0113-KDIPT1-1.4012.609.2026.2.JK
Prawa do odliczenia podatku naliczonego według indywidualnego prewspółczynnika. Brak prawo do odliczenia podatku naliczonego od faktur dokumentujących zakup.
Interpretacja
indywidualna
– stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
26 czerwca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie:
- prawa do odliczenia podatku naliczonego od faktur dokumentujących wydatki poniesione na:
· Przebudowę istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości …,
· Modernizację budynków pompowni wody …,
· Wymianę hydrantów wraz z zasuwami na terenie …,
· Budowę budynku technicznego przy pompowni wody w …,
z zastosowaniem indywidualnego sposobu określenia proporcji (tzw. prewspółczynnika).
- braku prawo do odliczenia podatku naliczonego (w całości lub części) od faktur dokumentujących zakup beczki na kołach do wody pitnej wykorzystywanej wyłącznie w sytuacjach kryzysowych.
Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 16 lipca 2026 r. (data wpływu 20 lipca 2026 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Gmina … (dalej: Gmina) jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (dalej: VAT). Na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: ustawa o samorządzie gminnym) Gmina jest wyposażona w osobowość prawną i posiada zdolność do czynności cywilnoprawnych. Gmina wykonuje zadania własne (określone w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym) samodzielnie lub poprzez powołane gminne jednostki organizacyjne. Obecnie w strukturze organizacyjnej Gminy jednostkami budżetowymi są: jednostki oświatowe (szkoły, klub dziecięcy), Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: „GOPS”), Środowiskowy Dom Samopomocy (dalej: „ŚDS”). W Gminie funkcjonuje również samorządowy zakład budżetowy o nazwie Zakład Usług Komunalnych (dalej: „ZUK”, „Zakład”). Wszystkie jednostki budżetowe oraz zakład budżetowy Gminy będą dalej zwane łącznie jako: Jednostki organizacyjne.
Mając na uwadze wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z dnia 29 września 2015 r. w sprawie C-276/14 (dalej: wyrok TSUE) począwszy od 1 stycznia 2017 r. Gmina dokonała centralizacji rozliczeń VAT, tj. prowadzi wspólne rozliczanie VAT wraz ze wszystkimi Jednostkami organizacyjnymi - w tym z Zakładem.
Stosownie do art. 16 ust. 1 oraz 2 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z celami, dla których został utworzony, Zakład wykonuje m.in. zadania własne Gminy w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb komunalnych społeczeństwa zamieszkującego teren jego działania takich jak: zbiorowe zaopatrzenie w wodę oraz eksploatacja urządzeń niezbędnych dla tej działalności, zapewnienie należytej jakości dostarczanej wody oraz wykonywania zadań wynikających z przepisów ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1152 z późn. zm.).
Gmina jest właścicielem infrastruktury wodociągowej, która jest przez nią wykorzystywana za pośrednictwem zakładu budżetowego - Zakładu Usług Komunalnych w … (dalej: Zakład) do prowadzonej działalności w zakresie dostarczania wody (przy użyciu sieci wodociągowych). Gmina samodzielnie, za pośrednictwem Zakładu, świadczy usługi z zakresu dostarczania wody na rzecz mieszkańców, pobiera z tego tytułu opłaty oraz wystawia faktury VAT.
W ramach prowadzonej działalności w zakresie dostarczania wody Gmina:
1. wykonuje, na podstawie umów cywilnoprawnych, odpłatne czynności w zakresie zaopatrzenia w wodę na rzecz podmiotów zewnętrznych, tj. mieszkańców Gminy oraz działających na jej terenie przedsiębiorstw, którzy są obciążani przez Gminę kosztami zużycia wody. Są to transakcje opodatkowane VAT. Gmina dokonuje rozliczenia VAT należnego z tytułu świadczenia ww. usług,
2. wykonuje czynności w zakresie zaopatrzenia w wodę w szczególności na rzecz jednostek organizacyjnych i innych obiektów gminnych oraz na cele przeciwpożarowe – wskazane czynności, jako czynności „wewnętrzne” Gminy nie podlegają opodatkowaniu VAT.
Jednostką organizacyjną odpowiedzialną za zarządzanie infrastrukturą wodociągową jest ZUK. Gmina (w tym również za pośrednictwem Zakładu) ponosi liczne wydatki związane z realizacją projektów inwestycyjnych dotyczących infrastruktury wodociągowej (dalej: Wydatki inwestycyjne).
Inwestycje mogą być finansowane zarówno ze środków własnych Gminy, jak i ze środków pozyskanych ze źródeł zewnętrznych.
Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego złożyła wniosek do Urzędu Marszałkowskiego o przyznanie pomocy z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Priorytetu nr „…” programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021-2027. Rozstrzygnięcie wyników naborów wniosków zostały ogłoszone. Gmina otrzyma dofinansowanie.
Celem planowanej inwestycji jest poprawa infrastruktury wodociągowej na terenie Gminy ...
W ramach działania wykonane zostaną:
1) przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości … …,
2) modernizacja budynków pompowni wody w …,
3) wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie …,
4) budowa budynku technicznego przy pompowni wody …,
5) zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych.
Gmina wskazuje, że całkowity koszt planowanej realizacji inwestycji wyniesie … zł. Kwota dofinansowania wyniesie … zł natomiast … zł to wkład własny Gminy.
Wydatki związane z infrastrukturą wodociągową będą każdorazowo dokumentowane wystawianymi przez dostawców/wykonawców na Gminę fakturami VAT, na których Gmina oznaczona będzie jako nabywca.
Infrastruktura wodociągowa wykorzystywana jest wyłącznie do dostawy wody. Infrastruktura nie jest wykorzystywana w żaden inny sposób. Zważywszy na charakter wykorzystania, jest ono w pełni mierzalne, tj. JST rozlicza je wyłącznie według liczby metrów sześciennych dostarczonej wody.
Dotyczy to zarówno świadczeń na rzecz Odbiorców zewnętrznych, jak i Odbiorców wewnętrznych. W obu tych przypadkach JST jest w stanie precyzyjnie wskazać, ile metrów sześciennych wody dostarczono przy pomocy Infrastruktury na potrzeby Odbiorców zewnętrznych, a ile na potrzeby Odbiorców wewnętrznych (w toku działalności realizowanej przez JST na rzecz Odbiorców wewnętrznych.
Stosowny pomiar opiera się na jednoznacznych i obiektywnych wskazaniach wynikających z zastosowania dokładnej aparatury pomiarowej, tj. wodomierzy (liczników) spełniających wszelkie wymagania prawne dla tego typu urządzeń. Przedmiotowa aparatura pomiarowa zamontowana jest we wszystkich budynkach wykorzystywanych przez Jednostki organizacyjne JST i innych miejscach wykorzystywanych do realizacji zadań własnych JST (Odbiorcy wewnętrzni) oraz w budynkach należących do Odbiorców zewnętrznych.
Gmina dodatkowo informuje, że w skład Infrastruktury wchodzą hydranty, które służą w szczególności:
- odpowietrzaniu sieci wodociągowej (odpowietrzanie takie ma na celu m.in. zapewnienie prawidłowego ciśnienia wody w sieci wodociągowej),
- płukaniu wodociągów celem usunięcia osadów.
Oznacza to, że hydranty – analogicznie jak sieci wodociągowe – służą dostawie wody do Odbiorców zewnętrznych i Odbiorców wewnętrznych.
Niemniej, może się zdarzyć, że hydranty wchodzące w skład Infrastruktury będą wykorzystywane również dla celów przeciwpożarowych. Gmina bowiem, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 188), realizuje m.in. przedsięwzięcia. mające na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem poprzez zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru. Gmina jednocześnie podkreśla, że jakiekolwiek wykorzystanie hydrantów wchodzących w skład Infrastruktury będącej przedmiotem wniosku w celach przeciwpożarowych jest hipotetyczne (może w ogóle nie wystąpić), a jeżeli już występuje, to wykorzystanie ich jest absolutnie marginalne (pożary wymagające użycia hydrantów i wody przez nie dostarczanej zdarzają się niezwykle rzadko).
Aby podkreślić marginalny charakter używania hydrantów na cele przeciwpożarowe, Gmina przedstawia dane porównawcze. W odniesieniu do całej sieci wodociągowej, znajdującej się na terenie Gminy, w 2025 r. łączna ilość wody dostarczonej wyniosła ... m3, z czego – w 2025 r. do gaszenia pożarów na terenie całej Gminy zużyto ... m3 wody pochodzącej z hydrantów (łącznie z całej sieci wodociągowej), czyli ok. 0,3% wody dostarczonej. Stosując zasadę ostrożności, Gmina traktuje pobór wody z hydrantów na cele przeciwpożarowe jako zużycie własne jednostki Odbiorcy wewnętrzni).
Z uwagi na mieszane wykorzystanie infrastruktury (pkt 1-4), Gmina nie jest w stanie obiektywnie i jednoznacznie przyporządkować wydatków inwestycyjnych wyłącznie do odpłatnej dostawy wody na rzecz Odbiorców zewnętrznych lub wyłącznie do działalności niepodlegającej VAT.
Przyporządkowanie tych kosztów i odliczenie podatku naliczonego możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu klucza alokacji, czyli tzw. prewspółczynnika.
Gmina stosując prewspółczynnik ilościowy (oparty na m3 dostarczanej wody) nie dokona odliczenia VAT naliczonego w wysokości większej, niż proporcjonalnie przypadająca na działalność gospodarczą opodatkowaną VAT. Woda zużywana na cele technologiczne (np. płukanie) oraz naturalne straty wody na sieci nie zwiększają ani licznika, ani mianownika w sposób zaburzający proporcję, gdyż służą obydwu rodzajom działalności w identycznym stopniu.
Tytułem przykładu, Gmina wskazuje, że przedmiotowy prewspółczynnik ilościowy (oparty na m3) wyliczony dla posiadanej przez Gminę infrastruktury wodociągowej, kształtuje się za 2025 r. następująco:
· ilość m3 wody dostarczonej do Odbiorców zewnętrznych („z VAT”): … m3
· ilość m3 wody dostarczonej do Odbiorców wewnętrznych („bez VAT”): … m3
· tym samym, prewspółczynnik metrażowy za 2025 r. wyniósł: 97%.
Pompownie wody stanowią centralny układ technologiczny odpowiedzialny za tłoczenie wody do sieci dystrybucyjnej. Ich modernizacja jest absolutnie niezbędna do utrzymania ciągłości dostaw wody na rzecz odbiorców oraz zachowania wymaganych prawem parametrów ciśnienia w sieci. Zakres tego zadania obejmuje m.in. roboty budowlane budynku wpływające na poprawę estetyki i trwałości budynku, wymianę lub renowację wyeksploatowanych zestawów pompowych, armatury zaporowej i zwrotnej, a także rurociągów wewnątrzobiektowych (kolektorów tłocznych i ssawnych). Urządzenia te pracują w trybie ciągłym, tłocząc wodę zarówno dla odbiorców komercyjnych (opodatkowanych VAT), jak i na cele własne Gminy. Rurociągi wewnątrz budynku pompowni stanowią początkowy odcinek całej sieci wodociągowej – to przez nie przepływa 100% przeznaczonej do sprzedaży wody. Modernizacja ta zapobiega awariom i przerwom w dostawach, co bezpośrednio warunkuje możliwość świadczenia przez Gminę usług sprzedaży wody.
Budynek techniczny będzie obiektem o charakterze infrastrukturalnym, pomocniczym względem samej pompowni. Nie będzie on pełnił funkcji administracyjno-biurowych, lecz będzie stanowił fizyczną osłonę dla urządzeń technologicznych warunkujących pracę sieci. Budynek jest niezbędny do prawidłowego zlokalizowania i zabezpieczenia przed warunkami atmosferycznymi układów automatyki, rozdzielnic elektrycznych, systemów sterowania (np. falowników sterujących pracą pomp, systemów monitoringu), a także bezpiecznego magazynowania środków chemicznych niezbędnych do uzdatniania i dezynfekcji wody oraz części zamiennych. Ze względu na swoje przeznaczenie, budynek ten będzie dzielił los głównej infrastruktury wodociągowej i w sposób bezpośredni będzie służył zabezpieczeniu procesu uzdatniania i sprzedaży wody na rzecz odbiorców końcowych.
Gmina planuje w ramach zadania zakupić i zamontować agregaty prądotwórcze przy pompowni wody oraz przy budynku technicznym. Nagłe zaniki napięcia mogą powodować tzw. Uderzenia hydrauliczne w sieci oraz uszkodzenia automatyki sterującej pompami. W okresach zimowych brak prądu i przepływu wody grozi ponadto zamarznięciem instalacji. Agregat prądotwórczy w pompowni wody oraz w budynku technicznym chroni drogi sprzęt przed kosztownymi awariami.
Gmina planuje zakup mobilnej beczki na kołach przeznaczonej do transportu, magazynowania i dystrybucji wody pitnej. Beczka będzie posiadała wymagane atesty i dopuszczenia do kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi.
Zakup zostanie zrealizowany w celu zapewnienia możliwości dostarczania wody pitnej mieszkańcom w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, w szczególności awarii sieci wodociągowej, skażenia wody, klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń skutkujących ograniczeniem dostępu do wody przeznaczonej do spożycia.
Po nabyciu beczka będzie stanowiła element wyposażenia wykorzystywanego do realizacji zadań związanych z zarządzaniem kryzysowym, ochroną ludności oraz zapewnieniem bezpieczeństwa mieszkańców. W przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej będzie wykorzystywana do transportu i dystrybucji wody pitnej na obszarach objętych skutkami zdarzenia.
Gmina nie planuje wykorzystywania beczki do prowadzenia działalności gospodarczej ani do wykonywania czynności o charakterze komercyjnym. Zakupiony składnik majątku będzie służył wyłącznie realizacji zadań publicznych związanych z zapewnieniem mieszkańcom dostępu do wody pitnej w sytuacjach nadzwyczajnych.
Wydatek na zakup beczki zostanie udokumentowany fakturą wystawioną na Wnioskodawcę.
Uzupełnienie stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego
1. Czy faktury wystawione na Państwo będą odrębnie dokumentowały wydatki poniesione na poszczególne zadania, tj.:
- przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości …,
- modernizacja budynków pompowni wody w …,
- wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie …,
- budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ..,
- zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych?
W odpowiedzi na pytanie Organu Gmina wyjaśnia, że faktury dokumentujące wydatki poniesione na poszczególne zadania nie będą wystawiane odrębnie dla każdego pojedynczego zadania. Z uwagi na powiązania technologiczne i zakres postępowań przetargowych, fakturowanie będzie przebiegać w następujący sposób:
· Faktura nr 1 będzie wspólnie dokumentować wydatki poniesione na przebudowę istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości …. oraz na wymianę hydrantów wraz z zasuwami na terenie …,
· Faktura nr 2 będzie dokumentować wydatki poniesione na modernizację budynków pompowni wody w … oraz budowę budynku technicznego przy pompowni wody w …,
· Faktura nr 3 będzie odrębnie dokumentować wydatek na zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych.
2. Do jakich czynności Państwa Gmina będzie wykorzystywała efekty zadań 1-4 wskazanych w opisie sprawy, tj. do czynności:
a) opodatkowanych podatkiem od towarów i usług,
b) zwolnionych z opodatkowania podatkiem od towarów i usług,
c) niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług??
Gmina wskazuje, że efekty zadań 1-4 będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem VAT oraz do czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT. Żaden element wymienionej infrastruktury nie będzie wykorzystywany do czynności zwolnionych z opodatkowania VAT.
Zadanie 1: Przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości …. Efekty tego zadania będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów.
Zadanie 2: Modernizacja budynków pompowni wody w … oraz … wraz z urządzeniami (w tym agregatem prądotwórczym) oraz rurociągami wewnątrz budynków.
Efekty tego zadania będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów.
Zadanie 3: Wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie...
Efekty tego zadania będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów.
Zadanie 4: Budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ...
Efekty tego zadania będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów.
3. Czy efekty zadań 1-4 wskazanych w opisie sprawy, będą wykorzystywane:
a) do celów prowadzonej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 775, ze zm.)?
b) do celów innych niż działalność gospodarcza w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy o podatku od towarów i usług?
c) zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy o podatku od towarów i usług??
Zadanie 1: Przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości ...
Efekty tego zadania będą wykorzystywane w sposób opisany w punkcie c) – tj. zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej (odpłatna dostawa wody na rzecz Odbiorców zewnętrznych), jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (dostarczanie wody na rzecz Odbiorców wewnętrznych do realizacji zadań statutowych Gminy oraz na cele przeciwpożarowe).
Zadanie 2: Modernizacja budynków pompowni wody w … oraz ….
Efekty tego zadania będą wykorzystywane w sposób opisany w punkcie c) – tj. zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej (odpłatna dostawa wody na rzecz Odbiorców zewnętrznych), jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (dostarczanie wody na rzecz Odbiorców wewnętrznych do realizacji zadań statutowych Gminy oraz na cele przeciwpożarowe).
Zadanie 3: Wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie ...
Efekty tego zadania będą wykorzystywane w sposób opisany w punkcie c) – tj. zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej (odpłatna dostawa wody na rzecz Odbiorców zewnętrznych), jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (dostarczanie wody na rzecz Odbiorców wewnętrznych do realizacji zadań statutowych Gminy oraz na cele przeciwpożarowe).
Zadanie 4: Budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ...
Efekty tego zadania będą wykorzystywane w sposób opisany w punkcie c) – tj. zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej (odpłatna dostawa wody na rzecz Odbiorców zewnętrznych), jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (dostarczanie wody na rzecz Odbiorców wewnętrznych do realizacji zadań statutowych Gminy oraz na cele przeciwpożarowe).
4. W sytuacji, gdy efekty zadań 1-4 wskazanych w opisie sprawy będą wykorzystywane zarówno do celów prowadzonej działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, to czy będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania wydatków będących przedmiotem wniosku w całości do celów działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług?
Zadanie 1: Przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości ...
Nie będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania tych wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Przebudowywana sieć wodociągowa jest jedną, nierozłączną całością technologiczną, za pomocą której dostarczana jest woda zarówno na cele działalności gospodarczej, jak i na cele inne niż działalność gospodarcza.
Zadanie 2: Modernizacja budynków pompowni wody w ...
Nie będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania tych wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Pompownie oraz znajdujące się w nich urządzenia wymuszają obieg wody w sieci służącej do dostarczania wody zarówno na cele działalności gospodarczej, jak i na cele inne niż działalność gospodarcza.
Zadanie 3: Wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie ...
Nie będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania tych wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Hydranty stanowią integralną część sieci wodociągowej i obsługują przesył wody wykorzystywanej zarówno do celów działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (w tym np. do płukania sieci i na cele przeciwpożarowe).
Zadanie 4: Budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ...
Nie będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania tych wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Budynek ten stanowi fizyczną osłonę dla urządzeń technologicznych warunkujących pracę całej sieci, która służy Gminie zarówno do celów działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza.
5. Czy efekty zadań 1-4 wskazanych w opisie sprawy będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem VAT i zwolnionych od podatku VAT?
Zadanie 1: Przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości ...
Efekty realizacji Zadania 1 będą wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. Efekty te nie będą wykorzystywane do czynności zwolnionych od podatku VAT.
Zadanie 2: Modernizacja budynków pompowni wody w ...
Efekty realizacji Zadania 2 będą wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. Efekty te nie będą wykorzystywane do czynności zwolnionych od podatku VAT.
Zadanie 3: Wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie ...
Efekty realizacji Zadania 3 będą wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. Efekty te nie będą wykorzystywane do czynności zwolnionych od podatku VAT.
Zadanie 4: Budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ...
Efekty realizacji Zadania 4 będą wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. Efekty te nie będą wykorzystywane do czynności zwolnionych od podatku VAT.
6. W sytuacji, gdy zadań 1-4 wskazanych w opisie sprawy będą przez Państwa wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej zarówno do czynności opodatkowanych podatkiem VAT oraz czynności zwolnionych od podatku VAT, to należy wskazać, czy będą Państwo mieli obiektywną możliwość odrębnego przyporządkowania kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami opodatkowanymi podatkiem VAT i z czynnościami zwolnionymi od podatku VAT?
Zadanie 1: Przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości ...
Infrastruktura z Zadania 1 w ramach działalności gospodarczej Gminy będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W związku z brakiem wykorzystywania jej do czynności zwolnionych z VAT, nie ma potrzeby (ani możliwości) odrębnego przyporządkowywania kwot podatku naliczonego do czynności zwolnionych.
Zadanie 2: Modernizacja budynków pompowni wody w ...
Infrastruktura z Zadania 2 w ramach działalności gospodarczej Gminy będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W związku z brakiem wykorzystywania jej do czynności zwolnionych z VAT, nie ma potrzeby odrębnego przyporządkowywania kwot podatku naliczonego do czynności zwolnionych.
Zadanie 3: Wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie ...
Infrastruktura z Zadania 3 w ramach działalności gospodarczej Gminy będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W związku z brakiem wykorzystywania jej do czynności zwolnionych z VAT, nie ma potrzeby odrębnego przyporządkowywania kwot podatku naliczonego do czynności zwolnionych.
Zadanie 4: Budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ...
Infrastruktura z Zadania 4 w ramach działalności gospodarczej Gminy będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W związku z brakiem wykorzystywania jej do czynności zwolnionych z VAT, nie ma potrzeby odrębnego przyporządkowywania kwot podatku naliczonego do czynności zwolnionych.
7. Według jakiego wzoru będą Państwo obliczali prewspółczynnik, na podstawie którego zamierzają Państwo dokonywać odliczenia podatku naliczonego od wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy?
Będą Państwo dokonywać odliczenia według następującego wzoru:
PRE m3= OZ m3 /OZ m3+ OW m3
OZ- odbiorcy zewnętrzni (osoby fizyczne, firmy)
OW- odbiorcy wewnętrzni (noty)
8. Czy wskazany przez Państwa sposób obliczenia proporcji obiektywnie będzie odzwierciedlał część wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy, przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy?
Tak, wskazany przez Gminę sposób obliczenia proporcji (oparty na ilości dostarczonej wody) obiektywnie będzie odzwierciedlał część wydatków związanych z zadaniami 1-4, przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza.
9. Czy wskazany przez Państwa sposób obliczenia proporcji będzie zapewniał dokonanie w odniesieniu do wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy, obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie o część kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającą na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane?
Tak, wskazany przez Gminę sposób obliczenia proporcji oparty na ilości m³ dostarczonej wody będzie w pełni zapewniał dokonanie w odniesieniu do wydatków związanych z zadaniami 1-4 obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie o część kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającą na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane VAT.
10. Należy wskazać przesłanki, jakimi kierowali się Państwo, uznając, że wskazany przez Państwa sposób obliczenia proporcji będzie najbardziej reprezentatywny – najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez Gminę działalności oraz dokonywanych przez nią nabyć?
Wydatki będące przedmiotem wniosku dotyczą wyłącznie infrastruktury technicznej (sieci wodociągowej, pompowni, hydrantów, budynków technicznych z agregatami). Jedynym celem i funkcją tych obiektów jest pobór, uzdatnianie i przesył wody. Rury i pompy nie służą Gminie do pobierania podatków lokalnych, wydawania decyzji administracyjnych czy uzyskiwania subwencji z budżetu. Zastosowanie klucza finansowego z rozporządzenia całkowicie zniekształcałoby obraz sytuacji, ponieważ uzależniałoby odliczenie VAT od rur i pomp od wielkości np. subwencji oświatowej czy wpływów z podatku od nieruchomości, które nie mają żadnego związku z infrastrukturą wodociągową. Z kolei m³ wody idealnie odzwierciedla, do czego faktycznie ta infrastruktura jest używana. Metoda oparta na udziale wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym w całkowitej ilości wody dostarczonej (zewnętrznym i wewnętrznym) opiera się na twardych, weryfikowalnych danych technicznych. Gmina dysponuje rzetelnymi danymi z zalegalizowanych urządzeń pomiarowych (wodomierzy głównych i obiektowych). Gwarantuje to absolutny obiektywizm wyliczeń. Wskaźnik ten jest mierzalny w sposób dokładny, a nie jedynie szacunkowy. Gmina opiera swoje stanowisko na jednolitym i ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie podkreślał, że w przypadku infrastruktury wodno-kanalizacyjnej wskaźniki "metrażowe" lub "ilościowe" są zdecydowanie bardziej reprezentatywne niż wskaźniki dochodowe z rozporządzenia. NSA wskazuje m.in., że brak jest logiki w uzależnianiu prawa do odliczenia VAT od wydatków na infrastrukturę wodociągową od globalnych dochodów jednostki samorządu terytorialnego (np. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt I FSK 959/19 czy wyrok z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FSK 119/18).
11. Jakie przesłanki potwierdzają Państwa ocenę, że sposób określenia proporcji wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 999) będzie mniej reprezentatywny od zaproponowanego przez Państwa?
Wskaźnik z rozporządzenia opiera się na globalnych danych finansowych, tj. na stosunku rocznego obrotu z działalności gospodarczej do całkowitych dochodów wykonanych urzędu obsługującego JST. W mianowniku tego wskaźnika znajdują się m.in. wpływy z podatków lokalnych np. podatku od nieruchomości, podatku rolnego, opłaty skarbowe, subwencje np. oświatowa czy dotacje celowe z budżetu państwa. Żadne z tych źródeł dochodów nie ma fizycznego, technologicznego ani ekonomicznego związku z funkcjonowaniem przebudowywanej sieci wodociągowej, pompowni czy hydrantów.
Zastosowanie metody z rozporządzenia powoduje, że na prawo Gminy do odliczenia podatku VAT od pompowni i rur wodociągowych bezpośredni wpływ miałyby zdarzenia całkowicie od nich niezależne np. otrzymanie przez Gminę wysokiej dotacji na budowę drogi, wzrost wpływów z podatku od nieruchomości lub wyższa subwencja wyrównawcza spowodowałyby drastyczny spadek wskaźnika odliczenia VAT dla inwestycji wodociągowej. W konsekwencji kwota odliczonego podatku nie odzwierciedlałaby faktycznego stopnia zużycia infrastruktury do działalności gospodarczej. Zgodnie z wymogami art. 86 ust. 2b ustawy o VAT, sposób określenia proporcji ma odpowiadać specyfice dokonywanych nabyć i obiektywnie odzwierciedlać część wydatków przypadającą na działalność gospodarczą. Skoro infrastruktura wodociągowa w przytłaczającej większości służy dostarczaniu wody zewnętrznym nabywcom na podstawie umów cywilnoprawnych (czynności opodatkowane), to odliczenie podatku naliczonego powinno oscylować wokół tej wartości. Wskaźnik z rozporządzenia, ze względu na ujęcie w nim potężnych mas finansowych z tytułu dochodów publicznoprawnych Gminy, sztucznie i nieadekwatnie zaniżyłby to prawo, naruszając unijną i krajową zasadę neutralności VAT. Podsumowując, wskaźnik z rozporządzenia jest mniej reprezentatywny, ponieważ opiera się na przypadkowych dla gospodarki wodociągowej zmiennych finansowych tj. podatkach, subwencjach, dotacjach, które zniekształcają rzeczywisty obraz wykorzystania majątku. Z kolei prewspółczynnik ilościowy (oparty na m³ wody) w 100% odpowiada fizycznemu przeznaczeniu dokonywanych inwestycji.
Pytania
I. Czy Gmina … ma prawo do odliczenia podatku naliczonego od faktur dokumentujących wydatki poniesione na:
1. Przebudowę istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości ...,
2. Modernizację budynków pompowni wody w ..,
3. Wymianę hydrantów wraz z zasuwami na terenie ..,
4. Budowę budynku technicznego przy pompowni wody w ..,
z zastosowaniem indywidualnego sposobu określenia proporcji (tzw. prewspółczynnika), o którym mowa w art. 86 ust. 2h ustawy o podatku od towarów i usług, opartego na udziale ilości wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym w całkowitej ilości wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym + odbiorcom wewnętrznym (wyrażonej w m3)?
II. Czy Gminie .. przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego (w całości lub części) od faktur dokumentujących zakup beczki na kołach do wody pitnej wykorzystywanej wyłącznie w sytuacjach kryzysowych?
Państwa stanowisko w sprawie (doprecyzowane w uzupełnieniu wniosku)
Ad. 1
Zgodnie z art. 86 ust. 2h ustawy o podatku od towarów i usług, w przypadku, gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie art. 86 ust. 22 ustawy, uzna, że wskazany sposób nie będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych nabyć, może zastosować inny, bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji.
Zdaniem Gminy, sposób określenia proporcji przewidziany dla jednostek samorządu terytorialnego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. nie odzwierciedla specyfiki działalności wodociągowej oraz charakteru wydatków objętych niniejszym wnioskiem.
Przedmiotem inwestycji jest bowiem infrastruktura wodociągowa obejmująca przebudowę sieci wodociągowej, modernizację pompowni wody, wymianę hydrantów wraz z zasuwami oraz budowę budynku technicznego przy pompowni a także instalację agregatów prądotwórczych zasilających infrastrukturę w sytuacjach awaryjnych. Wszystkie wydatki pozostają w bezpośrednim związku z funkcjonowaniem systemu zaopatrzenia w wodę.
Wskaźnik określony w rozporządzeniu opiera się na danych finansowych dotyczących całej działalności Gminy, uwzględniając między innymi:
· dochody podatkowe,
· subwencje ogólne,
· dotacje celowe,
· środki otrzymywane z budżetu państwa,
· pozostałe dochody publicznoprawne niezwiązane z działalnością wodociągową.
W konsekwencji na wysokość wskaźnika wpływają zdarzenia finansowe niemające żadnego związku z wykorzystaniem infrastruktury wodociągowej. Tym samym wskaźnik z rozporządzenia nie odzwierciedla rzeczywistego stopnia wykorzystania sieci wodociągowej, pompowni, hydrantów ani budynku technicznego do działalności gospodarczej.
W ocenie Gminy, bardziej reprezentatywnym sposobem określenia proporcji jest metoda oparta na ilości metrów sześciennych wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym (czynności opodatkowane VAT) w stosunku do sumy ilości wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym oraz odbiorcom wewnętrznym. Wartość w mianowniku uwzględniać będzie zatem wyłącznie wodę dostarczoną odbiorcom komercyjnym oraz wodę zużytą przez jednostki organizacyjne Gminy (działalność statutowa, w tym na cele przeciwpożarowe).
Wskaźnik ten uwzględnia rzeczywiste wykorzystanie infrastruktury wodociągowej do działalności gospodarczej polegającej na odpłatnym świadczeniu usług dostawy wody na rzecz mieszkańców, przedsiębiorców i innych podmiotów zewnętrznych. Jednocześnie pozwala na wyodrębnienie tej części wykorzystania infrastruktury, która związana jest z realizacją zadań własnych Gminy pozostających poza zakresem opodatkowania VAT.
Metoda oparta na ilości dostarczonej wody spełnia przesłanki określone w art. 86 ust. 2b ustawy o VAT, ponieważ:
· zapewnia odliczenie wyłącznie tej części podatku naliczonego, która przypada na działalność gospodarczą,
· w sposób obiektywny odzwierciedla zakres wykorzystania infrastruktury do działalności gospodarczej oraz do działalności innej niż gospodarcza,
· opiera się na mierzalnych i weryfikowalnych danych technicznych pochodzących z urządzeń pomiarowych oraz ewidencji prowadzonej przez Gminę,
· pozostaje w ścisłym związku z przeznaczeniem infrastruktury będącej przedmiotem inwestycji.
Na marginesie Gmina zaznacza, że straty wody na sieci oraz woda zużywana na cele technologiczne (np. płukanie wodociągów) nie są uwzględniane w kalkulacji prewspółczynnika. Są one naturalną konsekwencją procesu dostaw wody, wobec czego nie zwiększają ani licznika, ani mianownika proporcji. Służą one działalności opodatkowanej VAT i niepodlegającej VAT dokładnie w takim samym stopniu, w jakim kształtuje się proporcja zużycia wody przez Odbiorców zewnętrznych i wewnętrznych. W konsekwencji niezasadne byłoby uwzględnianie ich w mianowniku jako wartości niezwiązanych z działalnością gospodarczą, gdyż sztucznie i nieadekwatnie zaniżałoby to proporcję.
Odnosząc się z kolei do wydatków na wymianę hydrantów wraz z zasuwami, Gmina pragnie podkreślić, że stanowią one integralną, nierozerwalną i konieczną technologicznie część sieci wodociągowej. Zgodnie z przepisami prawa budowlanego oraz technicznymi warunkami eksploatacji sieci, prawidłowe funkcjonowanie wodociągu (w tym dostarczanie wody odpowiedniej jakości i pod odpowiednim ciśnieniem na rzecz Odbiorców zewnętrznych) nie jest możliwe bez urządzeń służących do jego odpowietrzania i płukania, do czego służą właśnie hydranty. Fakt, że incydentalnie mogą one zostać użyte do celów przeciwpożarowych, nie zmienia ich podstawowego charakteru jako elementów infrastruktury przesyłowej. Zgodnie z ugruntowaną praktyką interpretacyjną, urządzenia techniczne stanowiące integralną część sieci dzielą los prawny i podatkowy inwestycji głównej. W związku z tym, wydatki na wymianę hydrantów powinny być rozliczane dokładnie według tego samego prewspółczynnika objętościowego (opartego na ilości m3), który ma zastosowanie do głównej sieci wodociągowej i pompowni.
Odnosząc się do wydatków na modernizację budynków pompowni wody oraz budowę budynku technicznego, Gmina pragnie z całą mocą podkreślić, że obiekty te stanowią integralną, nierozerwalną funkcjonalnie i technologicznie część infrastruktury wodociągowej. Budynki te mają charakter stricte techniczny i nie pełnią jakichkolwiek funkcji administracyjno-biurowych czy urzędowych. Ich wyłącznym zadaniem jest fizyczna osłona urządzeń (układów automatyki, pomp, agregatów prądotwórczych, aparatury uzdatniającej), bez których proces dostawy wody do odbiorców byłby niemożliwy. Ponieważ pompownie i budynek techniczny są dedykowane wyłącznie procesowi technologicznemu dostawy wody, podatek naliczony od wydatków na ich modernizację i budowę powinien być rozliczany dokładnie według tego samego, najbardziej adekwatnego klucza alokacji – tj. prewspółczynnika ilościowego opartego na udziale m³ wody dostarczonej Odbiorcom zewnętrznym w całkowitej ilości wody wtłoczonej do sieci. Zastosowanie do tych obiektów innej proporcji (np. z rozporządzenia) byłoby całkowicie oderwane od ich rzeczywistego, technologicznego przeznaczenia.
Należy podkreślić, że infrastruktura wodociągowa stanowi wyodrębniony organizacyjnie i funkcjonalnie obszar działalności Gminy, dla którego możliwe jest ustalenie rzeczywistych parametrów wykorzystania majątku.
W przypadku infrastruktury wodociągowej podstawowym miernikiem jej wykorzystania jest ilość dostarczonej wody wyrażona w metrach sześciennych, a nie wielkość dochodów budżetowych Gminy uwzględnianych przy obliczaniu prewspółczynnika rozporządzeniowego.
Powyższe stanowisko znajduje pełne potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 27 stycznia 2021 r. (sygn. akt I FSK 959/19) NSA jednoznacznie wskazał bardziej reprezentatywne metody ustalania proporcji dla działalności wodociągowo-kanalizacyjnej, jeżeli metoda wynikająca z rozporządzenia nie odzwierciedla rzeczywistego wykorzystania infrastruktury do działalności gospodarczej.
W konsekwencji Gmina stoi na stanowisku, że dla wydatków objętych niniejszym wnioskiem najbardziej reprezentatywnym sposobem określenia proporcji jest prewspółczynnik ustalony w oparciu o udział ilości wody dostarczanej odbiorcom zewnętrznym w całkowitej ilości dostarczanej wody, a nie prewspółczynnik określony w rozporządzeniu Ministra Finansów.
Gmina planuje dokonać odliczenia podatku VAT naliczonego w oparciu o prewspółczynnik skalkulowany na podstawie poniższego wzoru:
PRE (woda) = Woda dostarczana do OZ (m3) / Woda dostarczana do OZ (m3) + Woda dostarczana do
OW (m3)
gdzie:
OZ oznacza Odbiorców zewnętrznych;
OW oznacza Odbiorców wewnętrznych (w tym zużycie na cele przeciwpożarowe);
Podsumowując, z uwagi na mieszane przeznaczenie przebudowywanej infrastruktury wodociągowej, Gmina ma pełne prawo do odzyskania części podatku naliczonego z faktur inwestycyjnych w oparciu o wyliczony wskaźnik prewspółczynnika.
Ad. II
Zgodnie art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Warunkiem skorzystania z prawa do odliczenia podatku VAT jest zatem istnienie związku pomiędzy nabywanymi towarami i usługami a wykonywaniem czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W przedstawionym zdarzeniu przyszłym zakup mobilnej beczki na kołach przeznaczonej do transportu i dystrybucji wody pitnej w sytuacjach kryzysowych będzie służył wyłącznie realizacji zadań publicznych związanych z zarządzaniem kryzysowym i ochroną ludności. Beczka nie będzie wykorzystywana do wykonywania czynności opodatkowanych VAT.
Ponadto, zgodnie z art. 86 ust. 2a ustawy o VAT, w przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, gdy przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego oblicza się zgodnie ze sposobem określenia proporcji (tzw. prewspółczynnikiem).
Przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy dany wydatek jest wykorzystywany jednocześnie do działalności gospodarczej i do działalności pozostającej poza zakresem tej działalności. W przypadku zakupu beczki na kołach będzie ona wykorzystywana wyłącznie do realizacji zadań publicznych pozostających poza działalnością gospodarczą Wnioskodawcy, wobec czego nie wystąpi związek z czynnościami opodatkowanymi VAT. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania prewspółczynnika.
Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, organy władzy publicznej oraz urzędy obsługujące te organy nie są uznawane za podatników VAT w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla których zostały powołane, z wyjątkiem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Realizacja zadań związanych z zarządzaniem kryzysowym oraz zapewnieniem mieszkańcom dostępu do wody pitnej w sytuacjach nadzwyczajnych stanowi wykonywanie zadań publicznych, a nie działalność gospodarczą.
W konsekwencji, z uwagi na brak związku wydatku z czynnościami opodatkowanymi oraz brak wykorzystania beczki do działalności gospodarczej, Wnioskodawcy nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z jej zakupem, zarówno w całości, jak i przy zastosowaniu prewspółczynnika metrażowego.
W związku z uzupełnieniem opisu sprawy o informacje wskazane w uzupełnieniu, Gmina … oświadcza, że jej własne stanowisko w sprawie oceny prawnej, przedstawione w pierwotnym wniosku, nie ulega zmianie i pozostaje w pełni aktualne.
Przedstawione w uzupełnieniu wyjaśnienia mają charakter wyłącznie doprecyzowujący i stanowią rozwinięcie argumentacji potwierdzającej, że:
1. W zakresie pytania nr 1 – Gmina ma prawo do odliczenia podatku naliczonego z zastosowaniem prewspółczynnika ilościowego (opartego na ilości m³ dostarczonej wody), ponieważ jest to metoda najbardziej reprezentatywna.
2. W zakresie pytania nr 2 – Gminie nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego od zakupu beczki na wodę pitną, ze względu na wykorzystanie jej wyłącznie do realizacji zadań statutowych (władczych) poza zakresem działalności gospodarczej.
Tym samym, stanowisko Gminy w pełni koresponduje z uzupełnionym opisem zdarzenia przyszłego.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Zgodnie z tym przepisem:
W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
a) nabycia towarów i usług,
b) dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
Przedstawiona wyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz niepodlegających temu podatkowi.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca zapewnił podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno przesłanek pozytywnych, wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy. Przepis ten określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Z uwagi na treść cytowanych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług należy zauważyć, że obowiązkiem podatnika jest przypisanie konkretnych wydatków do określonego rodzaju sprzedaży, z którymi wydatki te są związane. Podatnik ma zatem obowiązek odrębnego określenia, z jakim rodzajem działalności będzie związany podatek wynikający z otrzymanych faktur zakupu, czyli dokonania tzw. alokacji podatku.
Wyrażoną w cytowanym art. 86 ust. 1 ustawy generalną zasadę uprawniającą do odliczenia podatku naliczonego, uzupełniają regulacje zawarte m.in. w art. 86 ust. 2a-2h ustawy.
Na mocy art. 86 ust. 2a ustawy:
W przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, oraz celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 – w przypadku, o którym mowa w tym przepisie, gdy przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego, o której mowa w ust. 2, oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej, zwanym dalej „sposobem określenia proporcji”. Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.
Stosownie do treści art. 86 ust. 2b ustawy:
Sposób określenia proporcji najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, jeżeli:
1) zapewnia dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane oraz
2) obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, oraz celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 – w przypadku, o którym mowa w tym przepisie, gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe.
Zgodnie z art. 86 ust. 2c ustawy:
Przy wyborze sposobu określenia proporcji można wykorzystać w szczególności następujące dane:
1) średnioroczną liczbę osób wykonujących wyłącznie prace związane z działalnością gospodarczą w ogólnej średniorocznej liczbie osób wykonujących prace w ramach działalności gospodarczej i poza tą działalnością;
2) średnioroczną liczbę godzin roboczych przeznaczonych na prace związane z działalnością gospodarczą w ogólnej średniorocznej liczbie godzin roboczych przeznaczonych na prace związane z działalnością gospodarczą i poza tą działalnością;
3) roczny obrót z działalności gospodarczej w rocznym obrocie podatnika z działalności gospodarczej powiększonym o otrzymane przychody z innej działalności, w tym wartość dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze, otrzymanych na sfinansowanie wykonywanej przez tego podatnika działalności innej niż gospodarcza;
4) średnioroczną powierzchnię wykorzystywaną do działalności gospodarczej w ogólnej średniorocznej powierzchni wykorzystywanej do działalności gospodarczej i poza tą działalnością.
Na mocy art. 86 ust. 2d ustawy:
W celu obliczenia kwoty podatku naliczonego w przypadku, o którym mowa w ust. 2a, przyjmuje się dane za poprzedni rok podatkowy.
Na podstawie art. 86 ust. 2g ustawy:
Proporcję określa się procentowo w stosunku rocznym. Proporcję tę zaokrągla się w górę do najbliższej liczby całkowitej. Przepisy art. 90 ust. 5, 6, 9a, 10 i 10c-10g stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 86 ust. 2h ustawy:
W przypadku gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie ust. 22, uzna, że wskazany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ust. 22 sposób określenia proporcji nie będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych przez niego nabyć, może zastosować inny bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji.
Jak stanowi art. 86 ust. 22 ustawy:
Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, określić w przypadku niektórych podatników sposób określenia proporcji uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć oraz wskazać dane, na podstawie których jest obliczana kwota podatku naliczonego z wykorzystaniem tego sposobu określenia proporcji, uwzględniając specyfikę prowadzenia działalności przez niektórych podatników i uwarunkowania obrotu gospodarczego.
Na podstawie powyższej delegacji, zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 999), zwane dalej „rozporządzeniem”.
Zgodnie z § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia:
Rozporządzenie:
1) określa w przypadku niektórych podatników sposób określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć, zwany dalej „sposobem określenia proporcji”;
2) wskazuje dane, na podstawie których jest obliczana kwota podatku naliczonego z wykorzystaniem sposobu określenia proporcji.
Stosownie do § 2 pkt 8 ww. rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o jednostkach organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego - rozumie się przez to:
a) urząd obsługujący jednostkę samorządu terytorialnego,
b) jednostkę budżetową,
c) zakład budżetowy.
Z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że:
W przypadku jednostki samorządu terytorialnego sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego.
Oznacza to, że w przypadku jednostek samorządu terytorialnego, nie może być ustalany jeden „całościowy” sposób określenia proporcji dla jednostek samorządu terytorialnego jako osoby prawnej, tylko powinny być ustalane odrębnie sposoby określenia proporcji dla jej poszczególnych jednostek organizacyjnych.
Ww. rozporządzenie wprowadza wzory, według których są wyznaczane sposoby określenia proporcji, uznane za najbardziej odpowiadające specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć.
Stosownie do § 3 ust. 4 rozporządzenia:
Jako sposób określenia proporcji uznaje się w przypadku zakładu budżetowego sposób ustalony według wzoru:
X = A x 100 / P
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
X – proporcję określoną procentowo, zaokrągloną w górę do najbliższej liczby całkowitej,
A – roczny obrót z działalności gospodarczej zrealizowany przez zakład budżetowy, stanowiący część rocznego obrotu jednostki samorządu terytorialnego z działalności gospodarczej,
P – przychody wykonane zakładu budżetowego.
Zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o obrocie – rozumie się przez to podstawę opodatkowania, o której mowa w art. 29a, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5 ustawy, w zakresie:
a) dokonywanych przez podatników:
- odpłatnych dostaw towarów na terytorium kraju,
- odpłatnego świadczenia usług na terytorium kraju,
- eksportu towarów,
- wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,
b) odpłatnych dostaw towarów lub świadczenia usług poza terytorium kraju, które podlegałyby opodatkowaniu podatkiem gdyby były wykonywane na terytorium kraju.
W myśl § 2 pkt 11 rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o przychodach wykonanych zakładu budżetowego - rozumie się przez to przychody zakładu budżetowego w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, w tym dotacje przekazane temu zakładowi z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszone o kwoty dotacji, które zostały zwrócone, wynikające ze sprawozdania z wykonania planu finansowego, z których zakład ten pokrywał koszty swojej działalności wykonując przypisane mu zadania jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem odsetek od środków na rachunkach bankowych zaliczonych do przychodów z mienia tego zakładu budżetowego oraz odszkodowań należnych temu zakładowi innych niż odszkodowania stanowiące zapłatę, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy.
W myśl § 3 ust. 5 rozporządzenia:
Dochody wykonane urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego, dochody wykonane jednostki budżetowej oraz przychody wykonane zakładu budżetowego nie obejmują odpowiednio dochodów lub przychodów uzyskanych z tytułu:
1) dostawy towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane odpowiednio przez jednostkę samorządu terytorialnego lub jednostkę organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, oraz gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli są zaliczane odpowiednio do środków trwałych jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego - używanych na potrzeby prowadzonej przez te jednostki działalności;
2) transakcji dotyczących:
a) pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych,
b) usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41 ustawy, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.
Wyłączenie powyższych transakcji z przychodów wykonanych zakładu budżetowego (mianownik proporcji) zapewnia spójność z wyłączeniem tych transakcji z obrotu z działalności gospodarczej (licznik proporcji) i ma na celu „oczyszczenie” kwoty przychodów przyjmowanej do wyliczenia proporcji z danych, które mogłyby zniekształcić proporcję.
Zaproponowane metody mają charakter „obrotowy”, polegający na ustaleniu „udziałów” z tytułu działalności gospodarczej w całkowitym „obrocie” z tytułu działalności gospodarczej oraz działalności pozostającej poza sferą VAT.
Powołany wyżej przepis art. 86 ust. 2a ustawy wprost określa, w jaki sposób obliczać kwotę podatku naliczonego w przypadku nabycia towarów i usług, wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych. Prawidłowa wykładnia tego przepisu wymaga zdefiniowania pojęć: „cele wykonywanej działalności gospodarczej” oraz „cele inne niż działalność gospodarcza”.
Cele prowadzonej działalności gospodarczej należy rozpatrywać w kontekście definicji działalności gospodarczej, określonej w art. 15 ust. 2 i ust. 3 ustawy. W związku z prowadzeniem działalności gospodarczej u podatnika mogą wystąpić działania czy sytuacje, które nie generują opodatkowania podatkiem VAT. Towarzyszą one działalności gospodarczej i nie stanowią obok niej odrębnego przedmiotu działalności podatnika. Nie podlegają one opodatkowaniu podatkiem VAT, jednakże ich występowanie nie oznacza, że podatnik wykonuje czynności poza działalnością gospodarczą. Za czynności zrównane z czynnościami wykonywanymi w ramach działalności gospodarczej uznaje się także nieodpłatną dostawę towarów lub nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste, w przypadkach, o których mowa w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy. Uzasadnia to fakt, że chociaż czynności te z definicji nie mają związku z działalnością gospodarczą, w przypadkach określonych w tych przepisach następuje obowiązek naliczenia VAT. Natomiast przez cele inne rozumie się sferę działalności danego podmiotu niebędącą działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 i ust. 3 ustawy – przykładowo działalność podmiotu w charakterze organu władzy, czy nieodpłatną działalność statutową.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy:
Nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Powyższy zapis jest odzwierciedleniem art. 13 obowiązującej od 1 stycznia 2007 r. Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – (Dz. Urz. UE.L. Nr 347 z 11.12.2006 s. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym:
Krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.
Jednakże w przypadku, gdy podejmują one takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawia, że mogą być one pominięte.
Z powołanych regulacji wynika, że organy władzy publicznej są wyłączone z kręgu podatników podatku od towarów i usług, wyłącznie przy wykonywaniu czynności nałożonych przepisami prawa, dla realizacji których zostały powołane. Jest to wyłączenie podmiotowo-przedmiotowe. Organy te są natomiast podatnikami podatku od towarów i usług w przypadku wykonywania czynności na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Kryterium podziału stanowi więc charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenia usług podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.
Wyłączenie z opodatkowania podatkiem VAT jednostek samorządu terytorialnego jest możliwe tylko wtedy, gdy wykonują one czynności w ramach przypisanych im specyficznych zadań i funkcji samorządowych (publicznych) i tylko w odniesieniu do tych czynności, które nie są wykonywane na podstawie zawartych przez gminę umów cywilnoprawnych.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 662 ze zm.):
Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Stosownie do art. 6 ust. 1 ww. ustawy o samorządzie gminnym:
Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.
Katalog zadań własnych gminy został określony w art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o samorządzie gminnym:
Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy: wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.
Jak wynika z powołanych powyżej przepisów prawa, rozliczenie podatku naliczonego na zasadach określonych w art. 86 ust. 1 ustawy uwarunkowane jest tym, aby nabywane towary i usługi były wykorzystywane przez zarejestrowanego czynnego podatnika podatku VAT w ramach działalności gospodarczej do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.
Jak wyżej wskazałem, odliczyć można w całości podatek naliczony, który jest związany z czynnościami opodatkowanymi podatnika. Wskazana zasada wyłącza tym samym możliwość dokonywania odliczeń podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są w ogóle wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystywania do czynności zwolnionych od podatku lub niepodlegających opodatkowaniu VAT. Jednocześnie z zasady tej wynika, że odliczenie podatku naliczonego może być częściowe, tzn. w tej części, w jakiej dane towary lub usługi, z którymi związany jest podatek naliczony są wykorzystywane do realizacji czynności opodatkowanych, z pominięciem tej części podatku od tych towarów i usług, w jakiej towary te (usługi) są wykorzystywane do wykonywania czynności nieopodatkowanych podatkiem VAT.
Podatnik w celu odliczenia podatku naliczonego, w pierwszej kolejności ma obowiązek odrębnego określenia, z jakim rodzajem działalności będzie związany podatek wynikający z otrzymanych faktur zakupu, czyli dokonania tzw. bezpośredniej alokacji.
Jeżeli takie wyodrębnienie jest możliwe, podatnikowi, na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy przysługuje pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych wyłącznie z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi w ramach działalności gospodarczej, brak jest natomiast takiego prawa w stosunku do podatku naliczonego związanego z zakupem towarów i usług wykorzystywanych wyłącznie do wykonywania czynności zwolnionych z opodatkowania oraz niepodlegających temu podatkowi.
Natomiast w sytuacji, gdy takie przyporządkowanie nie jest możliwe, a wydatki służą zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej – do czynności opodatkowanych podatkiem VAT, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, podatnik winien ustalić proporcję, o której mowa w art. 86 ust. 2a ustawy.
Z opisu sprawy wynika, że Państwa Gmina jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Gmina samodzielnie, za pośrednictwem Zakładu, świadczy usługi z zakresu dostarczania wody na rzecz mieszkańców, pobiera z tego tytułu opłaty oraz wystawia faktury VAT Celem planowanej inwestycji jest poprawa infrastruktury wodociągowej na terenie Gminy.
W ramach działania wykonane zostaną:
1) przebudowa istniejącej sieci wodociągowej w miejscowości …,
2) modernizacja budynków pompowni wody w …,
3) wymiana hydrantów wraz z zasuwami na terenie ..,
4) budowa budynku technicznego przy pompowni wody w ..,
5) zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych. Wydatki związane z infrastrukturą wodociągową będą każdorazowo dokumentowane wystawianymi przez dostawców/wykonawców na Gminę fakturami VAT, na których Gmina oznaczona będzie jako nabywca.
Infrastruktura wodociągowa wykorzystywana jest wyłącznie do dostawy wody. Infrastruktura nie jest wykorzystywana w żaden inny sposób. Zważywszy na charakter wykorzystania, jest ono w pełni mierzalne, tj. JST rozlicza je wyłącznie według liczby metrów sześciennych dostarczonej wody. Gmina wskazuje, że efekty zadań 1-4 będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem VAT oraz do czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT. Żaden element wymienionej infrastruktury nie będzie wykorzystywany do czynności zwolnionych z opodatkowania VAT. Nie będzie istniała możliwość bezpośredniego przyporządkowania tych wydatków w całości do celów działalności gospodarczej. Przebudowywana sieć wodociągowa jest jedną, nierozłączną całością technologiczną, za pomocą której dostarczana jest woda zarówno na cele działalności gospodarczej, jak i na cele inne niż działalność gospodarcza.
Przechodząc do kwestii objętych zakresem zadanego pytania wskazać należy, że w przypadku, gdy nabywane towary i usługi, wykorzystywane są zarówno do celów wykonywanej działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, w sytuacji gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe, są Państwo zobowiązani do wydzielenia podatku naliczonego przy zastosowaniu współczynnika (proporcji) umożliwiającego odliczenie podatku naliczonego w prawidłowej wysokości, zgodnie z zasadami określonymi w art. 86 ust. 2a-2h ustawy.
Jak wynika z wyżej cytowanego przepisu art. 86 ust. 2a ustawy, sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.
Z uwagi na różnorodność i bogactwo życia gospodarczego wybór sposobu, według którego dokonuje się tego proporcjonalnego przypisania, należy do podatnika. Przepisy ustawowe wymagają jedynie, aby odpowiadał on najbardziej specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Będzie to spełnione, jeśli sposób ten:
- zapewni dokonanie odliczenia podatku naliczonego wyłącznie w części przypadającej na działalność gospodarczą (co do zasady dotyczącej czynności opodatkowanych VAT) oraz
- obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadających na działalność gospodarczą oraz na cele inne (z wyjątkiem celów prywatnych) – gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe.
Sposób określenia proporcji, jak wyżej wskazano, powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Oznacza to, że podatnik zobowiązany jest do wyodrębnienia takiej części podatku naliczonego, którą można przypisać prowadzonej działalności gospodarczej. Warto nadmienić, że zastosowane przez podatnika metody, czy też sposoby, na podstawie których dokona on wydzielenia odpowiedniej kwoty podatku naliczonego, muszą odpowiadać wartościom faktycznym i rzeczywistym. Ciężar rzetelnego ustalenia, jaka część podatku naliczonego związana jest z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jaka część wykorzystywana jest dla potrzeb innych niż prowadzona działalność gospodarcza, spoczywa zawsze na podatniku.
Podkreślenia wymaga, że mogą Państwo – na podstawie art. 86 ust. 2h ustawy – zastosować inną metodę tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy wybrana przez Państwa metoda jest bardziej reprezentatywna i tym samym najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej działalności. Dokonując wyboru sposobu określenia proporcji, należy w szczególności mieć na uwadze charakter działalności prowadzonej przez jednostkę.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1448/18 wskazał, że:
Skoro sposób określenia proporcji powinien odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, to oczywistym jest, że wobec różnorodności zdarzeń gospodarczych nie jest możliwe wskazanie jednego sposobu do zastosowania przez wszystkich podatników. Z tego względu ustawodawca określił w ustawie o VAT jedynie wymagania, którym powinien on czynić zadość, nakreślił cele, jakie za jego pomocą należy osiągnąć. Są one następujące: obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane, obiektywne odzwierciedlenie części wydatków przypadających odpowiednio na działalność gospodarczą oraz inne cele niż działalność gospodarcza (art. 86 ust. 2b pkt 1 i 2 ustawy o VAT). Konsekwentnie ustawodawca „podpowiedział” jedynie dane, które można wykorzystać, żeby ten cel osiągnąć (art. 86 ust. 2c ustawy o VAT).
Ustawodawca na mocy art. 86 ust. 2h ustawy, daje podatnikom możliwość zastosowania innego sposobu określenia proporcji niż wskazują przepisy art. 86 ust. 22 ustawy o VAT, jednak tylko w sytuacji, gdy wybrany sposób jest bardziej reprezentatywny.
Zatem podatnik może zastosować inną metodę tylko i wyłącznie, gdy wybrana przez niego metoda jest bardziej reprezentatywna i tym samym najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej działalności. Dokonując wyboru sposobu określenia proporcji należy w szczególności mieć na uwadze charakter działalności prowadzonej przez jednostkę, a także sposób finansowania tego podmiotu.
NSA, wypowiadając się w kwestii możliwości odliczenia podatku naliczonego z tytułu infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, wskazuje, że cechy konstrukcyjne systemu VAT uzasadniają taką wykładnię art. 86 ust. 2a, ust. 2b i ust. 2h ustawy, która dopuszcza możliwość określenia proporcji odliczenia podatku naliczonego w odniesieniu do konkretnego rodzaju działalności wykonywanej przez daną gminę.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 219/18, podkreślił, że:
zasadne są racje zmierzające do podważenia adekwatności wzoru z rozporządzenia w odniesieniu do działalności wodno-kanalizacyjnej. Zwrócił w tym kontekście uwagę na to, że przyjęta w rozporządzeniu, akcie wykonawczym, metoda obliczania proporcji według klucza obrotu oparta jest na określonych założeniach. Po pierwsze, rozpatrywanie udziału obrotów w ujęciu globalnym przy uwzględnieniu kategorii dochodu wykonanego (rozporządzenie przyjmuje jedynie zróżnicowanie wzorów w odniesieniu do poszczególnych jednostek organizacyjnych – urzędu, jednostki budżetowej i zakładu budżetowego bez podziału na poszczególne rodzaje działalności) opiera się na założeniu o zasadniczo „niegospodarczym” charakterze działalności podejmowanej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Taki wniosek wynikał już z samego uzasadnienia do nowelizacji w zakresie odliczania podatku naliczonego w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do celów mieszanych. Propozycja przyjęcia „urzędowego” sposobu rozliczenia dla omawianej kategorii podmiotów była bowiem usprawiedliwiana cechami relewantnymi jednostek samorządu terytorialnego, które z natury rzeczy wykonują działania pozostające poza systemem VAT i w pewnym minimalnym tylko zakresie podejmują działania opodatkowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że w przypadku działalności wodno-kanalizacyjnej, specyfika tego rodzaju działalności przejawia się w odwrotnej proporcji czynności opodatkowanych w stosunku do niepodlegających VAT. Działalność wodno-kanalizacyjna jest bowiem w głównej mierze działalnością gospodarczą, zaś działania podejmowane w innych niż gospodarczy celach mają tu znaczenie marginalne. Przyznawane w tym obszarze dotacje mają charakter celowy i z uwagi na relację czynności opodatkowanych do nieopodatkowanych nie mogą być przypisane wyłącznie do działań pozostających poza VAT. Nie można dotacji z zasady traktować jako niemającej związku z działalnością gospodarczą, gdyż jest ona celowa i może dotować właśnie tę sferę działalności Gminy (zob. A. Bartosiewicz, Komentarz do art. 86 ustawy o VAT – System Informacji Prawnej LEX). W rezultacie NSA wskazał, że o ile prewspółczynnik proponowany w rozporządzeniu odpowiada charakterowi określonych obszarów działalności Gminy, to nie uwzględnia specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy, motywując zasadność stosowania odrębnego prewspółczynnika do odliczenia podatku naliczonego w odniesieniu do wydatków związanych z ww. zadaniami 1-4 wskazali Państwo, że przedstawiona metoda najbardziej będzie odpowiadała specyfice wykonywanej przez Państwa działalności, a także specyfice dokonywanych przez Państwa nabyć. Sposób obliczenia proporcji będzie obiektywnie odzwierciedlał część wydatków przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy.
W Państwa opinii, wskazany przez Państwa sposób obliczenia proporcji oparty na ilości m3 dostarczonej wody będzie w pełni zapewniał dokonanie w odniesieniu do wydatków związanych z zadaniami 1-4 obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie o część kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającą na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane VAT.
Państwa zdaniem, wskazany przez Gminę sposób obliczenia proporcji (oparty na ilości dostarczonej wody) obiektywnie będzie odzwierciedlał część wydatków związanych z zadaniami 1-4, przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza.
Zatem, analizując przedstawione okoliczności sprawy na tle powołanych przepisów prawa należy stwierdzić, że przedstawiony przez Państwa sposób określenia proporcji w podniesieniu do wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy może zostać uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez Państwa działalności i dokonywanych nabyć. Mając na uwadze Państwa wyjaśnienia oraz przedstawiony sposób wyliczenia proporcji dotyczącej wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy, że metoda ta będzie zapewniała dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane.
Przyjęta przez Państwa metoda zapewnia, zgodnie z wymogiem art. 86 ust. 2b ustawy, dokonanie obniżenia VAT wyłącznie w części przypadającej na czynności opodatkowane VAT i obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą na oba realizowane przez Gminę z wykorzystaniem infrastruktury rodzaje działalności.
Mając na uwadze opis sprawy i przedstawiony sposób wyliczenia prewspółczynnika określonego w oparciu o metodę metrażową dotyczącego wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy, że zapewnia on dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane.
Zatem w odniesieniu do wydatków związanych z zadaniami 1-4 wskazanych w opisie sprawy będą Państwo mieli prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego według indywidualnego prewspółczynnika na podstawie art. 86 ust. 2h ustawy. Prawo do odliczenia podatku VAT będzie przysługiwało pod warunkiem niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.
Wobec powyższego Państwa stanowisko w zakresie pytania nr I uznałem za prawidłowe.
Natomiast odnosząc się do Państwa wątpliwości w zakresie braku prawa do odliczenia podatku naliczonego w odniesieniu od faktur dokumentujących zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych wskazać należy, że zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, rozliczenie podatku naliczonego na zasadach określonych w art. 86 ust. 1 ustawy uwarunkowane jest tym, aby nabywane towary i usługi były wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. We wskazanym wyżej zakresie warunek uprawniający do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego nie będzie spełniony, ponieważ - jak Państwo wskazali – Gmina nie planuje wykorzystywania beczki do prowadzenia działalności gospodarczej ani do wykonywania czynności o charakterze komercyjnym. Zakupiony składnik majątku będzie służył wyłącznie realizacji zadań publicznych związanych z zapewnieniem mieszkańcom dostępu do wody pitnej w sytuacjach nadzwyczajnych.
Zatem w odniesieniu do wydatków na zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych, wskazany w art. 86 ust. 1 ustawy warunek uprawniający do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego nie będzie spełniony, tj. zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych nie będzie służył do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W związku z powyższym, nie będą Państwo mieli prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w związku z wydatkiem na zakup beczki na kołach do wody pitnej w sytuacjach kryzysowych. Tym samym, nie będzie Państwu przysługiwało z tego tytułu prawo do zwrotu różnicy podatku, o której mowa w art. 87 ust. 1 ustawy.
Tym samym Państwa stanowisko w zakresie pytania nr II uznałem za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem sprawy. Ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym jego przedstawieniem. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty stan sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie stanu faktycznego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem sprawy i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
Rozliczaj podatki zgodnie z przepisami — w programie TaxMachine
Interpretacje pomagają zrozumieć przepisy; TaxMachine pomaga je zastosować w praktyce — prowadzi księgi, liczy podatki i generuje deklaracje, a stawki, druki i przepisy aktualizuje na bieżąco.
- ✓ Księga przychodów i rozchodów, ryczałt oraz pełna księgowość
- ✓ Faktury i e-faktury KSeF, JPK_V7 i JPK_KR
- ✓ PIT, CIT, VAT i inne deklaracje + wysyłka e-Deklaracje z pobraniem UPO
- ✓ Środki trwałe i amortyzacja, płace i ZUS
- ✓ Automatyczne aktualizacje stawek, druków i przepisów