego wprost sprzedaż Spółki dokonywaną w walucie obcej lub indeksowaną do waluty obcej):
a. jeśli kurs referencyjny jest niższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to druga strona kontraktu terminowego zobowiązana jest do dokonania na rzecz Spółki przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem realizacji i kursem referencyjnym i wolumenu transakcji;
b. jeśli kurs referencyjny jest wyższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to Spółka zobowiązana jest do dokonania na rzecz drugiej strony kontraktu terminowego przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem referencyjnym i kursem realizacji i wolumenu transakcji.
Spółka matka zawiera tego typu transakcje z instytucjami finansowymi, następnie zawiera analogiczne kontrakty ze Spółką. Marża Spółki matki jest zawarta w kursie wykonania, który ma wpływ na kwotę rozliczenia instrumentu finansowego. W przypadku kontraktów rozliczanych w sposób rzeczywisty dochodzi do wymiany kwot w odpowiednich walutach po kursie wykonania, który zawiera marżę Spółki matki (kupna i sprzedaży waluty).
Zgodnie z art. 43 ust. 22 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.2105 z dnia 2021.11.23), Spółka dokonała wyboru opodatkowania usług, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41 ustawy o podatku od towarów i usług, świadczonych na rzecz podatników od 1 stycznia 2022 r.
W uzupełnieniu wniosku na zadane w wezwaniu pytania Spółka wskazała następujące informacje:
1. Przebieg transakcji (kontraktów) zabezpieczających ryzyko walutowe, o których mowa we wniosku, z uwzględnieniem podmiotów biorących udział w transakcji.
Spółka zawiera obecnie i planuje dalsze zawieranie w przyszłości transakcji zabezpieczających ryzyko walutowe. Transakcje zawierane są ze Spółką matką na podstawie umowy ramowej i umów wykonawczych zgodnie z poniższym opisem.
Transakcje typu forward
Zawierane transakcje zabezpieczenia walutowego to transakcje typu forward walutowy. Forward to transakcja, w której strony zobowiązują się do wzajemnej wymiany dwóch walut, w uzgodnionym momencie w przyszłości, po kursie określonym w momencie zawarcia transakcji.
Transakcje forward mogą być rozliczane w sposób nierzeczywisty (nie dochodzi do wymiany kwot w poszczególnych walutach, a wyłącznie do rozliczenia różnicy pomiędzy kwotą waluty bazowej przeliczonej po kursie referencyjnym, a kwotą tej waluty przeliczoną po kursie wykonania) oraz rzeczywisty (dochodzi do wymiany kwot w poszczególnych walutach po kursie ustalonym w dniu zawarcia kontraktu).
W ramach transakcji forward walutowy, ustalane są: (i) para walutowa - waluty, które podlegają wymianie lub rozliczeniu, (ii) data rozliczenia – termin realizacji kontraktu, (iii) kurs wykonania - ustalony kurs waluty w dniu zawarcia kontraktu, do jakiego zabezpiecza się Spółka, kurs realizacji kontraktu, (iv) kurs referencyjny – kurs rynkowy danej waluty stanowiący odniesienie dla rozliczenia transakcji w dacie rozliczenia, (v) wolumen transakcji – ilość waluty objętej zabezpieczeniem.
Strony transakcji
W pierwszej kolejności Spółka matka zawiera tego typu transakcje z instytucjami finansowymi na podstawie odrębnej umowy z daną instytucją finansową. Następnie Spółka matka zawiera analogiczne kontrakty ze Spółką.
Wynagrodzenie
Wynagrodzenie Spółki matki w transakcji ze Spółką jest zawarte w kursie wykonania, który ma wpływ na kwotę rozliczenia instrumentu finansowego. W przypadku kontraktów rozliczanych w sposób rzeczywisty dochodzi do wymiany kwot w odpowiednich walutach po kursie wykonania, który zawiera wynagrodzenie (marżę) Spółki matki.
Schemat rozliczenia
W dacie rozliczenia następuje rozliczenie transakcji zabezpieczającej pomiędzy Spółką matką a Spółką według następującego schematu. Analogicznie wygląda rozliczenie transakcji Spółki matki z instytucją finansową. Różnica polega na innym kursie wykonania kontraktu, w którym w przypadku transakcji pomiędzy Spółką matką a Spółką zawarta jest marża (wynagrodzenie) Spółki matki.
W przypadku kontraktu na zakup waluty (co do zasady, zabezpieczającego wprost zakupy Spółki dokonywane w walucie obcej lub indeksowane do waluty obcej):
a. jeśli kurs referencyjny jest niższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to Spółka zobowiązana jest do dokonania na rzecz drugiej strony kontraktu terminowego (na rzecz Spółki matki) przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem realizacji i kursem referencyjnym i wolumenu transakcji;
b. jeśli kurs referencyjny jest wyższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to druga strona kontraktu terminowego (Spółka matka) zobowiązana jest do dokonania na rzecz Spółki przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem referencyjnym i kursem realizacji i wolumenu transakcji.
W przypadku kontraktu na sprzedaż waluty (co do zasady zabezpieczającego wprost sprzedaż Spółki dokonywaną w walucie obcej lub indeksowaną do waluty obcej):
a. jeśli kurs referencyjny jest niższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to druga strona kontraktu terminowego (Spółka matka) zobowiązana jest do dokonania na rzecz Spółki przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem realizacji i kursem referencyjnym i wolumenu transakcji;
b. jeśli kurs referencyjny jest wyższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym, to Spółka zobowiązana jest do dokonania na rzecz drugiej strony kontraktu terminowego (Spółki matki) przelewu iloczynu różnicy pomiędzy kursem referencyjnym i kursem realizacji i wolumenu transakcji.
2. Czy podmioty biorące udział w ww. transakcji mają wpływ na treść zawartej umowy? Jeżeli tak, prosimy wskazać jaki?
Spółka matka ustala warunki zawarcia kontraktów typu forward z instytucją finansową w umowach ramowych w zakresie współpracy na rynku finansowym / transakcji finansowych. Spółka matka ustala z instytucjami finansowymi warunki transakcji tak, aby odpowiadały standardom Grupy.
W odniesieniu do transakcji Spółki ze Spółką matką, strony zawarły kontrakt ramowy w którym ustalone zostały między innymi: definicje, cel umowy, sposób i tryb zawierania transakcji, sposób rozliczenia transakcji, zasady wcześniejszego rozliczania transakcji, obowiązki stron umowy oraz inne postanowienia prawne.
Kontrakty wykonawcze zawierane na podstawie umowy ramowej regulują szczegółowe parametry transakcji, tj. para walutowa, data rozliczenia, kurs wykonania, kurs referencyjny, wolumen transakcji. Strony ustalają między sobą warunki tych kontraktów wykonawczych w wyniku negocjacji w oparciu o kontrakty zawierane przez Spółkę matkę z instytucją finansową.
3. Do jakich świadczeń (czynności) w ramach zawartej umowy / zawieranych umów zobowiązana jest / będzie Spółka matka na Państwa rzecz, a do jakich Państwo na rzecz Spółki matki (należy szczegółowo opisać te czynności).
Spółka matka zawiera kontrakt z instytucją finansową i oferuje Spółce zabezpieczenie jej ryzyka walutowego.
Na podstawie zawartych umów Spółka matka pobiera wynagrodzenie w formie marży (jak wskazano powyżej) z tytułu zawarcia transakcji oraz administracji transakcji na rzecz Spółki, tj. m.in. Spółka matka dokonuje wyceny oraz rozliczenia transakcji, prowadzi rachunkowość zabezpieczeń.
W wyniku rozliczenia instrumentu finansowego zobowiązanym do zapłaty może być jedna lub druga strona transakcji (w zależności od stosunku kursu referencyjnego do kursu wykonania, zgodnie z opisem w punkcie 1).
Spółka nie jest jednakże zobowiązana do dokonywania żadnych świadczeń wobec Spółki matki. Umowa ramowa reguluje sposób, w jaki Spółka powinna składać Spółce matce oferty wyrażające chęć zawarcia kontraktu wykonawczego i potwierdzać warunki transakcji przekazane przez Spółkę matkę, jakich czynności powinna dokonać w celu rozliczenia ze Spółką matką, jak realizowana ma być płatność, w jaki sposób ma przekazywać informacje niezbędne w celu realizacji kontraktu oraz wykonania przez Spółkę matkę obowiązków raportowych.
4. Czy świadczenia te (czynności) są / będą realizowane odpłatnie? Jeżeli tak to według jakich zasad.
Spółka matka pobiera wynagrodzenie za świadczone usługi opisane w punkcie 3 w postaci marży doliczonej do kursu wykonania.
5. Czy z tytułu wykonywania określonych w umowie świadczeń (czynności) uzyskują Państwo jakikolwiek wynagrodzenie? Jak tak, to na jakich zasadach jest ono kalkulowane?
Spółka nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu umowy, ponieważ nie jest zobowiązana do wykonywania jakichkolwiek świadczeń na jej podstawie.
W wyniku zastosowania instrumentu finansowego Spółka matka może wypłacić Spółce kwotę wynikającą z rozliczenia kursu wymiany, kursu referencyjnego i wolumenu transakcji. Taki kierunek przepływu finansowego wynika z zastosowania danego typu instrumentu (transakcja forward). Nie jest on uzależniony od wykonywania jakichkolwiek czynności przez Spółkę.
6. Prosimy wskazać przykładowe rozliczenie miesięczne pomiędzy Państwem a Spółką matką, z którą zawierają Państwo opisaną we wniosku umowę ramową / umowy wykonawcze?
Poniżej Spółka przedstawia przykładowe rozliczenie transakcji.
Przypadek 1: kiedy to Spółka jest zobowiązana do wpłaty kwot rozliczenia do Spółki matki.
Przypadek 2: kiedy to Spółka matka jest zobowiązana do wpłaty kwot rozliczenia do Spółki.
Pytania
1) Czy Spółka występuje w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT świadczącego usługę opodatkowaną VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na przedstawionych we wniosku transakcjach?
2) Czy, w przypadku uzyskania odpowiedzi twierdzącej na pytanie oznaczone numerem 1, podstawę opodatkowania stanowi wynik dodatni uzyskany na wymienionych we wniosku transakcjach w danym okresie rozliczeniowym?
Państwa stanowisko w sprawie
Zdaniem Wnioskodawcy:
1) Spółka nie występuje w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT świadczącego usługę opodatkowaną VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na przedstawionych we wniosku transakcjach.
2) W przypadku uzyskania odpowiedzi twierdzącej na pytanie oznaczone numerem 1, podstawę opodatkowania stanowi wynik dodatni uzyskany na wymienionych we wniosku transakcjach w danym okresie rozliczeniowym.
Uzasadnienie
Uwagi ogólne
Spółka jest zdania, że z tytułu uczestnictwa w transakcjach zabezpieczających, Spółka nie powinna być uznana za podatnika VAT. Wnioskodawca jest bowiem usługobiorcą usług wykonywanych przez Spółkę matkę. Za podatnika powinna być uznana jedynie Spółka matka, jako podmiot świadczący na rzecz Wnioskodawcy usługi zabezpieczające.
Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel i rezultat takiej działalności. Z kolei działalność gospodarcza - według art. 15 ust. 2 ustawy - obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W świetle art. 2 ust. 1 lit. a Dyrektywy VAT odpłatne świadczenie usług może być opodatkowane VAT tylko wówczas, gdy zostanie dokonane „na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika działającego w takim charakterze”.
Oznacza to, że świadczenie usług podlegać będzie opodatkowaniu VAT wyłącznie wówczas, gdy dokonywane będzie przez podmiot mający status podatnika, działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji.
Definicja podatnika ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Przyjąć należy, że działalnością gospodarczą jest w zasadzie tylko ta aktywność, która wykonywana jest zawodowo, w sposób profesjonalny. Tym samym, zdaniem Spółki, gdy podmiot niewyspecjalizowany w sprzedaży usług finansowych nabędzie instrument pochodny, usługodawcą jest strona oferująca dany kontrakt nabywcy (niezależnie od tego, która strona płaci).
Należy zauważyć, że przedmiotem opisanych we wniosku transakcji jest zabezpieczenie ryzyka walutowego Spółki, tym samym ewentualny wynik dodatni, generujący po stronie Spółki przychód, nie może być w żadnym wypadku rozumiany jako wynagrodzenie należne Spółce za jakiekolwiek usługi. Wynik ten jest częścią wykonania umowy przez Spółkę matkę, która zobowiązała się spełnić określone świadczenie. Nie można mówić o tym, że świadczeniodawcą jest Spółka, skoro w ten sposób zabezpieczyła ona efektywnie swoje ryzyko.
W celu identyfikacji usługobiorcy i usługodawcy w danej transakcji może okazać się pomocne kryterium zaspokojenia potrzeb. Stosując to kryterium można uznać, że w transakcjach na instrumentach pochodnych usługobiorcą jest podmiot, który chce zaspokoić potrzebę zabezpieczenia się przed ryzykiem gospodarczym, natomiast usługodawcą jest podmiot, który tę potrzebę może zaspokoić, czyli podmiot organizujący lub pośredniczący w obrocie instrumentami pochodnymi. Ustalając, która ze stron jest podatnikiem VAT z tytułu transakcji zabezpieczających istotne jest wskazanie jakie cele gospodarcze planuje osiągnąć każda ze stron transakcji oraz uwzględnić naturę i sens ekonomiczny transakcji.
Jak wskazano w stanie faktycznym, Spółka realizując opisane transakcje zabezpiecza ryzyko walutowe związane z płatnościami realizowanymi/otrzymywanymi w walutach obcych lub indeksowanymi do kursów walut obcych. Prowadzi to zdaniem Wnioskodawcy do wniosku, że Spółka jest odbiorcą usługi świadczonej przez Spółkę matkę, która pośredniczy w transakcjach z instytucjami finansowymi. Działalność Wnioskodawcy nie obejmuje oferowania tego rodzaju instrumentów zabezpieczających, czy innych instrumentów finansowych. W konsekwencji, zdaniem Spółki, uczestnicząc w transakcjach zabezpieczających opisanych we wniosku nie występuje jako podatnik VAT. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że w związku z taką transakcją może zdarzyć się, iż to Spółka matka wypłaci Spółce kwotę wynikającą z rozliczenia. Taka sytuacja wynika bowiem z zastosowania instrumentu finansowego.
Spółka pragnie podkreślić, że w transakcjach finansowych kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji nie może być podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą, gdyż nie odzwierciedlałoby to ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru funkcji stron transakcji.
W konsekwencji, w opisanym stanie faktycznym, podmiotem zaspokajającym potrzebę w postaci zabezpieczenia swoich transakcji dokonywanych w toku działalności gospodarczej jest Spółka, natomiast podmiotem zapewniającym zaspokojenie tej potrzeby jest Spółka matka. Na tej podstawie można zatem stwierdzić, że usługobiorcą otrzymującym świadczenie w postaci zabezpieczenia się przed określonym ryzykiem jest Spółka, zaś usługodawcą, który świadczenie to wykonuje, jest Spółka matka. Ponieważ w zakresie opisanych we wniosku transakcji Spółka nie jest profesjonalistą, nie może być traktowana jak podatnik w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT, gdyż przedmiotem jej działalności gospodarczej nie są transakcje zabezpieczające. Gdy Spółka nabywa instrument pochodny, jest usługobiorcą, a usługodawcą jest Spółka matka, oferująca dany kontrakt nabywcy (bez względu na wynik transakcji).
Orzecznictwo
W odniesieniu do usług finansowych, decydujące i pomocne znaczenie ma sprawa First National Bank of Chicago C-172/96 rozstrzygnięta przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 14 lipca 1998 r. W sytuacji, gdy jedną ze stron transakcji jest podmiot, który nie trudni się zawodowo sprzedażą walut, jak to miało miejsce na gruncie stanu faktycznego, w oparciu o który zapadł wyrok Trybunału, czy też szerzej - transakcjami finansowymi, można przyjąć, że jest on jedynie usługobiorcą i sam nie świadczy żadnej usługi na rzecz banku, ponieważ nie działa w tym zakresie jako podatnik (nawet jeżeli sprzedając walutę, realizuje istotny dochód, wynikający np. ze wzrostu wartości zbywanej waluty w czasie).
Analogicznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 564/16, który wskazał że: „Przy klasycznym podziale funkcji, gdy usługodawca wykonuje na rzecz usługobiorcy określone świadczenie, za co otrzymuje wynagrodzenie nie trudno ustalić strony transakcji, inaczej natomiast jest w przypadku zawarcia kontraktów terminowych, choćby takich jak na gruncie niniejszej sprawy, gdzie przesunięcia środków pieniężnych są dokonywane w obie strony w ramach jednej umowy. Taki charakter kontraktów terminowych sprawia, że można mieć wątpliwości kto właściwie świadczy usługę - czy bank (instytucja finansowa), czy też przedsiębiorca zabezpieczający się przed zmianą kursów walut, czy obydwa te podmioty w zależności od okoliczności faktycznych danej transakcji i ostatecznego jej wyniku (...). Jak więc trafnie zauważył WSA w Warszawie, spółka występuje w stosunku do banku jako klient (beneficjent usługi), w celu zabezpieczenia stałego poziomu oprocentowania, w związku z jedną z inwestycji przez nią realizowanych, nie wykonuje na rzecz banku żadnych czynności, a jedynie nabywa usługę o określonych warunkach i parametrach. Z pola widzenia nie może też umknąć fakt, że za przejęcie ryzyka bank otrzymuje stosowną marżę wkalkulowaną w wynik na operacjach IRS (Swap), która płacona jest przez spółkę przez cały okres trwania tej transakcji. Natomiast ze strony spółki nie jest jej wynagrodzeniem należnym za jakiekolwiek usługi wynik dodatni na transakcjach. Wynik ten jest bowiem częścią wykonania umowy przez bank, który zobowiązał się wziąć na siebie ryzyko i po ziszczeniu się określonych w umowie warunków spełnić określone świadczenie. Nie ma więc znaczenia wynik na realizacji transakcji (ujemny bądź dodatni), inaczej mówiąc kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji nie może być podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą, gdyż - jak słusznie argumentowała spółka - nie odzwierciedlałoby to ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru funkcji stron transakcji. W transakcjach tych bowiem, podmiot organizujący obrót z reguły nie otrzymuje od drugiej strony bezpośredniego wynagrodzenia, a wysokość i kierunek rozliczenia transakcji jest wynikiem zmian rynkowych (i może być różny). Mając na uwadze powyższe rozważania należy wskazać, iż w przypadku zawierania transakcji zabezpieczających na instrumentach pochodnych mających na celu ograniczenia ryzyka zmian stóp procentowych, bez względu na ich wynik, spółka występować będzie w takiej transakcji w charakterze beneficjenta tej transakcji, a tym samym nie będzie podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług.”
Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. I FSK 1609/13 wskazał, że: „Natomiast w przypadku, gdy jedną ze stron jest podmiot, który nie trudni się zawodowo sprzedażą walut czy też szerzej transakcjami finansowymi, można przyjąć, że jest on jedynie usługobiorcą i sam nie świadczy żadnej usługi na rzecz banku, ponieważ nie działa w tym zakresie jako podatnik (nawet jeżeli sprzedając walutę realizuje istotny dochód, wynikający np. ze wzrostu wartości zbywanej waluty w czasie)”. W tym samym wyroku NSA jednoznacznie stwierdził też, że „art. 8 ust. 1 ustawy o VAT należy interpretować w taki sposób, że w przypadku, gdy jedną ze stron transakcji na instrumentach pochodnych, takich jak transakcje forward, jest podmiot, który nie trudni się zawodowo takimi transakcjami, czy też szerzej transakcjami finansowymi, należy przyjąć, że jest on jedynie usługobiorcą i sam nie świadczy żadnej usługi na rzecz banku.”
Podobne stanowisko sądy administracyjne zajmowały też w wyrokach:
‒ z 22 grudnia 2016 r., sygn. I FSK 421/15, gdzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: „Skoro kontrakty zawierane przez Spółkę mają na celu wyłącznie ochronę jej interesów przed ryzykiem związanym ze zmianą kursów walut obcych, wynikającym z zawierania w ramach prowadzonej działalności gospodarczej transakcji kupna i sprzedaży towarów i usług rozliczanych w walutach obcych i likwidowanie ewentualnych niedoborów i nadwyżek walut potrzebnych w toku prowadzonej przez Spółkę działalności produkcyjnej i dystrybucyjnej, to nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w takiej sytuacji Spółka nie świadczy na rzecz kontrahenta zagranicznego usługi.”;
‒ z 27 maja 2013 r. (prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie), sygn. III SA/Wa 196/13, w którym Sąd wskazał: „Reasumując, stwierdzić trzeba, że Minister Finansów nie wskazał jakie konkretnie usługi, w okolicznościach przedstawionych we wniosku, świadczą spółki z grupy kapitałowej na rzecz Skarżącej i z jakiego elementu stanu faktycznego taki wniosek wywiódł. Sam fakt, iż pomiędzy danymi podmiotami nastąpił przepływ pieniędzy nie oznacza, iż usługa lub dostawa została wykonana, zaś w świetle przepisów ustawy o VAT opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa i odpłatne świadczenie usług.”;
‒ z 5 listopada 2015 r. (prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie), sygn. III SA/Wa 3331/14, w którym Sąd orzekł, iż: „Ponieważ w zakresie opisanych we wniosku transakcji Skarżąca nie jest profesjonalistą, nie może więc być traktowana jak podatnik w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT, gdyż przedmiotem jej działalności gospodarczej nie są transakcje bankowe ani ich ubezpieczenia. Gdy Spółka nabywa instrument pochodny, jest usługobiorcą, a usługodawcą jest instytucja finansowa, oferująca dany kontrakt nabywcy (niezależnie od tego, która strona płaci). W transakcjach opisanych we wniosku to banki, jako osoby prawne wykonujące działalność zarobkową, polegającą na świadczeniu różnego rodzaju usług finansowych (w szczególności w zakresie kontraktów SWAP i IRS) posiadają status podatnika VAT.”
Podobne wnioski wysnuwają również organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych, m.in.:
‒ z 26 lipca 2018 r., sygn. IPPP1/443-461/14/18-5/S/AS, w której organ wskazał, że: „Zatem w przypadku zawierania transakcji zabezpieczających na instrumentach pochodnych mających na celu ograniczenia ryzyka zmian stóp procentowych, bez względu na ich wynik, Spółka występować będzie w charakterze beneficjenta tej transakcji, a tym samym nie będzie podatnikiem w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. W omawianych transakcjach Spółka występuje w stosunku do banku jako klient, w celu zabezpieczenia stałego poziomu oprocentowania, w związku z inwestycją. Przedmiotem umów jest zmniejszenie ryzyka wzrostu stóp procentowych, tym samym ewentualny wynik dodatni po stronie Spółki nie jest wynagrodzeniem należnym Spółce za jakiekolwiek usługi. Spółka nie rozpoczęła żadnej działalności finansowej w tym zakresie, a jedynie miała na celu wyeliminowanie ryzyka ekonomicznego związanego z transakcjami głównymi.”;
‒ z 29 marca 2018 r., sygn. 0112-KDIL1-1.4012.11.2018.2.OA, zgodnie z którą: „Zgodnie ze wskazaniem Wnioskodawcy, nawet w sytuacji, w której otrzymuje on od Banku środki pieniężne, w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczającej ryzyko, Wnioskodawca nie występuje w roli świadczącego usługę, gdyż w takiej sytuacji Wnioskodawca nie zabezpiecza ryzyka występującego po stronie Banku. Zatem płatność jaką otrzymuje Wnioskodawca nie jest wynagrodzeniem za czynności podejmowane przez niego na rzecz Banku. Czynności wykonywane w ramach ww. rozliczenia transakcji mają jedynie charakter techniczny wobec podstawowego celu opisanej transakcji, jakim jest zabezpieczenie ryzyka finansowego Wnioskodawcy.’’;
‒ z 5 grudnia 2013 r., sygn. IPPP2/443-666/12/13-7/S/MM, w której organ wskazał, że: „Biorąc pod uwagę opis przedstawionego zdarzenia przyszłego oraz obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa podatkowego tut. Organ podatkowy zgadza się z twierdzeniem Wnioskodawcy, że w przypadku transakcji pochodnych, takich jak transakcje opcyjne, transakcje terminowe, transakcje swap, zawieranych przez Spółkę z innymi spółkami z grupy kapitałowej, Spółka, jako podmiot aktywny transakcji, wychodzący z ofertą ich zawarcia, jak również przyjmujący ryzyko związane ze zmianą wartości aktywa będącego instrumentem bazowym transakcji zabezpieczającej, będzie podatnikiem podatku VAT, bowiem będzie świadczyła, w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, usługi na rzecz Spółek Zależnych polegające na zabezpieczeniu niekorzystnego wpływu wahań cen towarów, kursów walutowych oraz stóp procentowych. Beneficjentami usług świadczonych przez Wnioskodawcę będą Spółki Zależne, które w wykonaniu tych czynności zdobędą odpowiednią dla nich strategię zabezpieczającą te spółki przed niekorzystnym dla nich ryzykiem rynkowym.”.
Z przytoczonych orzeczeń i interpretacji wynika przede wszystkim, że przy rozpatrywaniu opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji opartych na instrumentach pochodnych, w szczególności przy ustalaniu kto występuje jako podatnik, nie ma znaczenia okoliczność, że obydwie strony mogą dokonywać płatności w zależności od wyniku osiągniętego w ramach takiego instrumentu.
Oznacza to, że irrelewantny jest fakt czy Wnioskodawca dokonuje płatności na rzecz Spółki matki, czy też ma miejsce odwrotna sytuacja. Zamiast tego istotne jest, która ze stron występuje jako podmiot oferujący tego rodzaju transakcje, a która jako podmiot zabezpieczający swoje ryzyko. Zdaniem Wnioskodawcy, w roli usługodawcy występuje Spółka matka i tym samym to Spółka matka powinna być uznana za podatnika VAT przy zawieraniu transakcji będących przedmiotem niniejszego wniosku.
Podsumowując, Wnioskodawca jest wyłącznie odbiorcą (konsumentem) usług zabezpieczających realizowanych na podstawie umów ze Spółką matką, a więc nie może występować w charakterze podatnika VAT przy zawieraniu tego rodzaju transakcji, bez względu na ich wynik.
Ad. 2
Według Spółki, w odniesieniu do opisanych w stanie faktycznym transakcji finansowych, bez względu na ich wynik, nie działa ona w charakterze podatnika. Niemniej, jeżeli organ podatkowy uważa inaczej, to zdaniem Spółki, podstawą opodatkowania podatkiem VAT będzie wynik dodatni uzyskany przez Spółkę w związku z realizacją opisanych instrumentów w danym okresie rozliczeniowym.
Ustawa o VAT nie zawiera przepisów regulujących w sposób szczególny metodę ustalania podstawy opodatkowania VAT w przypadku usług finansowych, w tym transakcji na instrumentach pochodnych. Powyższa kwestia nie została również uregulowana bezpośrednio w przepisach Dyrektywy VAT, tj. VI Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (zwanej dalej: „VI Dyrektywą”), zastąpionej z dniem 1 stycznia 2007 r. przez Dyrektywę 2006/112/Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego sytemu podatku od wartości dodanej (zwanej dalej: „Dyrektywą 2006/112/WE”).
W konsekwencji, zastosowanie znajdą ogólne przepisy regulujące sposób ustalania podstawy opodatkowania, w tym w szczególności art. 73 Dyrektywy 2006/112/WE. Zgodnie z artykułem 73 tej Dyrektywy, w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług, podstawa opodatkowania obejmuje wszystko, co stanowi zapłatę (wynagrodzenie, zgodnie z brzmieniem wersji angielskiej tekstu, który w tym zakresie posługuje się słowem „consideration”) otrzymaną lub którą dostawca lub usługodawca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług, od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z subwencjami związanymi bezpośrednio z ceną takiej dostawy lub świadczenia.
Odpowiednikiem wskazanego przepisu Dyrektywy 2006/112/WE jest art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2-5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.
Z zestawienia powyższych przepisów wynika, iż podstawą opodatkowania VAT jest wartość wynagrodzenia (świadczenia - zgodnie z terminologią stosowaną w ustawie o VAT), należnego usługodawcy lub dokonującemu dostawy towarów.
Odwołując się do zaprezentowanego we wniosku stanu faktycznego, zdaniem Spółki, w przypadku zawieranych przez nią transakcji wynagrodzeniem tym będzie:
1) iloczyn różnicy pomiędzy kursem referencyjnym i kursem realizacji i wolumenu transakcji w przypadku kontraktu na zakup waluty, jeśli kurs referencyjny jest wyższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym,
2) iloczyn różnicy pomiędzy kursem realizacji i kursem referencyjnym i wolumenu transakcji w przypadku kontraktu na sprzedaż waluty, jeśli kurs referencyjny jest niższy niż kurs wykonania ustalony w kontrakcie terminowym.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie m.in. w interpretacjach indywidualnych z dnia 29 kwietnia 2015 roku, sygn. IPPP1 /4512-110/15-2/AP oraz z dnia 11 czerwca 2015 roku, sygn. IPPP1/4512- 244/15-4/EK.
Reasumując, w przypadku pochodnych transakcji zabezpieczających, jeżeli Spółka zostanie uznana za podatnika, obrotem dla celów VAT będzie wynik dodatni osiągnięty przez Spółkę w związku z realizacją poszczególnych instrumentów pochodnych w danym okresie rozliczeniowym.
Interpretacja indywidualna
Rozpatrzyłem Państwa wniosek – 13 lipca 2022 r. wydałem interpretację indywidualną znak 0113-KDIPT1-2.4012.293.2022.2.KW, w której uznałem Państwa stanowisko za:
- nieprawidłowe w zakresie nieuznania Spółki za podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na transakcjach zabezpieczających,
- prawidłowe w zakresie ustalenia podstawy opodatkowania w ww. przypadku.
Interpretację doręczono Państwu 15 lipca 2022 r.
Skarga na interpretację indywidualną
8 sierpnia 2022 r. (wpływ do Organu 18 sierpnia 2022 r.) wnieśli Państwo skargę na tę interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Wnieśli Państwo o:
1) uchylenie zaskarżonej Interpretacji indywidualnej w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a PPSA w zw. z art. 146 § 1 PPSA,
2) zasądzenie na rzecz Spółki od Organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Postępowanie przed sądami administracyjnymi
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną w całości – wyrokiem z 6 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1063/22.
20 kwietnia 2023 r. wniosłem skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z 24 marca 2026 r. sygn. akt I FSK 1219/23, oddalił skargę kasacyjną.
28 lipca 2026 r. do Krajowej Informacji Skarbowej wpłynął prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1063/22.
Ponowne rozpatrzenie wniosku – wykonanie wyroku
Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.):
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wykonuję obowiązek, który wynika z tego przepisu, tj.:
· uwzględniam ocenę prawną i wskazania dotyczące postępowania, które wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie i Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyrokach;
· ponownie rozpatruję Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej – stwierdzam, że stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w zakresie nieuznania Spółki za podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na transakcjach zabezpieczających jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2022 r., poz. 931, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Jak stanowi art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
Natomiast art. 8 ust. 1 ustawy stanowi, że:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie, bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy).
Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy zwrócić uwagę na to, że usługą jest tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący z niego korzyść. Wskazać należy bowiem, że czynnikiem wyróżniającym określoną czynność jako czynność usługową (usługę) jest przede wszystkim to, że świadczenie tej czynności zmierza do bezpośredniego zaspokojenia określonej potrzeby zamawiającego.
Ponadto z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług, co do zasady, podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy). Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.
W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise) przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług, a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.
Skoro przepisy nie określają formy zapłaty za świadczoną usługę, należy uznać, że zobowiązanie usługobiorcy może mieć postać świadczenia nie tylko określonej sumy pieniędzy, ale także świadczenia innej usługi (usługi wzajemnej). Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą, a świadczeniem wzajemnym. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.
Wobec powyższej analizy, dostawa towarów lub świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wtedy, gdy są wykonane odpłatnie, oraz gdy pomiędzy dostawcą towaru lub świadczącym usługę i ich beneficjentem (odbiorcą) istnieje jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.
Nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ustawy, bądź świadczenie usług zdefiniowane w art. 8 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ aby dana czynność podlegała opodatkowaniu tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Według zapisu art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Państwa wątpliwości objęte zakresem zadanego we wniosku pytania nr 1 dotyczą kwestii nieuznania Państwa za podatnika w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT w przypadku zrealizowania dodatniego wyniku na transakcjach zabezpieczających.
Dokonując rozstrzygnięcia ww. kwestii, trzeba mieć na uwadze stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1063/22 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2026 r. sygn. akt I FSK 1219/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z 6 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1063/22 podkreślił, że:
Problem prawny występujący w rozpoznawanej sprawie w zbliżonym stanie faktycznym, był już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1609/13 (powoływane wyroki dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), wywiedziono, że w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy, w której spółka zawiera z bankiem transakcje forward, brak jest podstaw aby przyjąć, że ewentualny zysk z takiej transakcji pozostaje w bezpośrednim związku z jakąkolwiek czynnością, która miała podlegać opodatkowaniu. Nie można też twierdzić, że zysk osiągnięty przez spółkę na takiej transakcji stanowi wartość przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy. Dokonywane przez spółkę rozliczenia mają jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację transakcji forward i wynikających z niej zabezpieczeń wahań walutowych. Osiągnięcie przez spółkę zysku nie jest wynikiem procesu decyzyjnego lecz jest wynikiem sytuacji na rynku kursu walut i jest jego bezpośrednią konsekwencją. W rezultacie sformułowana została teza, że art. 8 ust. 1 u.p.t.u. należy interpretować w taki sposób, że w przypadku, gdy jedną ze stron transakcji na instrumentach pochodnych, takich jak transakcje forward, jest podmiot, który nie trudni się zawodowo takimi transakcjami, czy też szerzej transakcjami finansowymi, należy przyjąć, że jest on jedynie usługobiorcą i sam nie świadczy żadnej usługi na rzecz banku.
WSA zwrócił uwagę, że:
Tożsame stanowisko wyrażone zostało w wyroku NSA z 27 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 564/16. Dodatkowo wskazano w nim, że podmiot, który przystępuje z bankiem do transakcji IRS (Swap), nie działa jako podatnik w sytuacji, gdy nie jest profesjonalistą, którego głównym przedmiotem działalności zarobkowej jest świadczenie usług finansowych. To bank, jako aktywny uczestnik rynku instrumentów pochodnych, bierze udział w stałym oferowaniu zainteresowanym podmiotom kontraktów na instrumentach pochodnych i jest niejako kreatorem rynku instrumentów pochodnych i to bank będzie w tym przypadku usługodawcą. (…)
W ocenie WSA:
Obydwie te sprawy odnosiły się bowiem do możliwości uznania za podatnika podatku VAT podmiotu, który uzyskuje dodatni wynika na instrumentach finansowych, zabezpieczających jego interesy. Różnica sprowadza się do tego, że za usługodawcę uznana została instytucja finansowa, czyli bank.
WSA nadmienił, że:
(…) jak wskazano w wyroku NSA z 22 grudnia 2016 r., sygn. akt I FSK 421/15, w którym rozpatrywano sprawę dotyczącą takich samych transakcji (forward walutowy), nie ma większego znaczenia to, że spółka transakcje te zawiera nie z bankiem, a z zagranicznym podmiotem powiązanym. Przedmiot działalność kontrahenta zagranicznego jest podobny do działalności banku. Co więcej z treści wniosku o interpretację wynika, że podmiot ten zawiera podobne kontrakty z innymi podmiotami z grupy kapitałowej. Sytuacja prawna kontrahenta spółki jest podobna więc do sytuacji prawnej banku.
Sąd zwrócił uwagę, że:
Z przedstawionego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego nie wynika, aby zawarta umowa zabezpieczała ryzyko Spółki matki, a jedynie wówczas uzasadniona byłaby teza, że Spółka świadczy na rzecz Spółki matki określone świadczenie, Spółka matka jest jego beneficjentem i w zamian za to świadczenie wypłaca wynagrodzenie na rzecz Spółki. Spółka we wniosku o wydanie interpretacji stwierdziła jedynie, że to Spółka matka otrzymuje wynagrodzenie (marżę), zaś nic nie wspominała o wynagrodzeniu, które ma jej przysługiwać.
Sąd przyjął, że:
Dokonywane przez Spółkę rozliczenia mają jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację zawartej umowy, zaś osiągnięcie z tego tytułu zysku nie jest wynikiem procesu decyzyjnego, lecz wynikiem sytuacji na rynku walut i jego bezpośrednią konsekwencją (por. wyżej przywołany wyrok NSA z 21 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1609/13). Należy mieć również na uwadze cel zawarcia umowy, którym było zabezpieczenie interesów Spółki, nie zaś Spółki matki.
WSA uznał, że:
Nie ma wobec powyższego znaczenia wynik na realizacji transakcji (dodatni bądź ujemny), gdyż kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji nie może być podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą, gdyż nie odzwierciedlałoby to ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru stron transakcji (…)
WSA podsumowując wskazał, że:
Skoro w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, aby Spółka świadczyła odpłatne usługi na rzecz Spółki matki, nie może zostać uznana za podatnika podatku VAT w zakresie czynności opisanych we wniosku o wydanie interpretacji.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 marca 2026 r. sygn. akt I FSK 1219/23 stwierdził, że:
Uwzględniając specyfikę analizowanej transakcji, istotą świadczenia jest minimalizowanie ryzyka handlowego spółki zależnej (tu skarżącej spółki). To spółka zależna jest zainteresowana w nabyciu usługi, która to ryzyko u niej zmniejsza i taką usługę wyświadcza spółka matka. Wyznaczone wyżej kryterium potrzeb wskazuje więc, że to spółka zależna a nie spółka matka, jest beneficjentem systemu zarządzania ryzykiem wahań cen aluminium.
NSA podał, że:
(…) to skarżąca spółka - jako spółka zależna - jest odbiorcą usługi świadczonej przez spółkę matkę. Usługodawcą jest bowiem ten, kto nabywa symetryczne instrumenty pochodne od instytucji finansowych. Bez tego nie sposób wyświadczyć usługi w ramach grupy zajmującej się produkcją opakowań z aluminium, a nie operacjami finansowymi. To spółka matka nabywa symetryczne instrumenty pochodne od instytucji finansowych. Następnie w oparciu o instrumenty pochodne nabyte symetrycznie od instytucji finansowych, wyświadcza usługę na rzecz spółek zależnych i za wyświadczenie tej usługi nalicza marżę. Natomiast opisana we wniosku działalność skarżącej spółki, jako spółki zależnej, nie obejmuje oferowania tego rodzaju instrumentów zabezpieczających, czy innych instrumentów finansowych. Skarżąca spółka nie nabywa bowiem tych instrumentów od instytucji finansowych, aby wyświadczać usługę na rzecz spółki matki. Jest odwrotnie; to spółka matka nabywa takie instrumenty, aby wyświadczać usługi na rzecz spółek zależnych. Skarżąca spółka, jako spółka zależna nie wykonuje na rzecz spółki matki żadnych czynności, a jedynie nabywa od nie usługę o określonych warunkach i parametrach.
NSA uznał, że:
Dokonywane przez spółkę zależną rozliczenia mają jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację transakcji i wynikających z niej zabezpieczeń. Zaistnienie płatności (lub zobowiązania do zapłaty w wyniku danej transakcji) od spółki matki na rzecz spółki zależnej nie oznacza automatycznego uznania tejże płatności za „wynagrodzenie” dla spółki zależnej, a co za tym idzie dopatrywania się jakiejś usługi, którą na rzecz spółki matki miałaby wyświadczać skarżąca spółka, jako spółka zależna oraz wynagrodzenia za tak wyświadczoną „usługę”. Nie ma w związku z tym znaczenia wynik na realizacji transakcji (ujemny bądź dodatni).
NSA podał, że:
(…) w przypadku zawierania transakcji zabezpieczających na instrumentach pochodnych mających na celu ograniczenia ryzyka zmian cen, bez względu na ich wynik, skarżąca spółka, jako spółka zależna, występować będzie w takiej transakcji w charakterze beneficjenta tej transakcji. Zapłata przez spółkę matkę na jej rzecz kwoty rozliczenia wynikającego z realizacji instrumentu pochodnego nie stanowi wynagrodzenia za (rzekome) wyświadczenie usługi przez skarżącą spółkę na rzecz spółki matki.
Wobec powyższego – uwzględniając ocenę prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1063/22 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2026 r. sygn. akt I FSK 1219/23 – stwierdzić należy, że w analizowanej sprawie, nie występują/nie będą Państwo występować w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, w przypadku zawierania transakcji typu forward walutowy ze Spółką matką i zrealizowania dodatniego wyniku na opisanych we wniosku transakcjach.
Tym samym oceniając Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 uznałem je za prawidłowe. Jednocześnie w związku z uznaniem Państwa stanowiska w zakresie pytania nr 1 za prawidłowe, nie udzielam odpowiedzi w zakresie pytania nr 2 odnoszące się do ustalenia podstawy opodatkowania, ponieważ pytanie nr 2 zostało postawione pod warunkiem uznania Państwa za podatnika podatku VAT.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia oraz zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dniu wydania interpretacji indywidualnej sygn. 0113-KDIPT1-2.4012.293.2022.2.KW, tj. 13 lipca 2022 r.
Niniejsza interpretacja rozstrzyga w zakresie skutków podatkowych związanych z zawieraniem kontraktów terminowych typu forward walutowy względem Państwa, a nie wywiera skutku prawnego dla Spółki matki.
Zaznaczam, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego) podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, wydana interpretacja traci swą aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem sprawy i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
Rozliczaj podatki zgodnie z przepisami — w programie TaxMachine
Interpretacje pomagają zrozumieć przepisy; TaxMachine pomaga je zastosować w praktyce — prowadzi księgi, liczy podatki i generuje deklaracje, a stawki, druki i przepisy aktualizuje na bieżąco.
- ✓ Księga przychodów i rozchodów, ryczałt oraz pełna księgowość
- ✓ Faktury i e-faktury KSeF, JPK_V7 i JPK_KR
- ✓ PIT, CIT, VAT i inne deklaracje + wysyłka e-Deklaracje z pobraniem UPO
- ✓ Środki trwałe i amortyzacja, płace i ZUS
- ✓ Automatyczne aktualizacje stawek, druków i przepisów