0112-KDIL3.4012.548.2026.1.KFK

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

28 lipca 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 23 lipca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie skutków podatkowych w podatku VAT związanych z wywłaszczeniem za odszkodowaniem działki nr (…).

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Jest Pan właścicielem działki oznaczonej nr (…), położonej w (…).

Działka ta, zgodnie z wypisem z rejestru gruntów, oznaczona jest jako (…).

Ww. działkę nabył Pan w drodze darowizny od matki, w 2015 r. do swojego majątku osobistego.

Prowadzi Pan pozarolniczą działalność gospodarczą, której przeważającym przedmiotem jest produkcja mebli. Prowadzona działalność nie obejmuje w swoim zakresie obrotu nieruchomościami.

Jest Pan polskim rezydentem podatkowym. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1996 r. jest Pan czynnym podatnikiem podatku VAT.

Nie wykorzystywał Pan ww. działki w ramach prowadzonej działalności rolniczej, ani nie wprowadzał jej Pan do ewidencji środków trwałych firmy.

Grunty stanowiły trwałe użytki zielone wykorzystywane na cele osobiste.

Działka nie była udostępniana osobom trzecim na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia.

Zgodnie z decyzją Wojewody znak (…) z 2025 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: „(…)”, działka nr (…) stała się przedmiotem wywłaszczenia na realizację inwestycji drogowej. Ww. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a wniesione odwołanie nie zostało jeszcze rozpatrzone.

W związku z faktem, iż przedmiotowa nieruchomość została ww. decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przeznaczona pod budowę drogi krajowej, to zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (zwana dalej specustawą drogową) stanie się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja ta stanie się ostateczna.

Ustalenie odszkodowania za nieruchomości, które stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych następuje po tym, jak decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna. Jednakże, wprowadzając do specustawy drogowej art. 12 ust. 4g, ustawodawca dopuścił możliwość wcześniejszego wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania w przypadku, kiedy nieostatecznej decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności.

W związku z powyższym, decyzją Wojewody znak (…) z 2026 r., na podstawie art. 12 ust. 4a w związku z art. 11a ust. 1, art. 12 ust. 41, art. 18 ust. 1 i 1e, art. 23 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) zostało ustalone odszkodowanie w wysokości (…) zł i przyznane dotychczasowemu właścicielowi (…). Ponadto, ww. odszkodowanie zostało powiększone o 5%, przyznając dotychczasowemu właścicielowi dodatkową kwotę (…) zł z tytułu niezwłocznego wydania przedmiotowej nieruchomości przez właściciela. Łączna kwota odszkodowania wyniosła (…) zł. Decyzja Wojewody (…) z 2026 r. w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stała się ostateczna z dniem (…). Odszkodowanie zostało w całości wypłacone w dniu (…). Po otrzymaniu odszkodowania nie wystawiał Pan faktury VAT.

Na dzień wywłaszczenia nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

W 2023 r. wystąpił Pan jedynie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy na postawie art. 52 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Na podstawie decyzji Wójta Gminy (…), ww. nieruchomość została w części objęta decyzją o warunkach zabudowy dla inwestycji pod nazwą „(…)”. Obszar objęty decyzją został geodezyjnie wydzielony, a jego powierzchnia wyniosła ok. (…) ha.

Ponadto, działka nr (…) objęta jest studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy (…) i na tej podstawie grunt położony jest w rolniczej przestrzeni produkcyjnej (…). Na podstawie powyższej decyzji Wójta Gminy (…) i studium 44% powierzchni działki zostało przeznaczone pod mieszkalnictwo, natomiast 56% pod rolnictwo.

Powyższy podział znalazł odzwierciedlenie w Decyzji Wojewody (…) z 2026 r. w sprawie ustalenia odszkodowania, w której to Wojewoda dokonał ustalenia wysokości sumy odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego (…). W tymże operacie rzeczoznawca wycenił część działki przeznaczonej pod mieszkalnictwo na kwotę (…) zł, część przeznaczoną pod rolnictwo na kwotę (…) zł oraz dodatkowo oszacował wartość składników roślinnych na działce (tj. drzewa ozdobne, owocowe i użytkowe) na kwotę (…) zł. Łączna oszacowana wartość odtworzeniowa nieruchomości wyniosła (…) zł. W decyzji Wojewody (…) z 2026 r. uznano, że rzeczoznawca majątkowy prawidłowo sporządził operat szacunkowy, w związku z czym stanowił on podstawę do ustalenia odszkodowania w przedmiotowej sprawie.

Podkreślenia wymaga fakt, iż nie podejmował Pan żadnych czynności mających na celu sprzedaż działek gruntowych oraz że decyzja o wywłaszczeniu działki została podjęta niezależnie od Pana woli. W żadnym stopniu nie zabiegał Pan o sprzedaż działek w postępowaniu wywłaszczeniowym. Wskazać należy także, iż przed postępowaniem wywłaszczeniowym nie dokonywał Pan podziału działki ani nie dokonywał Pan zawodowo sprzedaży innych nieruchomości. Na powyższym gruncie nie dokonywał Pan także inwestycji (np. wydzielenie, ogrodzenie, budowa drogi, doprowadzenie sieci wodociągowej, energetycznej itp.), które uprawniałyby do zwrotu podatku VAT, a także, jak wskazano powyżej, w związku z nabyciem nieruchomości w drodze darowizny, nie odliczył Pan podatku VAT od nabycia nieruchomości.

Pytanie

Czy z tytułu objęcia działki nr (…) decyzją Wojewody o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, skutkującą przejęciem tej działki przez Skarb Państwa za odszkodowaniem, występuje Pan jako podatnik podatku od towarów i usług, w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji, czy otrzymane odszkodowanie z powyższego tytułu będzie opodatkowane podatkiem od towarów i usług?

Pana stanowisko w sprawie

Pana zdaniem, otrzymanie odszkodowania w związku z przeniesieniem własności nieruchomości, nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT, ponieważ dokonując tego przeniesienia, nie działał Pan w charakterze podatnika VAT.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.

Zasadniczo zatem, odszkodowanie w zamian za wywłaszczoną nieruchomość spełnia rolę wynagrodzenia za przymusowe przeniesienie własności towarów, czyniąc to przeniesienie odpłatną dostawą towarów.

By rozstrzygnąć, czy przeniesienie własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem VAT, rozstrzygnąć należy, czy osoba fizyczna działa w charakterze podatnika VAT, tj. prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy.

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.

Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Analizując powyższe przepisy należy stwierdzić, że dostawa towarów podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy dokonywana będzie przez podmiot mający status podatnika, a dodatkowo działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji. Istotnym dla określenia, że w odniesieniu do konkretnej dostawy mamy do czynienia z podatnikiem podatku VAT jest stwierdzenie, że prowadzi on działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy.

W związku z tym, opodatkowaniu VAT nie będzie podlegać wywłaszczenie nieruchomości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która tę nieruchomość wykorzystywała do celów prywatnych/osobistych.

Jeżeli jednak w ramach tak rozumianej dostawy towarów (wywłaszczenie za odszkodowaniem) wywłaszczony działał w charakterze podatnika, to czynność ta podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Dostawa musi bowiem być opodatkowana VAT jako mająca związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. Istotne staje się zatem rozróżnienie, czy w danym przypadku mamy do czynienia z działalnością gospodarczą, czy też z zarządem majątkiem prywatnym.

W Pana ocenie, na fakt, że nie występuje Pan w charakterze podatnika VAT wpływ mają następujące okoliczności:

-     nieruchomość została nabyta do majątku osobistego i nigdy nie była wprowadzona do ewidencji środków trwałych prowadzonego przez Pana przedsiębiorstwa, ani nigdy nie była użyta w tych działalnościach gospodarczych na podstawie jakiegokolwiek tytułu,

-     w stosunku do nieruchomości nie podejmował Pan żadnych działań typowych dla podatnika prowadzącego działalność gospodarczą – nie podzielił Pan działki, nie ogradzał, nie wykonywał Pan na niej naniesień, nasadzeń, nie ingerował Pan w podłoże, nie doprowadzał Pan żadnych przyłączy, nie podejmował Pan żadnych kontaktów i rozmów z architektami czy przedsiębiorstwami świadczącymi usługi budowlane.

W Pana ocenie, fakt uzyskania decyzji o warunkach zabudowy wobec faktu zaniechania jakichkolwiek zorganizowanych działań nie przesądza o uznaniu, że w tej sytuacji zachował się Pan w sposób typowy dla podatnika prowadzącego działalność gospodarczą – brak tu elementu ciągłości działań, ich zorganizowania i chęci maksymalizacji zysku, co niewątpliwie byłoby możliwe, gdyby tylko była taka Pana wola, a w szczególności:

-     przez okres ponad 10 lat posiadania działki ograniczał się Pan do koszenia naturalnie rosnących na działce traw. Innej aktywności w postaci siania, zbierania i obróbki plonów, czy wypasu bydła, Pan nie podejmował. Wobec tego trudno twierdzić, by ścięcie traw rosnących swobodnie na nieruchomości determinowało, że przy dostawie tej nieruchomości będzie Pan działał w charakterze podatnika podatku VAT;

-     przy nabyciu nieruchomości nie przysługiwało Panu prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego;

-     Pana zdaniem, jedyne podjęte działania, w tak wąskim zakresie jak wskazano, mieszczą się w zakresie zarządu majątkiem osobistym.

W orzecznictwie podkreśla się, że do działalności gospodarczej zdefiniowanej na potrzeby podatku VAT, można zaliczyć wyłącznie:

-     działania cechujące się fachowością i profesjonalizmem;

-     działania charakteryzujące się stałym, powtarzalnym charakterem (np. stypizowaniem działań, ciągłością współpracy);

-     działania podporządkowane regułom opłacalności i jednocześnie stałym uczestnictwem w obrocie gospodarczym.

Przyjęcie, że dany podmiot, sprzedając grunt, działa w charakterze podatnika VAT, wymaga ustalenia, czy jego działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową i profesjonalną (tak np. w wyroku WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2019 r., III SA/Wa 2798/18 oraz z 22 stycznia 2022 r., III SA/Wa 909/21 i wielu innych orzeczeniach). Z grona podatników wyklucza się natomiast te osoby, które dokonują sprzedaży rzeczy stanowiących część majątku osobistego, tj. majątku, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży lub wykonywania innych czynności w ramach działalności gospodarczej. W orzecznictwie podkreśla się, że nie jest podatnikiem VAT osoba fizyczna, która dokonuje jednorazowych lub okazjonalnych transakcji. W związku z tym, w celu ustalenia, czy podmiot działa „w charakterze podatnika VAT” należy każdorazowo ustalić, czy – w odniesieniu do konkretnej transakcji – podmiot działa w warunkach charakterystycznych dla działalności producentów, handlowców lub usługodawców.

Konfrontując to z przedstawionym stanem faktycznym – nie nabył Pan nieruchomości celem jej dalszej odsprzedaży, na co wskazuje fakt, że nieruchomość została nabyta od Pana matki w drodze darowizny w 2015 r., a proces wywłaszczenia został zainicjowany dopiero w 2024 r.

Dla dokonania oceny, czy osoba fizyczna może zostać uznana w danej transakcji za podatnika VAT, należy wziąć pod uwagę wszystkie działania związane ze sprzedażą nieruchomości, przy czym muszą one być ocenione w sposób kompleksowy. Ponadto, przy dokonywaniu wykładni art. 15 ust. 1 i 2 VAT, należy brać pod uwagę kryteria określone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych C-180/10 i C-181/10. W tym wyroku Trybunał stwierdził, że sprzedaż nieruchomości, które znajdują się w majątku prywatnym (tzn. gdy nie zostały nabyte w celu ich sprzedaży) nie podlega podatkowi VAT, oraz że czynności związane ze zwykłym wykonywaniem prawa własności nie mogą same z siebie być uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej. Jednocześnie TSUE wskazał, że jedynie w przypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi Dyrektywy, to wówczas takie transakcje podlegają podatkowi VAT. Takie aktywne działania mogą polegać przykładowo na uzbrojeniu terenu albo na działaniach marketingowych. Działania takie wykraczają poza zakres zwykłego zarządu majątkiem prywatnym, i w takiej sytuacji sprzedaży nieruchomości gruntowej nie można uznać za czynność związaną ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Wówczas transakcja podlega VAT. Brak jest natomiast podstaw, aby podejmowane przez podatnika czynności mieszczące się w zwykłym zarządzie własnym majątkiem, tzn. mające na celu prawidłowe, racjonalne gospodarowanie tym majątkiem, kwalifikować jako prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W kwestii opodatkowania dostawy nieruchomości istotne jest więc, czy zbywca, w celu dokonania sprzedaży, podjął aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producenta, handlowca i usługodawcę w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, co skutkuje koniecznością uznania go za podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu tego przepisu. W związku z powyższym wyrokiem TSUE, w orzecznictwie wskazuje się, że przy ocenie skutków podatkowych sprzedaży nieruchomości przez osobę fizyczną należy uwzględniać całokształt jej aktywności dokonywanej w związku z dokonywanymi transakcjami, a nie pojedyncze czynności wykonane w związku ze sprzedażą. Przy ocenie tej aktywności przede wszystkim należy mieć na uwadze nakłady inwestycyjne wykraczające poza standardowe działania zarządu majątkiem prywatnym.

Jak to wyżej zauważono, o statusie podatnika VAT w zakresie obrotu nieruchomościami decyduje aktywność sprzedawcy wykazywana na wszystkich etapach od zakupu gruntu, poprzez proces przygotowania do sprzedaży, aż po samą sprzedaż.

W orzecznictwie podkreśla się, że nie można wymagać, aby osoba fizyczna wyzbywała się swego majątku w możliwe najmniej rentowny i ekonomicznie uzasadniony sposób, aby tylko nie podjąć żadnych czynności zwiększających atrakcyjność gruntu lub zwiększających możliwość sprzedaży, które mogłoby skutkować uznaniem za podatnika VAT (tak NSA w wyroku z 27 kwietnia 2022 r., I FSK 1589/18). NSA zajmuje podobne stanowisko w wielu innych orzeczeniach, tworząc tym samym jednolitą linię orzeczniczą. W wyroku z 5 listopada 2020 r., sygn. I FSK 681/18, NSA wyraził pogląd, że: „Przed sprzedażą nieruchomości właściciel może podejmować różne działania przygotowawcze, np. w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego wystąpić o wydanie decyzji w sprawie warunków zagospodarowania nieruchomości, wystąpić o zatwierdzenie podziału nieruchomości na mniejsze działki budowlane i doprowadzenie do wydzielenia działki pod drogę, oraz inicjować postępowania administracyjne w sprawie zmiany funkcji nieruchomości z rolnej na budowlaną. Tego rodzaju działania oraz ilość wydzielonych działek, same przez się nie dają podstaw do kwalifikowania, że są one typowe dla działań handlowca, tj. podatnika podatku od towarów i usług”.

Podobnie uznał WSA w Warszawie w wyroku z 23 stycznia 2019 r. (VIII SA/Wa 761/18; utrzymanym przez NSA wyrokiem z 23 stycznia 2023 r., I FSK 789/19). WSA, powołując się na przywołany wyżej wyrok TSUE oraz na ukształtowaną linię orzeczniczą stwierdził, że: „Przy ocenie działalności osoby sprzedającej nieruchomości należy uwzględniać działania na poszczególnych etapach aktywności sprzedającego w ich całokształcie, a nie wyłącznie osobno. Należy przede wszystkim mieć na uwadze te elementy, które łączą się z nakładami inwestycyjnymi wykraczającymi poza standardowe działania zarządu majątkiem prywatnym (tak samo wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r., I FSK 45/18 i przywołane tam orzecznictwo)”.

W interpretacjach indywidualnych prawa podatkowego wyrażany jest pogląd zbieżny z przywołanym wyżej orzecznictwem.

DKIS, w interpretacji z 8 grudnia 2020 r., nr 0113-KDIPT1-2.4012.685.2020.2.AMO, wskazał, że: „Brak jest przesłanek świadczących o takiej aktywności Zainteresowanego w przedmiocie zbycia opisanych działek, która byłaby porównywalna do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem (brak przesłanek zawodowego – stałego i zorganizowanego charakteru takiej działalności). Nie wystąpił bowiem ciąg zdarzeń, które jednoznacznie przesądzają, że sprzedaż wskazanych we wniosku działek wypełnia przesłanki działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie podjął takich aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami, które świadczyłyby o angażowaniu środków w sposób podobny do wykorzystywanych przez handlowców. Zainteresowani, sprzedając przedmiotowe działki, będą korzystać zatem z przysługującego im prawa do rozporządzania własnym majątkiem, która to czynność oznacza działanie w sferze prywatnej, do której nie mają zastosowania przepisy ustawy o podatku od towarów i usług. Tym samym, transakcja zbycia działek, nie będzie podlegała przepisom ustawy, ponieważ przedmiotem transakcji będzie majątek osobisty”.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

Na podstawie art. 2 pkt 22 ustawy:

Stosownie do treści art. 2 pkt 6 ustawy:

W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:

Należy więc przyjąć, że w oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie gruntu traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy.

Z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika natomiast, że czynność przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (np. nieruchomości), w zamian za odszkodowanie, stanowi dostawę towarów. W tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że dostawa nie jest de facto następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa.

Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną (dostawa towarów w zamian za odszkodowanie). Tym samym, przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności towarów w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.

Dostawę natomiast można uznać za dokonaną odpłatnie dopiero, gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru. Dlatego też, przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów nabiera odpłatnego charakteru dopiero w momencie przyznania odszkodowania i ustalenia jego wysokości.

Nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy.

Na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy:

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy:

Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik.

Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie, ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Ponadto, działalność gospodarczą stanowi wykorzystywanie towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Analizując powyższe przepisy należy stwierdzić, że dostawa towarów podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy dokonywana będzie przez podmiot mający status podatnika, a dodatkowo działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji. Istotnym dla określenia, że w odniesieniu do konkretnej dostawy mamy do czynienia z podatnikiem podatku VAT jest stwierdzenie, że prowadzi on działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy.

Właściwym zatem jest wykluczenie osób fizycznych z grona podatników w przypadku, gdy dokonują sprzedaży, przekazania bądź darowizny towarów stanowiących część majątku osobistego, tj. majątku, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży bądź wykonywania innych czynności w ramach działalności gospodarczej.

W kontekście powyższych rozważań nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług ten, kto jako osoba fizyczna dokonuje jednorazowych lub okazjonalnych transakcji, za które nie jest przewidziana ściśle regularna zapłata oraz nie prowadzi zorganizowanej, czy zarejestrowanej działalności gospodarczej, a tylko np. wyzbywa się majątku osobistego. Dokonywanie określonych czynności incydentalnie, poza sferą prowadzonej działalności gospodarczej, również nie pozwala na uznanie danego podmiotu za podatnika w zakresie tych czynności.

W tym miejscu podkreślić należy, że pojęcie „majątku prywatnego” nie występuje na gruncie analizowanych przepisów ustawy, jednakże wynika z wykładni art. 15 ust. 2 ustawy, w której zasadnym jest odwołanie się do treści orzeczenia TSUE w sprawie C-291/92 (Finanzamt Uelzen V. Dieter Armbrecht), które dotyczyło kwestii opodatkowania sprzedaży przez osobę, będącą podatnikiem podatku od wartości dodanej, części majątku niewykorzystywanej do prowadzonej działalności gospodarczej, a służącej jej do celów prywatnych. „Majątek prywatny” to zatem taka część majątku danej osoby fizycznej, która nie jest przez nią przeznaczona ani wykorzystywana dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Ze wskazanego orzeczenia wynika zatem, że podatnik musi w całym okresie posiadania danej nieruchomości wykazywać zamiar wykorzystywania części nieruchomości w ramach majątku osobistego. Przykładem takiego wykorzystania nieruchomości mogłoby być, np. wybudowanie domu dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Potwierdzone to zostało również w wyroku TSUE z 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt C-25/03 Finanzamt Bergisch Gladbach v. HE, który stwierdził, że majątek prywatny to mienie wykorzystywane dla zaspokojenia potrzeb własnych.

Problem odnoszący się do rozstrzygnięcia, czy sprzedaż nieruchomości jest sprzedażą majątku osobistego, czy też stanowi sprzedaż realizowaną przez podatnika prowadzącego w tym zakresie działalność gospodarczą, był przedmiotem orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Jarosław Słaby przeciwko Ministrowi Finansów (C-180/10) oraz Emilian Kuć i Halina Jeziorska-Kuć przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie (C-181/10). Z orzeczenia tego wynika, że czynności związane ze zwykłym wykonywaniem prawa własności nie mogą same z siebie być uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej. Sama liczba i zakres transakcji sprzedaży nie mogą stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania Dyrektywy 2006/112/WE Rady, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Podobnie – zdaniem Trybunału – okoliczność, że przed sprzedażą zainteresowany dokonał podziału gruntu na działki w celu osiągnięcia wyższej ceny łącznej. Całość powyższych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym zainteresowanego.

Inaczej jest natomiast – jak wyjaśnił Trybunał – w przypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi Dyrektywy. Przykładowo podane zostały działania polegające na uzbrojeniu terenu albo na działaniach marketingowych. Działania takie nie należą do zakresu zwykłego zarządu majątkiem prywatnym.

Przyjęcie więc, że dany podmiot, sprzedając grunt, działa w charakterze podatnika prowadzącego handlową działalność gospodarczą (jako handlowiec), wymaga ustalenia, czy jego działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową (profesjonalną). Przejawem zaś takiej aktywności określonej osoby w zakresie obrotu nieruchomościami, która może wskazywać, że jej czynności przybierają formę zorganizowaną może być np.: nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działki, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy terenu, czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla sprzedawanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług deweloperskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym, na tego rodzaju aktywność „handlową” wskazywać musi ciąg powyżej przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu wystąpienia pojedynczych z nich.

Za podatnika należy uznać osobę, która w celu dokonania odpłatnej dostawy gruntów angażuje podobne środki wykazując aktywność w przedmiocie zbycia nieruchomości porównywalną do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem, tj. działania wykraczające poza zakres zwykłego zarządu majątkiem prywatnym.

Uznanie, że dany podmiot w odniesieniu do konkretnej czynności działa jako podatnik podatku od towarów i usług, wymaga jednak oceny każdorazowo odnoszącej się do okoliczności faktycznych danej sprawy.

Zasady nabywania nieruchomości pod inwestycje w zakresie dróg publicznych, a także organy właściwe w tych sprawach, reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311).

Według art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

W myśl art. 12 ust. 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Stosownie do art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

W oparciu o art. 12 ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

W myśl art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:

Na podstawie art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 399 ze zm.):

W myśl art. 128 ust. 1 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami:

Istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa własności nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika jasno, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji. Nie wymaga się tu współdziałania czy jakiejkolwiek innej inicjatywy ze strony podmiotu wywłaszczanego.

Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że jest Pan właścicielem działki nr (…), która, zgodnie z decyzją Wojewody, stała się przedmiotem wywłaszczenia na realizację inwestycji drogowej.

Ww. działkę nabył Pan w 2015 r. do majątku osobistego, w drodze darowizny od matki.

Prowadzi Pan działalność gospodarczą w zakresie produkcji mebli, z tytułu prowadzenia której od 1996 r. jest Pan czynnym podatnikiem podatku VAT.

Działka nr (…) nie była wykorzystywana w działalności rolniczej ani nie stanowiła środka trwałego w prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadzona przez Pana działalność nie obejmuje również swoim zakresem obrotu nieruchomościami.

Grunty stanowiły trwałe użytki zielone wykorzystywane na cele osobiste.

Działka nr (…) nie była udostępniana osobom trzecim na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia.

Na dzień wywłaszczenia przedmiotowej działki nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. W 2023 r. wystąpił Pan jedynie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji pod nazwą „(…)”.

Wskazał Pan, że nie podejmował Pan żadnych czynności mających na celu sprzedaż działek gruntowych, a decyzja o wywłaszczeniu działki została podjęta niezależnie od Pana woli. Przed postępowaniem wywłaszczeniowym nie dokonywał Pan podziału działki ani nie dokonywał Pan zawodowo sprzedaży innych nieruchomości. Na przedmiotowym gruncie nie dokonywał Pan także inwestycji (np. wydzielenie, ogrodzenie, budowa drogi, doprowadzenie sieci wodociągowej, energetycznej itp.).

Pana wątpliwości w analizowanej sprawie dotyczą ustalenia, czy w związku z otrzymaniem odszkodowania za zbycie działki nr (…) w wyniku wywłaszczenia występuje Pan jako podatnik podatku od towarów i usług, a w konsekwencji, czy otrzymane odszkodowanie będzie opodatkowane podatkiem VAT.

Aby więc ustalić, czy spełnia Pan przesłanki do uznania Pana za podatnika podatku od towarów i usług w odniesieniu do opisanej dostawy działki nr (…) należy przeanalizować całokształt działań, jakie podjął Pan w odniesieniu do ww. działki w okresie jej posiadania.

Jak Pan wskazał w opisie sprawy, działkę nr (…) nabył Pan w 2015 r. do majątku osobistego, w drodze darowizny od matki. Nabyty grunt stanowił trwałe użytki zielone wykorzystywane na cele osobiste. Działka nie była wykorzystywana w działalności rolniczej ani nie stanowiła środka trwałego w prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej. Przedmiotowa działka nie była udostępniana osobom trzecim na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia. Nie podejmował Pan żadnych czynności mających na celu sprzedaż działek gruntowych, a decyzja o wywłaszczeniu działki została podjęta niezależnie od Pana woli. Przed postępowaniem wywłaszczeniowym nie dokonywał Pan podziału działki ani nie dokonywał Pan zawodowo sprzedaży innych nieruchomości. Na przedmiotowym gruncie nie dokonywał Pan także inwestycji (np. wydzielenie, ogrodzenie, budowa drogi, doprowadzenie sieci wodociągowej, energetycznej itp.). Z opisu sprawy wynika, że jedyną Pana aktywnością poczynioną w stosunku do działki nr (…) było wystąpienie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji pod nazwą „(…)”.

W przedstawionych okolicznościach sprawy, skala Pana zaangażowania w odniesieniu do omawianej dostawy działki nr (…) nie wykracza poza ramy czynności związanych ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Brak jest w tym zdarzeniu przesłanek świadczących o takiej Pana aktywności w przedmiocie zbycia działki, która byłaby porównywalna do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem. Nie wystąpił bowiem ciąg zdarzeń, który jednoznacznie przesądzałby, że zbycie działki nr (…) wypełnia przesłanki działalności gospodarczej. Mając na uwadze powołane przepisy oraz opis sprawy należy stwierdzić, że w tym konkretnym przypadku nie podjął Pan aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami, które świadczyłyby o angażowaniu środków w sposób podobny do wykorzystywanych przez handlowców.

Tym samym, w analizowanym zdarzeniu nie wystąpiły przesłanki pozwalające uznać, że dokonując dostawy ww. działki wystąpi Pan w charakterze podatnika, w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzącego działalność gospodarczą, o której mowa w 15 ust. 2 ustawy. Aby uznać określoną sprzedaż za opodatkowaną podatkiem VAT nie wystarczy stwierdzić jedynie dostawy towarów, lecz wymagane jest określenie podmiotu dokonującego dostawy za występującego w związku ze zbyciem jako podatnika podatku od towarów i usług, co nie ma miejsca w tym przypadku.

Podsumowując stwierdzam, że w związku z dostawą działki nr (…) w drodze wywłaszczenia za odszkodowaniem, brak jest przesłanek pozwalających uznać Pana za podatnika, w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzącego działalność gospodarczą w myśl art. 15 ust. 2 ustawy.

Opisane we wniosku wywłaszczenie działki nr (…) w zamian za odszkodowanie nie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z art. 7 ust. 1 ustawy. Tym samym, wypłacone odszkodowanie nie stanowiło wynagrodzenia za czynności opodatkowane podatkiem VAT.

Wobec powyższego, Pana stanowisko uznaję za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Zgodnie z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej:

Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem stanu faktycznego. Ponosi Pan ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu sprawy. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym przez Pana w złożonym wniosku. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie stanu faktycznego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy, co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pan do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.