0112-KDIL1-1.4012.458.2026.2.EK

Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest:

·      nieprawidłowe w zakresie braku podlegania opodatkowaniu świadczonej przez Pana pomocy prawnej udzielonej z urzędu, za którą na Pana rzecz zasądzona została należność od strony przeciwnej tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu (pytanie oznaczone we wniosku nr 1);

·      prawidłowe w zakresie określenia momentu powstania obowiązku podatkowego (pytanie oznaczone we wniosku nr 2) – odpowiedź udzielona w związku z uznaniem Pana stanowiska w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe;

·      prawidłowe w zakresie braku obowiązku wystawienia faktury w przypadku otrzymania przez Pana częściowych wpłat wyegzekwowanych przez komornika sądowego (pytanie oznaczone we wniosku nr 3);

·      prawidłowe w zakresie braku opodatkowania podatkiem VAT ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu (pytanie oznaczone we wniosku nr 5);

·      prawidłowe w zakresie określenia podstawy opodatkowania w sytuacji częściowych wpłat uzyskiwanych w toku postępowania egzekucyjnego (pytanie oznaczone we wniosku nr 6) – odpowiedź udzielona w związku z uznaniem Pana stanowiska w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

29 maja 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 29 maja 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie podatkowych skutków ustanowienia Pana pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym. Uzupełnił go Pan pismem z 20 lipca 2026 r. (wpływ 20 lipca 2026 r.), pismem z 3 sierpnia 2026 r. (wpływ 3 sierpnia 2026 r.) oraz wpłacił Pan dodatkową opłatę od wniosku – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego

Wnioskodawca jest radcą prawnym, prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą oraz zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów usług.

Wnioskodawca został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym.

Wyrokiem z dnia (...) listopada 2024 r. Sąd zasądził od strony przeciwnej na rzecz Wnioskodawcy kwotę (…) zł tytułem. zwrotu kosztów procesu – wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu przez radcę prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wyrok uprawomocnił się (…) sierpnia 2025 r. Kwota (…) zł odpowiada stawce wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z urzędu w wysokości (…) zł powiększonej o podatek VAT według stawki 23%.

Strona przeciwna, od której zasądzono należność, nie była klientem Wnioskodawcy, nie zawierała z nim umowy o świadczenie usług prawnych oraz nie była beneficjentem pomocy prawnej świadczonej przez Wnioskodawcę. Źródłem obowiązku zapłaty jest wyłącznie prawomocne orzeczenie Sądu.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego Wnioskodawca wszczął przeciwko stronie przeciwnej postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym. Na dzień złożenia wniosku postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku.

Nie jest możliwe ustalenie, czy należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, od Skarbu Państwa, czy też częściowo od każdego z tych podmiotów.

Wnioskodawca nie wystawił dotychczas faktury VAT dokumentującej wskazaną należność.

Wnioskodawca powziął wątpliwości dotyczące opodatkowania VAT wskazanej należności, momentu powstania obowiązku podatkowego, obowiązku wystawienia faktury VAT, określenia podmiotu będącego nabywcą usługi dla celów VAT oraz skutków podatkowych częściowych wpłat uzyskiwanych w toku postępowania egzekucyjnego.

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu sprawy

1.  Na pytanie: Od kiedy jest Pan czynnym, zarejestrowanym podatnikiem VAT?

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca jest czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług od 10 czerwca 2013 r.

2.  Na pytanie: Przez kogo oraz w jakiej procedurze został Pan ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym? Proszę wyjaśnić i opisać okoliczności ustanowienia Pana pełnomocnikiem z urzędu w odniesieniu do sytuacji, której dotyczy złożony przez Pana wniosek.

odpowiedział Pan:

Postanowieniem z dnia (…) października 2022 r. Sąd Rejonowy ustanowił dla powódki w toczącej się przed sądem sprawie pełnomocnika z urzędu wskazując jednocześnie, że osobę pełnomocnika wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych (art. 117³ kpc). Następnie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych wyznaczyła Wnioskodawcę do wykonywania obowiązków pełnomocnika z urzędu, zawiadamiając o tym Wnioskodawcę pismem z dnia (…) grudnia 2022 r.

3.  Na pytanie: Przez kogo i do wykonania jakich konkretnie czynności został Pan zobowiązany w ramach ustanowienia Pana pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym?

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca został ustanowiony przez Sąd Rejonowy, a wyznaczony przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w oparciu o art. 117³ kpc jako pełnomocnik procesowy z urzędu dla powódki w sprawie o zapłatę.

Zgodnie z art. 118 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, ustanowienie radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Natomiast zgodnie z art. 118 § 2 kpc, radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę w zakresie wynikającym z art. 91 kpc, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej.

W konsekwencji zakres czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę obejmował wszystkie czynności procesowe wynikające z udzielonego z mocy prawa pełnomocnictwa procesowego, o którym mowa w art. 91 kpc, w szczególności podejmowanie wszelkich czynności procesowych związanych z prowadzeniem sprawy, sporządzanie pism procesowych, reprezentowanie strony przed sądem, udział w rozprawach, wnoszenie środków zaskarżenia oraz wykonywanie innych czynności niezbędnych do należytego prowadzenia postępowania.

4.  Na pytanie: Kiedy dokładnie wykonywał Pan czynności związane z ustanowieniem Pana pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym?

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca wykonywał czynności pełnomocnika od chwili wyznaczenia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia (…) października 2022 r. do prawomocnego zakończenia postępowania, które nastąpiło (…) sierpnia 2025 r.

5.  Na pytanie: Czy pomiędzy Panem wykonującym czynności jako pełnomocnik z urzędu w postępowaniu cywilnym a zlecającym wykonanie tych czynności istnieje stosunek prawny określony co do warunków wykonywania tych czynności oraz wynagrodzenia? Jeśli tak – proszę opisać.

odpowiedział Pan:

Pomiędzy Wnioskodawcą a podmiotami dokonującymi ustanowienia i wyznaczenia pełnomocnika z urzędu istnieje stosunek prawny o charakterze publicznoprawnym, którego treść określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o radcach prawnych oraz aktów wykonawczych.

Wnioskodawca został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia (…) października 2022 r., natomiast jego wyznaczenie nastąpiło przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych.

Warunki wykonywania czynności pełnomocnika z urzędu wynikają z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 117-124 kpc), ustawy o radcach prawnych oraz aktów wykonawczych regulujących wykonywanie pomocy prawnej udzielanej z urzędu.

Wynagrodzenie Wnioskodawcy nie jest ustalane w drodze umowy ani negocjacji stron. Zasady jego ustalania wynikają z obowiązujących przepisów prawa, natomiast jego wysokość każdorazowo określa sąd w wydanym orzeczeniu.

6.  Na pytanie: Na podstawie jakich przepisów został Pan ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym – proszę wskazać podstawę prawną, tzn. konkretne przepisy prawa (tj. artykuły, ustępy, punkty) wraz z nazwą aktu prawnego, bez przytaczania ich treści, które znalazły zastosowanie w Pana sprawie.

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca został ustanowiony pełnomocnikiem procesowym z urzędu na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego wydanego w trybie art. 117 oraz art. 117³ § 1-2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Wyznaczenie Wnioskodawcy do prowadzenia sprawy nastąpiło przez właściwą okręgową izbę radców prawnych, zgodnie z art. 117³ § 1-2 kpc.

7.  Na pytanie: Jak należy odczytywać stwierdzenie, że: „Źródłem obowiązku zapłaty jest wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu”? Proszę wyjaśnić.

odpowiedział Pan:

Użyte we wniosku sformułowanie: „Źródłem obowiązku zapłaty jest wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu” należy rozumieć wyłącznie w odniesieniu do obowiązku zapłaty przez stronę przeciwną. Pomiędzy Wnioskodawcą a stroną przeciwną nie istniała żadna umowa ani inny stosunek zobowiązaniowy. Obowiązek zapłaty przez stronę przeciwną powstał wyłącznie na skutek prawomocnego wyroku Sądu zasądzającego od niej koszty procesu obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu.

8.  Na pytanie: Na podstawie jakich przepisów ustalone zostało na Pana rzecz wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu – proszę wskazać podstawę prawną, tzn. konkretne przepisy prawa (tj. artykuły, ustępy, punkty) wraz z nazwą aktu prawnego, bez przytaczania ich treści, które znalazły zastosowanie w Pana sprawie.

odpowiedział Pan:

Wynagrodzenie Wnioskodawcy zostało ustalone przez Sąd Rejonowy w prawomocnym wyroku kończącym postępowanie.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku, o kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).W konsekwencji źródłem obowiązku zapłaty wynagrodzenia przez stronę przeciwną jest prawomocny wyrok sądu, natomiast wysokość tego wynagrodzenia została ustalona przez sąd na podstawie wskazanych wyżej przepisów regulujących zasady ustalania kosztów zastępstwa procesowego.

Wysokość wynagrodzenia została ustalona przez Sąd zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie orzekania dotyczącymi ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, wydanymi na podstawie art. 22³ ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

9.  Na pytanie: (…) proszę wskazać, dlaczego „nie jest możliwe ustalenie, czy należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, od Skarbu Państwa, czy też częściowo od każdego z tych podmiotów”? W jakiej konkretnie sytuacji należność zostanie uzyskana od:

·      strony przeciwnej,

·      Skarbu Państwa,

·      częściowo od każdego z tych podmiotów? Z czego to wynika?

Proszę wyjaśnić odnosząc się do każdej ze wskazanej przez Pana sytuacji.

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca wskazał we wniosku, że na dzień jego złożenia nie było możliwe ustalenie, czy należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, od Skarbu Państwa, czy też częściowo od każdego z tych podmiotów, ponieważ prowadzone postępowanie egzekucyjne pozostawało w toku, a jego wynik nie był znany.

Prawomocnym wyrokiem Sądu od strony przeciwnej zostało zasądzone na rzecz Wnioskodawcy wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, jeżeli egzekucja okaże się skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania całości zasądzonych kosztów procesu.

Należność zostanie uzyskana od Skarbu Państwa, jeżeli egzekucja przeciwko stronie przeciwnej okaże się bezskuteczna. W takim przypadku, po wykazaniu bezskuteczności egzekucji, Wnioskodawca wystąpi do sądu o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

Należność zostanie uzyskana częściowo od strony przeciwnej, a częściowo od Skarbu Państwa, jeżeli egzekucja okaże się skuteczna jedynie w części. W takim przypadku należność wyegzekwowana od strony przeciwnej zaspokoi roszczenie w odpowiednim zakresie, natomiast w zakresie, w jakim egzekucja okaże się bezskuteczna, Wnioskodawca wystąpi do sądu o przyznanie pozostałej części kosztów od Skarbu Państwa na podstawie § 6 wskazanego rozporządzenia.

10. Na pytanie: Jaki charakter mają odsetki ustawowe zasądzone obok należności głównej? Na podstawie jakich konkretnie przepisów ustalona została wysokość należnych Panu odsetek? Czy źródłem obowiązku zapłaty tych odsetek jest również „wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu”?

odpowiedział Pan:

Z treści prawomocnego wyroku wynika, że sąd zasądził od strony przeciwnej na rzecz Wnioskodawcy wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Zasądzone odsetki mają charakter odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu, o których mowa w art. 98 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Wysokość tych odsetek wynika z odesłania zawartego w art. 98 § 1¹ kpc do odsetek ustawowych za opóźnienie, których wysokość określa art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego.

Źródłem obowiązku zapłaty odsetek nie jest wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu. Obowiązek ich zapłaty wynika z art. 98 § 1¹ kpc, natomiast prawomocny wyrok konkretyzuje ten obowiązek w niniejszej sprawie poprzez zasądzenie odsetek od należności głównej za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

11. Na pytanie: Kto ponosił odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat i wykonanie przez Pana czynności pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym?

odpowiedział Pan:

Za wykonanie czynności pełnomocnika z urzędu oraz sposób ich wykonywania odpowiadał Wnioskodawca jako radca prawny wykonujący zawód zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Ustanowienie pełnomocnika z urzędu przez sąd oraz wyznaczenie Wnioskodawcy przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych nie powodowało przejęcia przez te podmioty odpowiedzialności za rezultat ani za sposób wykonywania czynności procesowych wobec osób trzecich.

Wnioskodawca wykonywał czynności samodzielnie i niezależnie, ponosząc odpowiedzialność wynikającą z przepisów regulujących wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Odpowiedzialność ta wynikała z przepisów ustawy o radcach prawnych regulujących wykonywanie zawodu radcy prawnego i nie była modyfikowana postanowieniem Sądu o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu ani wyznaczeniem przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych.

12. Na pytanie: Czy ponosił Pan ryzyko gospodarcze w związku z wykonywaniem czynności pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym?

odpowiedział Pan:

Wnioskodawca wykonywał czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przy wykorzystaniu własnego zaplecza organizacyjnego oraz ponosząc koszty prowadzenia tej działalności.

Ponadto ponosił ryzyko związane z uzyskaniem wynagrodzenia, w szczególności w sytuacji prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie przeciwnej.

Jednocześnie wysokość wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu nie była uzależniona od wyniku ekonomicznego prowadzonej działalności ani od uzyskania określonego rezultatu gospodarczego. Zasady ustalenia wynagrodzenia wynikały z obowiązujących przepisów prawa oraz prawomocnego orzeczenia Sądu.

Pytania

1.  Czy w przedstawionym stanie faktycznym należność zasądzona od strony przeciwnej na rzecz Wnioskodawcy tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy?

2.  W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie nr 1 – czy obowiązek podatkowy w podatku VAT powstaje na podstawie art. 19a ustawy z chwilą otrzymania każdej częściowej wpłaty wyegzekwowanej przez komornika sądowego?

3.  Czy w przypadku otrzymywania częściowych wpłat wyegzekwowanych przez komornika sądowego Wnioskodawca jest zobowiązany do wystawienia faktury na podstawie art. 106b ustawy?

4.  W przypadku uznania, że Wnioskodawca jest zobowiązany do wystawienia faktury dokumentującej należność otrzymywaną od komornika sądowego w wykonaniu prawomocnego wyroku sądu, czy przepisy art. 106b i art. 106e ustawy o podatku od towarów i usług wymagają wskazania na fakturze jako nabywcy podmiotu obciążonego kosztami procesu prawomocnym wyrokiem sądu?

5.  Czy odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone obok należności głównej podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług?

6.  Czy w przypadku uznania, że należność główna podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podstawę opodatkowania, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy, stanowi wyłącznie kwota każdorazowo faktycznie otrzymanej części należności odpowiadająca dokonanej wpłacie? (pytanie ostatecznie sformułowane w piśmie z 20 lipca 2026 r.)

Jednocześnie w piśmie z 3 sierpnia 2026 r. wyjaśnił Pan, że:

·      pytanie nr 1 dotyczy wyłącznie zaistniałego stanu faktycznego;

·      pytania nr 2-6 dotyczą wyłącznie zdarzenia przyszłego, ponieważ odnoszą się do skutków podatkowych wpłat, które mogą zostać uzyskane w przyszłości w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego lub od Skarbu Państwa.

Pana stanowisko w sprawie

Ad 1

W ocenie Wnioskodawcy należność zasądzona od strony przeciwnej na rzecz radcy prawnego tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu nie stanowi wynagrodzenia za odpłatne świadczenie usług na rzecz strony przeciwnej w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Strona przeciwna nie była klientem Wnioskodawcy, nie zawierała z nim umowy o świadczenie usług prawnych oraz nie była beneficjentem świadczonej pomocy prawnej. Obowiązek zapłaty wynika wyłącznie z prawomocnego orzeczenia sądu.

Ad 2

W przypadku uznania przez organ, że należność podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, obowiązek podatkowy powinien powstawać wyłącznie w zakresie kwot faktycznie otrzymanych przez Wnioskodawcę w toku postępowania egzekucyjnego.

Ad 3

Wnioskodawca nie jest zobowiązany do wystawiania faktury VAT dokumentującej kwoty otrzymywane od komornika sądowego w wykonaniu prawomocnego wyroku.

Ad 4

W ocenie Wnioskodawcy, w przypadku uznania, że otrzymywana należność podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług oraz że istnieje obowiązek wystawienia faktury VAT, przepisy art. 106b i art. 106e ustawy o podatku od towarów i usług wymagają wskazania na fakturze jako nabywcy podmiotu obciążonego kosztami procesu prawomocnym wyrokiem sądu. Komornik sądowy nie jest stroną stosunku prawnego będącego podstawą zasądzenia należności, nie jest podmiotem zobowiązanym do poniesienia kosztów procesu oraz nie dokonuje zapłaty we własnym imieniu i na własny rachunek. Rola komornika ogranicza się do prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz przekazania wyegzekwowanych środków wierzycielowi. W konsekwencji, jeżeli organ uzna, że w przedstawionym stanie faktycznym istnieje obowiązek wystawienia faktury VAT, nabywcą wskazanym na fakturze powinien być podmiot obciążony kosztami procesu prawomocnym wyrokiem sądu.

Ad 5

Odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone obok należności głównej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Ad 6 (stanowisko ostatecznie wyrażone w piśmie z 20 lipca 2026 r.)

W przypadku uznania, że należność główna podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 29a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług podstawę opodatkowania stanowi wyłącznie kwota każdorazowo faktycznie otrzymanej części należności odpowiadająca dokonanej wpłacie.

Stanowisko to wynika z art. 29a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą podatnik ma otrzymać z tytułu sprzedaży.

W konsekwencji, jeżeli należność jest otrzymywana częściami, podstawę opodatkowania stanowi wyłącznie każda faktycznie otrzymana część należności odpowiadająca dokonanej wpłacie.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest:

·      nieprawidłowe w zakresie braku podlegania opodatkowaniu świadczonej przez Pana pomocy prawnej udzielonej z urzędu, za którą na Pana rzecz zasądzona została należność od strony przeciwnej tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu (pytanie oznaczone we wniosku nr 1);

·      prawidłowe w zakresie określenia momentu powstania obowiązku podatkowego (pytanie oznaczone we wniosku nr 2) – odpowiedź udzielona w związku z uznaniem Pana stanowiska w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe;

·      prawidłowe w zakresie braku obowiązku wystawienia faktury w przypadku otrzymania przez Pana częściowych wpłat wyegzekwowanych przez komornika sądowego (pytanie oznaczone we wniosku nr 3);

·      prawidłowe w zakresie braku opodatkowania podatkiem VAT ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu (pytanie oznaczone we wniosku nr 5);

·      prawidłowe w zakresie określenia podstawy opodatkowania w sytuacji częściowych wpłat uzyskiwanych w toku postępowania egzekucyjnego (pytanie oznaczone we wniosku nr 6) – odpowiedź udzielona w związku z uznaniem Pana stanowiska w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.) zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 2 pkt 6 ustawy:

Natomiast na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy:

Ponadto jak stanowi art. 2 pkt 22 ustawy:

Dostawa towarów i świadczenie usług na terytorium kraju, co do zasady, podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Świadczenie usług na gruncie podatku od towarów i usług ma szersze znaczenie niż świadczenie usług w rozumieniu potocznym. Stosownie do treści powołanych przepisów, każde świadczenie na rzecz osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy, uznawane jest na gruncie ustawy za usługę.

Definicja „świadczenia usług” ma więc charakter dopełniający definicję „dostawy towarów” i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej.

Z treści art. 8 ust. 1 ustawy wynika, że przez usługę należy rozumieć każde świadczenie na rzecz danego podmiotu. Słownik języka polskiego definiuje czasownik „świadczyć” jako „wykonywać coś na czyjąś rzecz”, „świadczenie” zaś to obowiązek wykonywania, przekazania czegoś.

Z powyższego wynika więc, że świadczeniem usług jest każde świadczenie na rzecz danego podmiotu niebędące dostawą towarów. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie, bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi, należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów, zgodnie z art. 7 ustawy.

Opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Ustawa nie definiuje, co należy rozumieć przez czynność odpłatną. Jednak dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usługi podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika z ww. przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.

Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że istotną cechą wynagrodzenia jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług i otrzymaną zapłatą.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności.

Bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem istnieje wówczas, gdy jest możliwe zidentyfikowanie bezpośredniej i jasno zindywidualizowanej korzyści na rzecz dostawcy towaru lub świadczącego usługę oraz gdy świadczenie wzajemne pozostaje w bezpośrednim związku ze świadczeniem dokonanej czynności.

Ponadto jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, usługi stanowią również określone czynności wykonywane na zlecenie organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub jeżeli są świadczone z nakazu wynikającego z mocy prawa. Ich istotą jest dokonanie na zlecenie określonego świadczenia – wykonywanie powierzonych funkcji, za wynagrodzeniem.

Jednocześnie wskazania wymaga, że nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów czy świadczenie usług podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza” na potrzeby podatku od towarów i usług zostały określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Według art. 15 ust. 2 ustawy:

Treść powyższych przepisów znajduje odzwierciedlenie w art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347, s. 1, ze zm.), zwanej dalej: „Dyrektywą 2006/112/WE Rady”, zgodnie z którym:

Ustawa definiuje więc podatnika jako każdy podmiot, niezależnie od jego formy organizacyjno-prawnej, który samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, bez względu na cel oraz rezultat takiej działalności. Powyższa definicja ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem podatnika tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym.

Jest Pan radcą prawnym, prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą oraz zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów usług. Został Pan ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu cywilnym. Wyrokiem z dnia (…) listopada 2024 r. sąd zasądził od strony przeciwnej na Pana rzecz kwotę (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu – wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu przez radcę prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wyrok uprawomocnił się (…) sierpnia 2025 r. Strona przeciwna, od której zasądzono należność, nie była Pana klientem, nie zawierała z Panem umowy o świadczenie usług prawnych oraz nie była beneficjentem pomocy prawnej przez Pana świadczonej. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wszczął Pan przeciwko stronie przeciwnej postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym. Na dzień złożenia wniosku postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku.

W okolicznościach przedstawionych we wniosku Pana wątpliwości dotyczą m.in. ustalenia, czy należność zasądzona od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu, stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu, jest wynagrodzeniem za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Wskazał Pan, że został Pan ustanowiony pełnomocnikiem procesowym z urzędu na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego wydanego w trybie art. 117 oraz art. 117³ § 1-2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.).

Jak stanowi art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego:

Na podstawie art. 117³ § 1-2 Kodeksu postępowania cywilnego:

Zgodnie z art. 118 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego:

Natomiast w świetle art. 118 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego:

Podał Pan, że zakres czynności wykonywanych przez Pana obejmował wszystkie czynności procesowe wynikające z udzielonego z mocy prawa pełnomocnictwa procesowego, o którym mowa w art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego.

W myśl art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego:

Wyjaśnił Pan również, że Pana wynagrodzenie zostało ustalone przez Sąd Rejonowy w prawomocnym wyroku kończącym postępowanie. Wskazał Pan, że – jak wynika z uzasadnienia wyroku – o kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Wysokość wynagrodzenia została ustalona przez Sąd zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie orzekania dotyczącymi ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, wydanymi na podstawie art. 22³ ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.).

Jak stanowi art. 98 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego:

Ponadto stosownie do art. 98 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego:

Jednocześnie z przedstawionych przez Pana informacji wynika, że na dzień złożenia wniosku nie było możliwe ustalenie, czy należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, od Skarbu Państwa, czy też częściowo od każdego z tych podmiotów, ponieważ prowadzone postępowanie egzekucyjne pozostawało w toku, a jego wynik nie był znany. Prawomocnym wyrokiem Sądu od strony przeciwnej zostało zasądzone na Pana rzecz wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, jeżeli egzekucja okaże się skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania całości zasądzonych kosztów procesu. Natomiast jeżeli egzekucja przeciwko stronie przeciwnej okaże się bezskuteczna, należność zostanie uzyskana od Skarbu Państwa. W takim przypadku, po wykazaniu bezskuteczności egzekucji, wystąpi Pan do Sądu o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Należność zostanie uzyskana częściowo od strony przeciwnej, a częściowo od Skarbu Państwa, jeżeli egzekucja okaże się skuteczna jedynie w części. W takim przypadku należność wyegzekwowana od strony przeciwnej zaspokoi roszczenie w odpowiednim zakresie, natomiast w zakresie, w jakim egzekucja okaże się bezskuteczna, wystąpi Pan do Sądu o przyznanie pozostałej części kosztów od Skarbu Państwa na podstawie § 6 ww. rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższe zauważam, że świadcząc pomoc prawną z urzędu działał Pan na zlecenie Sądu, które to zlecenie na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług odczytywać należy jako skierowany do radcy prawnego nakaz reprezentowania osoby wskazanej w postanowieniu przyznającym prawo pomocy. Bez stosownego postanowienia sądu w przedmiocie prawa pomocy, nie mógłby powstać stosunek umocowania między radcą prawnym i osobą, na rzecz której ma on działać. Należy również wskazać, że instytucja pomocy prawnej z urzędu gwarantuje, że osoba, która została objęta tą pomocą za nią nie płaci.

Wskazał Pan, że:

·      Pomiędzy Panem a podmiotami dokonującymi ustanowienia i wyznaczenia pełnomocnika z urzędu istnieje stosunek prawny o charakterze publicznoprawnym, którego treść określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o radcach prawnych oraz aktów wykonawczych.

·      Pomiędzy Panem a stroną przeciwną nie istniała żadna umowa ani inny stosunek zobowiązaniowy. Strona przeciwna, od której zasądzono należność, nie była Pana klientem, nie zawierała z Panem umowy o świadczenie usług prawnych oraz nie była beneficjentem pomocy prawnej świadczonej przez Pana. Obowiązek zapłaty przez stronę przeciwną powstał wyłącznie na skutek prawomocnego wyroku Sądu zasądzającego od niej koszty procesu obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu.

·      Za wykonanie czynności pełnomocnika z urzędu oraz sposób ich wykonywania odpowiadał Pan jako radca prawny wykonujący zawód zgodnie z ustawą o radcach prawnych.

·      Ustanowienie pełnomocnika z urzędu przez Sąd oraz wyznaczenie Pana przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych nie powodowało przejęcia przez te podmioty odpowiedzialności za rezultat ani za sposób wykonywania czynności procesowych wobec osób trzecich.

·      Wykonywał Pan czynności samodzielnie i niezależnie, ponosząc odpowiedzialność wynikającą z przepisów regulujących wykonywanie zawodu radcy prawnego. Odpowiedzialność ta wynikała z przepisów ustawy o radcach prawnych regulujących wykonywanie zawodu radcy prawnego i nie była modyfikowana postanowieniem Sądu o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu ani wyznaczeniem przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych.

·      Wykonywał Pan czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przy wykorzystaniu własnego zaplecza organizacyjnego oraz ponosząc koszty prowadzenia tej działalności. Ponadto ponosił Pan ryzyko związane z uzyskaniem wynagrodzenia, w szczególności w sytuacji prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie przeciwnej.

Zatem w przedstawionej sytuacji:

·      pomiędzy Panem a podmiotami dokonującymi ustanowienia i wyznaczenia pełnomocnika z urzędu istnieje stosunek prawny o charakterze publicznoprawnym, którego treść określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o radcach prawnych oraz aktów wykonawczych;

·      istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść – należność zasądzona od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu;

·      istnieje bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną przez Pana pomocą prawną „z urzędu” a należnym Panu wynagrodzeniem.

W konsekwencji świadczona przez Pana pomoc prawna „z urzędu” za wynagrodzeniem stanowi odpłatne świadczenie usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przy czym ani ustawa o podatku od towarów i usług, ani akty wykonawcze do ustawy nie przewidują zwolnienia od podatku dla tej usługi. Zatem czynność ta jest opodatkowana podatkiem VAT.

Jak bowiem wyjaśniłem wcześniej, aby dana czynność (usługa) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.

Jednocześnie zauważam, że pomimo, iż pomocą prawną „z urzędu” została objęta osoba fizyczna, to de facto są to usługi świadczone przez Pana na rzecz Sądu. Bez wpływu na powyższe pozostaje okoliczność, że w przypadku wygranej sprawy koszty zastępstwa procesowego ponoszone są przez przeciwnika reprezentowanej strony. Zaznaczenia bowiem wymaga, że nie świadczył Pan żadnej usługi na rzecz przeciwnika osoby reprezentowanej, ponoszącego koszty zastępstwa procesowego – w tym zakresie pomiędzy Panem a przeciwnikiem osoby reprezentowanej nie istnieje żaden (nawet dorozumiany) stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełniane byłyby świadczenia wzajemne. Jak wynika z opisu sprawy reprezentował Pan w Sądzie interesy osoby, dla której został Pan ustanowiony przez Sąd pełnomocnikiem i nie wykonywał Pan na rzecz przeciwnika reprezentowanej strony żadnych czynności określonych w art. 5 ust. 1 ustawy.

Podsumowując stwierdzam, że należność zasądzona od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Tym samym Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 1 oceniłem jako nieprawidłowe.

W dalszej kolejności – w związku z uznaniem Pana stanowiska w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 1 za nieprawidłowe – Pana wątpliwości dotyczą określenia momentu powstania obowiązku podatkowego.

Z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, że czynny podatnik podatku od towarów i usług, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT, zobowiązany jest opodatkować daną czynność w momencie powstania obowiązku podatkowego.

Podstawowa zasada dotycząca powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług została sformułowana w art. 19a ust. 1 ustawy, zgodnie z którym:

Jak stanowi art. 19a ust. 2 ustawy:

W myśl art. 19a ust. 3 ustawy:

Natomiast według art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy:

Jednocześnie stosownie do art. 19a ust. 6 ustawy:

Z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, że podatnik, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT, jest zobowiązany opodatkować daną czynność w momencie powstania obowiązku podatkowego. Przepis art. 19a ust. 1 ustawy formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towaru bądź wykonania usługi co oznacza, że podatek staje się wymagalny w rozliczeniu za okres, w którym dokonana została dostawa towarów bądź świadczenie usług i powinien być rozliczony za ten okres.

Ponadto, jak wynika z treści art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy, w przypadku świadczenia, na podstawie odrębnych przepisów, na zlecenie sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych lub prokuratury usług związanych z postępowaniem sądowym lub przygotowawczym obowiązek podatkowy będzie powstawał z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty z tego tytułu – w odniesieniu do otrzymanej kwoty niezależnie od tego, kiedy ta zapłata nastąpi: przed wykonaniem usługi czy też po jej wykonaniu.

W analizowanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której:

·      Jest Pan czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług od 10 czerwca 2013 r.

·      Wyrokiem z dnia (…) listopada 2024 r. Sąd zasądził od strony przeciwnej na Pana rzecz kwotę (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu – wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu przez radcę prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wyrok uprawomocnił się (…) sierpnia 2025 r.

·      Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wszczął Pan przeciwko stronie przeciwnej postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym. Na dzień złożenia wniosku postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku.

Zatem w przedstawionych przez Pana okolicznościach sprawy obowiązek podatkowy dla wyświadczonej przez Pana usługi jako pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym powstaje na mocy art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy, tj. z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty z tytułu wykonanego przez Pana świadczenia.

Podsumowując stwierdzam, że – na podstawie art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) w zw. z art. 19a ust. 6 ustawy – obowiązek podatkowy w podatku VAT będzie powstawał z chwilą otrzymania przez Pana każdej częściowej wpłaty wyegzekwowanej przez komornika sądowego.

Tym samym Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 2 oceniłem jako prawidłowe.

W dalszej kolejności Pana wątpliwości dotyczą ustalenia, czy w przypadku otrzymywania częściowych wpłat wyegzekwowanych przez komornika sądowego będzie Pan zobowiązany do wystawienia faktury na podstawie art. 106b ustawy.

Zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:

W świetle art. 106b ust. 2 ustawy:

W myśl art. 106b ust. 3 ustawy:

W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.

Faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego), który powinien spełniać szereg wymogów przewidzianych przepisami prawa.

Z powyższych przepisów wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Elementy jakie powinna zawierać faktura zostały wymienione art. 106e ustawy.

Zgodnie z brzmieniem art. 106e ust. 1 ustawy:

Faktura jest dokumentem, którego wystawienie wywołuje określone skutki w sferze materialnoprawnych uprawnień i obowiązków podatnika podatku VAT. Dlatego też podatnicy podatku VAT są obowiązani dokumentować sprzedaż towarów lub usług na rzecz innych podatników poprzez wystawienie faktury.

Podatnik nie może wybrać sposobu, w jaki na potrzeby podatku VAT będzie dokumentował sprzedaż w rozumieniu art. 2 pkt 22 ustawy.

Wystawienie faktury dokumentującej czynność opodatkowaną VAT jest jednym z podstawowych obowiązków podatnika VAT.

Natomiast poprzez wystawienie faktury należy rozumieć sporządzenie odpowiedniego, zgodnego z ww. przepisami, dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi (nabywcy), a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 106i ustawy:

Jak wskazałem w odpowiedzi na pytanie nr 1, w sytuacji przedstawionej we wniosku, należność zasądzona od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Usługa ta została wykonana przez Pana na rzecz Sądu.

Ponadto z okoliczności przedstawionych we wniosku wynika, że po uzyskaniu tytułu wykonawczego wszczął Pan przeciwko stronie przeciwnej postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym. Na dzień złożenia wniosku postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku.

Należy zaznaczyć, że komornik jest organem egzekucyjnym wykonującym zadania z zakresu władzy publicznej, zmierzające do przymusowego wykonania tytułów wykonawczych. W związku z tymi zadaniami jest dysponentem środków uzyskanych z egzekucji, które uda się wyegzekwować. Jak Pan wskazał, należność zostanie uzyskana od strony przeciwnej, jeżeli egzekucja okaże się skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania całości zasądzonych kosztów procesu. Natomiast jeżeli egzekucja przeciwko stronie przeciwnej okaże się bezskuteczna należność zostanie uzyskana od Skarbu Państwa. Z kolei jeżeli egzekucja okaże się skuteczna jedynie w części należność zostanie uzyskana częściowo od strony przeciwnej, a częściowo od Skarbu Państwa.

Powyższe nie wpływa jednak na obowiązek wystawienia faktury dokumentującej wykonaną przez Pana usługę. Nabywcą tej usługi jest Sąd, który ustanowił Pana pełnomocnikiem procesowym z urzędu na podstawie wydanego postanowienia.

Fakturę tę powinien Pan wystawić – stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy – nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wykonał Pan usługę.

Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że przepisy prawa nakładają na podatnika dokonującego dostawy towarów lub świadczącego usługi m.in. obowiązek prawidłowego i rzetelnego dokumentowania zawartych transakcji i rozliczania związanego z nimi podatku. Ponadto faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonej zaszłości gospodarczej). Prawidłowość materialno-prawna faktury zachodzi wówczas, jeżeli odzwierciedla ona prawdziwe zdarzenie gospodarcze.

Zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy miał Pan obowiązek wystawić fakturę dokumentującą wykonaną przez Pana usługę, zgodnie z art. 106b ust. 1 i art. 106i ust. 1 ustawy.

Tym samym należy zgodzić się z Pana twierdzeniem, że nie jest Pan zobowiązany do wystawiania faktury dokumentującej kwoty otrzymywane od komornika sądowego w wykonaniu prawomocnego wyroku. Nie oznacza to jednak, że nie jest Pan zobowiązany do wystawienia faktury dokumentującej wykonaną przez Pana usługę.

Podsumowując stwierdzam, że w okolicznościach wskazanych we wniosku, w przypadku otrzymywania częściowych wpłat wyegzekwowanych przez komornika sądowego nie jest Pan zobowiązany do wystawienia faktury, zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy. Obowiązek ten jednak spoczywa na Panu w związku z wykonaniem usługi, której nabywcą jest Sąd – fakturę tę powinien Pan wystawić – stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy – nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wykonał Pan usługę.

Tym samym Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 3, zgodnie z którym „Wnioskodawca nie jest zobowiązany do wystawiania faktury VAT dokumentującej kwoty otrzymywane od komornika sądowego w wykonaniu prawomocnego wyroku” oceniłem jako prawidłowe.

W dalszej kolejności sformułował Pan pytanie, czy w przypadku uznania, że jest Pan zobowiązany do wystawienia faktury dokumentującej należność otrzymywaną od komornika sądowego w wykonaniu prawomocnego wyroku sądu, to przepisy art. 106b i art. 106e ustawy wymagają wskazania na fakturze jako nabywcy podmiotu obciążonego kosztami procesu prawomocnym wyrokiem sądu. Jest to pytanie oznaczone we wniosku nr 4.

Mając jednak na uwadze warunkowy charakter ww. pytania – w związku z tym, że Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 3 oceniłem jako prawidłowe – stwierdzam, że udzielenie odpowiedzi na pytanie nr 4 stało się bezzasadne.

Następnie Pana wątpliwości dotyczą ustalenia, czy odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone obok należności głównej podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Jest to pytanie oznaczone we wniosku nr 5.

Jak wyjaśniłem wcześniej, aby dana czynność (usługa) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.

Zatem ustalenie statusu zasądzonych na Pana rzecz ustawowych odsetek za opóźnienie jako podlegających bądź niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że:

·      Sąd zasądził od strony przeciwnej na Pana rzecz wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

·      Zasądzone odsetki mają charakter odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu, o których mowa w art. 98 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Wysokość tych odsetek wynika z odesłania zawartego w art. 98 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego do odsetek ustawowych za opóźnienie, których wysokość określa art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego.

·      Źródłem obowiązku zapłaty odsetek nie jest wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu. Obowiązek ich zapłaty wynika z art. 98 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego, natomiast prawomocny wyrok konkretyzuje ten obowiązek w przedmiotowej sprawie poprzez zasądzenie odsetek od należności głównej za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795), zgodnie z którym:

Na podstawie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego:

W świetle powołanych przepisów prawa należy stwierdzić, że zasądzone od strony przeciwnej na rzecz Pana rzecz odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, nie powinny być traktowane jako wynagrodzenie za czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT. Odsetki te nie odnoszą się do świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz dłużnika (strony przeciwnej, od której zasądzono zwrot kosztów procesu), za które pobierane jest należne wynagrodzenie. W rozpatrywanej sytuacji nie będzie spełniona przesłanka istnienia związku pomiędzy zapłatą odsetek o charakterze sankcyjnym a otrzymaniem od Pana świadczenia wzajemnego, co jest warunkiem koniecznym do uznania, że zapłata tych odsetek podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W przypadku naliczenia ww. odsetek za opóźnienie można mówić o wynagrodzeniu, które stanowi formę zadośćuczynienia. Odsetki te nie będą odnosiły się do świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz dłużnika, za które pobierane jest należne wynagrodzenie.

Odsetki za opóźnienie będą stanowiły – co do zasady – płatności o charakterze karnym (sankcyjnym). Zatem zapłata ww. odsetek będzie stanowiła swoistą konsekwencję zachowania się dłużnika poprzez doprowadzenie do zaistnienia nieterminowych płatności (długu).

Zatem ww. odsetki od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, nie będą stanowiły wynagrodzenia za czynności należące do wymienionego w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Powyższe odsetki będą bowiem związane z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania, zaś dłużnik nie uzyska jakiegokolwiek świadczenia ekwiwalentnego w stosunku do danej płatności.

Potwierdzenie powyższego można znaleźć w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 27 grudnia 2000 r. w sprawie C-213/99, w którym Trybunał wyraźnie oddzielił opłaty sankcyjne od wynagrodzeń za wykonane czynności opodatkowane, stwierdzając, że opłaty sankcyjne stanowią karę, a nie wynagrodzenie za dostawę towarów lub świadczenie usług czy import towarów. Kara tego rodzaju nie może ze względu na swój charakter podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.

Z kolei w wyroku C-222/81 z 1 lipca 1982 r. w sprawie BAZ Bausystem AG v Finanzamt München für Körperschaften, TSUE stwierdził, że odsetki karne z tytułu nieterminowej płatności nie mogą zostać uznane za wynagrodzenie w rozumieniu przepisów o VAT i tym samym nie mogą stanowić podstawy opodatkowania tym podatkiem. TSUE uznał bowiem, że wypłata odsetek karnych nie ma żadnego związku ze świadczeniem i konsumowaniem usługi, a kwota odsetek karnych nie stanowi wynagrodzenia świadczącego usługę, lecz rekompensatę za opóźnioną płatność, poniesioną szkodę.

Reasumując stwierdzam, że odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone obok należności głównej nie stanowią odpłatności za czynności określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, a zatem nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Tym samym Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 5 oceniłem jako prawidłowe.

Ostatnią kwestią, która jest przedmiotem Pana wątpliwości, jest określenie czy – w przypadku uznania, że należność główna podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług – podstawę opodatkowania, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy, stanowi wyłącznie kwota każdorazowo faktycznie otrzymanej części należności odpowiadająca dokonanej wpłacie.

Zgodnie z art. 29a ust. 1 ustawy:

W myśl art. 29a ust. 6 ustawy:

Stosownie do art. 29 ust. 7 ustawy:

Jak wynika z art. 29a ust. 1 ustawy podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej.

Z powyższego wynika więc, że podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę z tytułu wykonania usługi i nie ma znaczenia, z jakiego źródła usługodawca otrzymuje tę zapłatę, nie ma znaczenia czy otrzymuje ją w całości jednorazowo czy np. w częściach, istotne jest to, że jest to zapłata uzyskana w związku z wykonaniem konkretnej usługi na rzecz danego klienta.

Jak wskazałem w odpowiedzi na pytanie nr 1 i nr 2:

·      należność zasądzona od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy i podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy;

·      obowiązek podatkowy w podatku VAT będzie powstawał z chwilą otrzymania przez Pana każdej częściowej wpłaty wyegzekwowanej przez komornika sądowego, zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) w zw. z art. 19a ust. 6 ustawy.

W konsekwencji odczytując łącznie normę zawartą w przepisie art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. d) w zw. z art. 19a ust. 6 ustawy oraz art. 29a ust. 1 ustawy wskazuję, że podstawę opodatkowania stanowi kwota każdorazowo faktycznie otrzymanej części należności odpowiadająca dokonanej wpłacie na Pana rzecz, składająca się na należność zasądzoną od strony przeciwnej na Pana rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu stanowiących wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Reasumując stwierdzam, że podstawę opodatkowania, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy w zw. z art. 29a ust. 6 pkt 1 ustawy, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą otrzyma Pan tytułem należności zasądzonej od strony przeciwnej na Pana rzecz, na którą składać się będzie kwota każdorazowo faktycznie otrzymanej części należności odpowiadającej dokonanej wpłacie uzyskanej w toku postępowania egzekucyjnego, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

Tym samym Pana stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 6 oceniłem jako prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

·      stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia;

·      zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Zauważam, że zgodnie z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym przez Pana w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Podkreślam, że ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy, co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.