0113-KDIPT1-1.4012.351.2026.2.MH

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług w zakresie niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokumentowania ww. czynności jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

10 kwietnia 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 10 kwietnia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług w zakresie:

• niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej,
• dokumentowania ww. czynności.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawca jest adwokatem wpisanym na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Izbę Adwokacką. Wnioskodawca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w ramach Kancelarii Adwokackiej. Wnioskodawca działa pod firmą Kancelaria Adwokacka + imię i nazwisko Wnioskodawcy (pełna nazwa firmy). Wnioskodawca posiada NIP. Wnioskodawca jest wpisany do CEIDG, gdzie ujawniony jest kod PKD 69.10.Z – usługi prawne. Działalność Wnioskodawcy prowadzona jest na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Wnioskodawca w ramach Kancelarii Adwokackiej świadczy usługi na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, przedsiębiorców oraz jednostek organizacyjnych dalej Klienci, które polegają m.in. na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, pism procesowych, reprezentacji Klientów przed sądami i organami. Wnioskodawca występuje również w charakterze obrońcy oraz pełnomocnika z urzędu w sprawach zlecanych z ramienia Prokuratur, Sądów. Wnioskodawca jest zarejestrowany jako czynny podatnik podatku od towarów i usług (VAT). Wnioskodawca figuruje na tzw. „białej liście” podatników VAT. Posiada zarejestrowaną i czynną kasę fiskalną. Usługi komercyjne Wnioskodawca dokumentuje fakturami VAT lub paragonami z kasy fiskalnej.

W ramach praktyki Wnioskodawca świadczy również Nieodpłatną Pomoc Prawną (NPP) na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (dalej: Ustawa o NPP). Zgodnie z art. 8 ust. 1 Ustawy o NPP, zapewnienie NPP należy do zadań zleconych powiatu, realizowanych m.in. poprzez konkursy dla organizacji pozarządowych – Stowarzyszeń. Wnioskodawca (Wykonawca) w dniu 1 stycznia 2026 r. zawarł umowę o świadczenie usług ze Stowarzyszeniem (Zamawiającym), które wygrało na terenie powiatu konkurs na prowadzenie punktów NPP w 2026 r., o której mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Wnioskodawca (Wykonawca) zobowiązał się do osobistego świadczenia NPP za wynagrodzeniem należnym od Stowarzyszenia (Zamawiającego) w punkcie prowadzonym przez Powiat.

Zgodnie z treścią umowy o świadczenie usług i regulacjami ustawy o NPP:

1.    Usługi świadczone są w punkcie NPP wskazanym przez Stowarzyszenie (Zamawiającego) przy wykorzystaniu zaplecza techniczno-organizacyjnego Powiatu.

2.    Usługi są wykonywane osobiście przez Wnioskodawcę (Wykonawcę) w określonych dniach i godzinach (dyżury).

3.    Wnioskodawca otrzymuję wynagrodzenie ustalone według stawki godzinowej za czas pozostawania w gotowości i faktycznego świadczenia pomocy, niezależnie od liczby obsłużonych w tym czasie klientów.

4.    Umowa o świadczenie usług nie przewiduje przeniesienia na Wnioskodawcę (Wykonawcę) odpowiedzialności wobec osób trzecich za błędy przy wykonywaniu czynności – odpowiedzialność tę na zasadach ogólnych (art. 427 i 429 Kodeksu cywilnego) ponosi Stowarzyszenie (Zamawiający)/Powiat.

Obecnie Wnioskodawca wynagrodzenie z NPP dokumentuje poprzez wystawienie na rzecz Stowarzyszenia faktury VAT ze stawką 23%. Przychód z tego tytułu wpisuje do Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów (KPiR) w kwocie netto, rozliczając należny podatek VAT w ramach prowadzonej działalności. Wnioskodawca powziął jednak wątpliwość, czy w świetle najnowszego orzecznictwa i stanowisk organów skarbowych, czynności te w ogóle powinny podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.

Szczegóły wykonywania przez Wnioskodawcę (Wykonawcę) usług NPP:

1.    Miejsce i infrastruktura: Usługi świadczone są w lokalu na terenie Powiatu zgodnie z zawartą przez Stowarzyszenie (Zamawiającego) oraz Wnioskodawcę (Wykonawcę) umową o świadczenie usług. Lokal jest w pełni wyposażony przez Powiat w meble biurowe, szafę metalową na zamknięcie na klucz, urządzenia techniczne (komputer, drukarka, skaner, telefon) oraz dostęp do sieci i bazy aktów prawnych. Wnioskodawca korzysta z infrastruktury Powiatu oraz Stowarzyszenia (Zamawiającego), które razem z Powiatem zapewniają materiały biurowe i eksploatacyjne. Wnioskodawca nie ma swobody wyboru miejsca ani czasu świadczenia usług – zasady te narzuca umowa o świadczenie usług i Ustawa o NPP. Wnioskodawca (Wykonawca) nie może samodzielnie zmienić dnia dyżuru ani przenieść go do siedziby Kancelarii. Własne zasoby Wnioskodawcy jak np. samochód Wnioskodawca wykorzystuję jedynie w celu dojazdu do punktu, analogicznie jak pracownik lub zleceniobiorca.

2.    Czas i organizacja, osobisty charakter i brak samodzielności: Usługi świadczone są 2 razy w tygodniu po 4 godziny zgodnie z harmonogramem ustalonym przez Stowarzyszenie (Zamawiającego). Pomoc NPP Wnioskodawca (Wykonawca) świadczy samodzielnie i osobiście. Choć umowę Wnioskodawca podpisał jako osoba prowadząca Kancelarię Adwokacką, w punkcie NPP Wnioskodawca nie działa jako niezależny przedsiębiorca. W punkcie NPP Wnioskodawca nie reprezentuje swojej Kancelarii, nie działa pod jej szyldem, nie używa własnych pieczątek ani wizytówek. Przygotowuje m.in. projekty pism, których nie podpisuje własnym nazwiskiem. Nie reprezentuje osób uprawnionych przed sądami jako ich pełnomocnik w ramach tej umowy. Klienci przychodzą do Wnioskodawcy (Wykonawcy) jako do wyznaczonego prawnika (osoby fizycznej), a nie przedsiębiorcy.

3.    Status wykonawcy: Choć umowę o świadczenie usług Wnioskodawca podpisał jako osoba prowadząca Kancelarię, w punkcie NPP nie działa jako niezależny przedsiębiorca. Nie używa tam pieczątek Kancelarii, szyldu ani własnych oznaczeń. Klienci zgłaszają się do Wnioskodawcy jako do osoby fizycznej – prawnika wyznaczonego przez system, którego nie znają i nie wybierają. Wnioskodawca nie ma żadnego wpływu na dobór klientów.

4.    Dokumentacja: Każdy przypadek udzielonej usługi w ramach NPP Wnioskodawca (Wykonawca) dokumentuje w karcie NPP w systemie teleinformatycznym Ministerstwa Sprawiedliwości (dane o sprawie, formie pomocy, czasie trwania oraz dane statystyczne o osobie uprawnionej). W karcie pomocy oraz systemie Ministerstwa Sprawiedliwości wyraźnie wskazane jest, że punkt prowadzony jest przez Stowarzyszenie (Zamawiającego), a Wnioskodawca pozostaje do jego dyspozycji.

5.    Charakter umowy i wynagrodzenie: Zawarta przez Stowarzyszenie (Zamawiającego) oraz Wnioskodawcę (Wykonawcę) umowa o świadczenie usług ma charakter umowy starannego działania (zlecenia), do której stosuje się art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego. Wnioskodawca (Wykonawca) zobowiązuje się do rzetelnego udzielania porad, a nie do osiągnięcia konkretnego rezultatu. Wynagrodzenie jest stałe, zryczałtowane i godzinowe (za gotowość). Wnioskodawca (Wykonawca) nie ma wpływu na stawkę (nie podlega ona negocjacjom). Nie pobiera opłat od beneficjentów. Wynagrodzenie zależy wyłącznie od liczby odbytych dyżurów (gotowości), a nie od liczby udzielonych porad czy ich wyniku. Wnioskodawca nie ponosi żadnego ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego za efekt świadczonych usług.

6.    Odpowiedzialność: Wnioskodawca (Wykonawca) nie ponosi ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności w ramach NPP. Zgodnie z pismem Ministerstwa Sprawiedliwości (sygn. DSF-XI.6900.57.2023), odpowiedzialność za czynności NPP ponosi Stowarzyszenie (Zamawiający)/Powiat. Umowa o świadczenie usług nie nakłada na Wnioskodawcę (Wykonawcę) obowiązku posiadania odrębnego OC wobec osób trzecich w związku z NPP (Wnioskodawca podlega jedynie ogólnemu ubezpieczeniu zawodowemu).

7.    Kwalifikacja przychodu: Wynagrodzenie Wnioskodawcy (Wykonawcy) w ramach NPP to przychód z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT (działalność wykonywana osobiście – umowa zlecenie od osoby prawnej), a nie przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT).

8.    Obecna praktyka: Obecnie Wnioskodawca (Wykonawca) wystawia faktury VAT 23% na rzecz Stowarzyszenia (Zamawiającego) rozliczając VAT należny w ramach działalności, co budzi wątpliwość Wnioskodawcy.

Pytania

1.    Czy usługi NPP świadczone przez Wnioskodawcę (Wykonawcę) na rzecz Stowarzyszenia (Zamawiającego) w opisanym stanie faktycznym podlegają wyłączeniu z opodatkowania VAT na podstawie art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT?

2.    Czy w przypadku niepodlegania tych usług pod ustawę o VAT, Wnioskodawca (Wykonawca) jest obowiązany wystawiać faktury VAT lub rachunki (art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej), czy powinien zaprzestać dokumentowania tych usług fakturą VAT i zacząć dokumentować je notą księgową?

Pana stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy, świadczenie usług NPP w opisanych warunkach nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, gdyż nie stanowi samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT.

Uzasadnienie prawne:

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podlegają m.in. odpłatna dostawa towarów (art. 7 ust. 1) i odpłatne świadczenie usług (art. 8 ust. 1). Jak stanowi art. 8 ust. 1 ustawy, przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej lub prawnej.

Pojęcie świadczenia usług ma szeroki zakres, jednak usługą opodatkowaną będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni beneficjent, a płatność następuje w zamian za to świadczenie w ramach umowy zobowiązaniowej. Aby czynność była opodatkowana, musi być wykonana przez podmiot będący podatnikiem.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy, podatnikami są podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, która zgodnie z art. 15 ust. 2 obejmuje m.in. działalność osób wykonujących wolne zawody. Jednakże zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, za samodzielną działalność nie uznaje się czynności, z tytułu których przychody wymieniono w art. 13 pkt 2-9 ustawy o PIT (tu: art. 13 pkt 8 lit. a), jeżeli zlecający zapewnia warunki wykonywania czynności, wynagrodzenie oraz bierze na siebie odpowiedzialność wobec osób trzecich.

W niniejszej sprawie spełnione są łącznie wszystkie przesłanki wyłączenia:

1.    Warunki: Wykorzystywanie infrastruktury Powiatu i sztywny harmonogram wykluczają samodzielność. Adwokat (Wykonawca) w punkcie NPP działa jako osoba fizyczna pozostająca w dyspozycji Stowarzyszenia (Zamawiającego)/Powiatu/Zleceniodawcy.

2.    Wynagrodzenie: Stała stawka za dyżur o charakterze ryczałtowym/godzinowym (umowa o świadczenie usług - starannego działania) eliminuje ryzyko ekonomiczne, gdyż nie jest ono uzależnione od wyniku finansowego ani liczby klientów. Ryzyko wykonania czynności przechodzi na osobę zlecającą Stowarzyszenia (Zamawiającego)/Powiat.

3.    Odpowiedzialność: Zgodnie z charakterem zadań zleconych administracji publicznej i brakiem klauzul o przeniesieniu pełnej odpowiedzialności na Wnioskodawcę (Wykonawcę) oraz zgodnie z linią Ministerstwa Sprawiedliwości (DSF-XI.6900.57.2023) oraz orzecznictwem TSUE (C-202/90, C-235/85), odpowiedzialność Zlecającego (Stowarzyszenia – Zamawiającego/Powiatu) wobec osób trzecich jest kryterium kluczowym, które w NPP spoczywa na Stowarzyszeniu/Powiecie. Tym samym, na mocy art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, Wnioskodawca (Wykonawca) nie występuje w tym zakresie jako podatnik VAT, mimo że w pozostałym zakresie prowadzonej Kancelarii takim podatnikiem jest. Stanowisko to potwierdza m.in. interpretacja Dyrektora KIS z dnia 18 lutego 2025 r. (sygn. 0113-KDIPT1-1.4012.1.2025.1.MSU).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy o PIT, za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane od osoby prawnej, z wyjątkiem umów zawieranych w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Wnioskodawcy (Wykonawcy), przychody z NPP powinny być kwalifikowane jako przychody z działalności wykonywanej osobiście, a nie z działalności gospodarczej. Użycie słowa „samodzielnie” w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wyklucza opodatkowanie osób, które są związane ze zlecającym stosunkiem podporządkowania.

Należy podkreślić, że nie każda forma aktywności zawodowej adwokata jest związana z działalnością gospodarczą. Jak podkreśla się w doktrynie (por. J. Jacyszyn, „Rejent” 2003, nr 10), wykonywanie wolnego zawodu cechują różnice w stosunku do działalności gospodarczej, m.in. osobisty charakter świadczeń intelektualnych. Możliwość uznania NPP za działalność gospodarczą wyklucza sam charakter tej instytucji oraz przepisy ustawy o NPP.

Analiza stosunku prawnego z punktu widzenia ustawy o VAT (art. 15) oraz Dyrektywy 2006/112/WE (art. 9 i 10) prowadzi do wniosku, że Wnioskodawcę (Wykonawcę) łączą ze Stowarzyszeniem (Zamawiającym) więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy. Wnioskodawca (Wykonawca) nie działa jako samodzielny podatnik, ponieważ nie odpowiada za efekt pracy wobec osób trzecich i nie ponosi ryzyka gospodarczego. Adwokat w punkcie NPP działa jako osoba fizyczna pozostająca w dyspozycji Stowarzyszenia, zintegrowana z jego strukturą.

Potwierdza to orzecznictwo TSUE (C-202/90, C-235/85) oraz opinie Rzecznika Generalnego, wskazujące, że brak swobody organizacji (godziny, miejsce) oraz brak ryzyka są typowe dla działalności niesamodzielnej. Wynika z nich, że za samodzielną działalność gospodarczą nie może być uznana aktywność prowadzona przy wykorzystaniu zasobów innego podmiotu, która nie powoduje ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy i wiąże się z podporządkowaniem wykonawcy. Wnioskodawca (Wykonawca) w punkcie NPP nie ponosi ryzyka gospodarczego (wynagrodzenie za gotowość) i jest podporządkowany harmonogramowi narzuconemu przez Stowarzyszenie (Zamawiającego) i Ustawę o NPP.

Ponieważ przychód z NPP jest przychodem z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT, a wszystkie trzy warunki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT są spełnione, Wnioskodawca (Wykonawca) nie jest podatnikiem VAT w tym zakresie.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o NPP, pomocy udziela adwokat osobiście. Stanowi to przejaw osobistej działalności profesjonalnej, a nie działalności gospodarczej Kancelarii. Adwokat w punkcie NPP działa jako osoba fizyczna posiadająca kwalifikacje, a nie jako przedsiębiorca. Wnioskodawca nie występuje pod szyldem kancelarii, nie ma wpływu na dobór klientów ani wysokość wynagrodzenia, co wyklucza ryzyko ekonomiczne. Nie sporządza pism pod własnym szyldem i nie działa jako pełnomocnik procesowy w ramach tej umowy. Stosunek prawny ze Stowarzyszeniem (Zamawiającym) ma charakter umowy zlecenia (art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego), co wyklucza opodatkowanie VAT na podstawie art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. Odpowiedzialność wobec osób trzecich ponosi podmiot zlecający (Stowarzyszenie-Zamawiający/ Powiat).

Powyższe stanowisko potwierdzają liczne interpretacje Dyrektora KIS:

·         sygn. 0114-KDIP4-2.4012.88.2023.2.WH,

·         sygn. 0111-KDIB3-1.4012.111.2023.2.IO,

·         sygn. 0112-KDIL1-3.4012.66.2023.2.AKS,

·         sygn. 0114-KDIP4-2.4012.401.2023.1.MC,

·         sygn. 0112-KDIL1-1.4012.80.2024.2.HW.

Skoro NPP nie jest „sprzedażą” w rozumieniu art. 2 pkt 22 ustawy o VAT, brak jest podstaw do wystawienia faktury (art. 106b ust. 1). Nie ma również podstaw do wystawienia rachunku z art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż Wnioskodawca nie działa tu jako przedsiębiorca.

Skoro czynności te nie podlegają opodatkowaniu VAT, wystawianie faktury jest bezpodstawne. Właściwym dokumentem do rozliczeń ze Stowarzyszeniem (Zamawiającym) jest zatem nota księgowa (obciążeniowa).

Przychód w KPiR winien być księgowany w kwocie brutto (czyli w całości otrzymanego wynagrodzenia, które wcześniej uznawane było za kwotę brutto z VAT) jako przychód z działalności wykonywanej osobiście, jednak bez wyodrębniania podatku Vat należnego, gdyż podatek ten w ogóle nie występuje. Stanowisko to potwierdzają liczne interpretacje Dyrektora KIS (m.in. sygn. 0113-KDIPT1-1.4012.1.2025.1.MSU, 0112-KDIL1 1.4012.80.2024.2.HW).

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku, w zakresie niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokumentowania ww. czynności jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl z art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Podkreślenia wymaga, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:

W świetle art. 15 ust. 3 ustawy:

Według art. 13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592), dalej jako „ustawa o PIT”:

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

• wykonywania tych czynności,

• wynagrodzenia, oraz
• odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Pana oraz Stowarzyszenie.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de  Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w  ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Zauważenia też wymaga, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy Panem a Stowarzyszeniem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pana za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady, w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest poradnictwo obywatelskie oraz pomoc prawna świadczone przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu lub Stowarzyszenia.

W tym kontekście zauważenia wymaga, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Z opisu sprawy wynika, że jest Pan zarejestrowany jako czynny podatnik podatku od towarów i usług. Jest Pan adwokatem wpisanym na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Izbę Adwokacką. Prowadzi Pan jednoosobową działalność gospodarczą w ramach Kancelarii Adwokackiej. W ramach praktyki świadczy Pan również Nieodpłatną Pomoc Prawną (NPP) na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. W dniu 1 stycznia 2026 r. zawarł Pan umowę o świadczenie usług ze Stowarzyszeniem (Zamawiającym), które wygrało na terenie powiatu konkurs na prowadzenie punktów NPP w 2026 r. Zobowiązał się Pan do osobistego świadczenia NPP za wynagrodzeniem należnym od Stowarzyszenia (Zamawiającego) w punkcie NPP wskazanym przez Stowarzyszenie. Usługi są wykonywane osobiście przez Pana w określonych dniach i godzinach (dyżury). Usługi świadczone są w lokalu na terenie Powiatu zgodnie z zawartą ze Stowarzyszenie (Zamawiającego) umową o świadczenie usług. Lokal jest w pełni wyposażony przez Powiat w meble biurowe, szafę metalową na zamknięcie na klucz, urządzenia techniczne (komputer, drukarka, skaner, telefon) oraz dostęp do sieci i bazy aktów prawnych. Otrzymuje Pan wynagrodzenie ustalone według stawki godzinowej za czas pozostawania w gotowości i faktycznego świadczenia pomocy, niezależnie od liczby obsłużonych w tym czasie klientów. Umowa o świadczenie usług nie przewiduje przeniesienia na Pana odpowiedzialności wobec osób trzecich za błędy przy wykonywaniu czynności – odpowiedzialność tę na zasadach ogólnych (art. 427 i 429 Kodeksu cywilnego) ponosi Stowarzyszenie (Zamawiający)/Powiat. Wynagrodzenie jest stałe, zryczałtowane i godzinowe (za gotowość). Nie ma Pan wpływu na stawkę (nie podlega ona negocjacjom). Nie ponosi Pan żadnego ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego w związku z wykonywaniem czynności w ramach NPP. Odpowiedzialność za czynności NPP ponosi Stowarzyszenie (Zamawiający)/Powiat. Pana wynagrodzenie w ramach NPP to przychód z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT (działalność wykonywana osobiście – umowa zlecenie od osoby prawnej), a nie przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT).

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez  Pana nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie zawartej umowy ze Stowarzyszeniem, nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Realizując czynności na podstawie ww. umowy nie ponosi Pan odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonywane czynności, odpowiedzialność tę ponosi Stowarzyszenie.  Nie ponosi Pan żadnego ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego za efekt świadczonych usług. Usługi świadczone są w lokalu na terenie Powiatu zgodnie z zawartą przez Stowarzyszenie (Zamawiającego) oraz Wnioskodawcę (Wykonawcę) umową o świadczenie usług. Korzysta Pan z infrastruktury Powiatu oraz Stowarzyszenia (Zamawiającego), które razem z Powiatem zapewniają materiały biurowe i eksploatacyjne.

Co więcej, Pana wynagrodzenie jest stałe, zryczałtowane i godzinowe (za gotowość). Nie ma Pan wpływu na stawkę (nie podlega ona negocjacjom). Pana wynagrodzenie w ramach NPP to przychód z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT (działalność wykonywana osobiście – umowa zlecenie od osoby prawnej), a nie przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT).

Powyższe wskazuje, że zawarcie opisanej umowy zlecenia powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego związany jest Pan ze Stowarzyszeniem więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności Stowarzyszenia wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, w odniesieniu do świadczenia przez Pana nieodpłatnej pomocy prawnej zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, co oznacza, że są spełnione kryteria wyłączające świadczenie ww. nieodpłatnej pomocy prawnej, objęte zawartą umową ze Stowarzyszeniem, z czynności podlegających ustawie. Zatem świadczenie przez Pana, w okolicznościach przedstawionych we wniosku nieodpłatnej pomocy prawnej, nie stanowi wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej i w efekcie nie jest Pan z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

Zatem, świadczenie przez Pana nieodpłatnej pomocy prawnej na rzecz Stowarzyszenia podlega wyłączeniu z opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT.

Tym samym, Pana stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.

W dalszej kolejności Pana wątpliwości dotyczą kwestii dokumentowania ww. usług, w sytuacji, gdy nie będą one opodatkowane podatkiem od towarów i usług.

Zasady wystawiania faktur zostały uregulowane w Dziale XI ustawy, w Rozdziale 1 – Faktury.

W świetle art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:

Elementy jakie powinna zawierać faktura wymienione zostały w art. 106e ust. 1 ustawy.

Stosownie do art. 106b ust. 2 ustawy:

Według art. 106b ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622):

Zatem obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie do podatników, jednakże w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.

Jak wyżej rozstrzygnąłem, świadczenie przez Pana nieodpłatnej pomocy prawnej, na podstawie zawartej umowy ze Stowarzyszeniem, nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług, a tym samym nie jest Pan z tego tytułu podatnikiem zobowiązanym do rozliczania tego podatku.

W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Brak jest również podstaw do wystawienia rachunku, o którym mowa w art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej, z tytułu świadczenia pomocy prawnej, ponieważ w ww. zakresie nie prowadzi Pan działalności gospodarczej.

Podsumowując, skoro świadczenie przez Pana nieodpłatnej pomocy prawnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to brak jest podstaw do wystawiania przez Pana faktur lub rachunków. Wynagrodzenie z umowy zawartej ze Stowarzyszeniem w przedmiocie realizacji świadczeń z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej, może być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych, w tym not księgowych. Zaznaczenia jednak wymaga, że nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie jest objęta ich regulacją. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania ww. czynności.

Tym samym, Pana stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Wydana interpretacja dotyczy wniosku w zakresie podatku od towarów i usług. Natomiast w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.

Zaznaczam się także, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego podanym przez Pana w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność. W interpretacji tej, jako element stanu faktycznego przyjęto Pana wskazanie, że Pana wynagrodzenie w ramach NPP to przychód z art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o PIT (działalność wykonywana osobiście – umowa zlecenie od osoby prawnej),
a nie przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT).

Odnośnie powołanych przez Pana interpretacji indywidualnych, zauważam, że interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane są w indywidualnych sprawach podatników i niewątpliwie kształtują sytuację prawną tych podatników w sprawach będących przedmiotem rozstrzygnięcia, lecz dotyczą konkretnych stanów faktycznych i należy je traktować indywidualnie.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem sprawy i zastosuje się Pan do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zam.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·         w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·         w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.