0112-KDIL1-1.4012.343.2026.1.DS

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

20 kwietnia 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 20 kwietnia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług polegających na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz dokumentowania ww. świadczeń. Uzupełniła go Pani pismem z 13 maja 2026 r. (wpływ 13 maja 2026 r.).

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego (doprecyzowany w piśmie z 13 maja 2026 r.)

Jest Pani radcą prawnym, prowadzi Pani działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG, kod działalności: 69.10.Z Działalność prawnicza.

Z ramienia Okręgowej Izby Radców Prawnych została Pani wylosowana w latach 2022, 2023 oraz 2026 do świadczenia, w wymiarze czterech godzin w tygodniu w każdym miesiącu w wylosowanych latach kalendarzowych, w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej.

Umowa była i jest podpisana z Gminą. W umowie zostało wskazane, że zobowiązuje się Pani do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach zorganizowanego przez Gminę Punktu Świadczenia Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, o nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.

W umowie oświadczyła Pani, że jest Pani uprawniona, zgodnie z przepisami do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej. Przedmiot umowy jest wykonywany w tzw. dyżurach w lokalu wskazanym przez Gminę oraz w dniu ustalonym przez stronę umowy. Kalkulacja i kwota wynagrodzenia jest stałą kwotą wpisaną w umowie. Lokal Gminy jest wyposażony w komputer, urządzenie wielofunkcyjne, biurko z fotelem, szafy na klucz, dwa krzesła. Lokal może być wykorzystywany wyłącznie dla celów świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, a Pani jako Zleceniobiorca ma obowiązek przestrzegać przepisów przeciwpożarowych, BHP oraz ochrony danych osobowych.

Zgodnie z ustawą o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatna pomoc obejmuje czynności wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Zgodnie z ustawą ma Pani obowiązek odmówić udzielenia pomocy w przypadku konfliktu interesów bądź, gdyby udzielenie pomocy wiązało się z naruszeniem zasad etyki radcy prawnego, wówczas powinna Pani wskazać inne punkty na terenie Gminy do obsługi uprawnionego korzystającego z punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Jako radca prawny jest Pani czynnym podatnikiem podatku VAT, wynagrodzenie otrzymane od Gminy będzie stanowiło Pani przychód. W związku z zawartą umową z Gminą nie ma Pani wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia, gdyż stanowi ono stałą ryczałtowaną kwotę. Za czynności wykonywane w ramach umowy nie ponosi Pani ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego, gdyż ponosi je Gmina – zarówno w zakresie obowiązku dostarczenia lokalu, jego wyposażenia, infrastruktury, sieci, bazy aktów prawnych.

Wykonując umowę nie może Pani przyjmować od osób uprawnionych żadnych korzyści materialnych za udzielenie świadczeń ani udzielać informacji odpłatnie, czy też dostarczać wizytówek dotyczących jakichkolwiek odpłatnych swoich świadczeń w ramach działalności gospodarczej, ani przyjmować innych osób nie zapisanych przez Gminę na pełniony przez Panią dyżur w ramach umowy.

W punkcie świadczonym przez Panią na podstawie umowy z Gminą nie używa Pani swojego szyldu, pieczątki, nie podpisuje Pani sporządzanych projektów pism, nie reprezentuje Pani klientów Punktu przed sądami, organami, urzędami. Nie wykonuje Pani w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej typowych czynności, które wykonuje Pani w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej.

Świadcząc usługi w ramach umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej zawartej z Gminą nie wyraża Pani oświadczeń woli w imieniu i na rzecz Gminy. Nieodpłatna pomoc prawna nie polega na wyrażaniu oświadczeń w imieniu i na rzecz Gminy, ani w imieniu osoby udzielającej porad.

Za czynności wykonywane w ramach umowy nie ponosi Pani żadnego ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego. Udzielając porady nie jest Pani za nią odpowiedzialna, ponieważ nie udziela jej Pani na podstawie prawa o radcach prawnych. Tym bardziej OC zawodowe nie obejmuje porad w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej. Umowa nie nakłada na Panią odpowiedzialność za udzielone porady.

Umowa o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej przewiduje stałe, określone z góry wynagrodzenie za świadczone usługi nieodpłatnej pomocy prawnej. Nie występuje wynagrodzenie zmienne. Wynagrodzenie, które otrzymywała Pani i będzie Pani otrzymywać od Gminy za wykonywanie usług nieodpłatnej pomocy prawnej będzie stanowiło przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nieodpłatna pomoc prawna udzielana przez Panią jako Zleceniobiorcę obejmuje:

1)  poinformowanie osoby fizycznej, zwanej dalej „osobą uprawnioną” o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowo-administracyjnym;

2)  wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego, lub sporządzenie projektu pisma w sprawie, o których mowa w pkt 1) i 2), z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym;

3)  sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Nieodpłatna pomoc prawna polega na informowaniu i edukowaniu petentów (po zapoznaniu się z ich stanem faktycznym) o ich prawach, obowiązkach, i pomocy przy (tu trzeba podkreślić) projektach pism.

Nadto Wnioskodawczyni zawarła na lata 2021, 2022, 2023, 2024 oraz 2025 i obecnie na 2026 r. umowy o współpracy z pozarządowymi organizacjami, na podstawie których Wnioskodawczyni jako doradca obywatelski, zgodnie z zawartymi umowami udzielała porad obywatelskich w punktach Nieodpłatnych Porad Obywatelskich, na które te organizacje wygrały konkursy przeprowadzane przez Gminę lub właściwe Starostwo.

W ramach zawartych umów z organizacjami pozarządowymi Wnioskodawczyni jako doradca obywatelski zobowiązana była do świadczenia porad obywatelskich zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, o nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.

Doradca był zobowiązany do świadczenia porad obywatelskich według harmonogramu określonego w umowie. Zobowiązany był do dokumentowania w karcie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego każdego przypadku udzielenia takiej pomocy (system informatyczny Ministerstwa Sprawiedliwości). Wykonawca został zobowiązany co przekazania sporządzonych w ramach udzielanych porad kart oraz oświadczeń Zamawiającemu (Gmina lub właściwe Starostwo) do 5-tego lub 10-tego dnia następnego miesiąca.

Wykonawca był wynagradzany za każdy dyżur w kwocie stanowiącej iloraz sumy przeznaczonej na wynagrodzenia dla doradców zgodnie z ofertą realizacji zadania publicznego złożonego przez organizację pozarządową która podpisała umowę ze Zleceniodawcą. W przypadku przeszkód w osobistym świadczeniu porad obywatelskich Wykonawca zapewnić miał zastępstwo osoby uprawnionej do udzielania porad zgodnie z ustawą o nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim lub też zgłaszał swoją nieobecność lub wskazywał osobę do zastępstwa za siebie, wówczas to organizacja ustalała zastępstwo na dany punkt.

Każdą z umów sporządzono na czas określony na dany rok kalendarzowy, wynikający z przeprowadzonego konkursu ogłoszonego przez Gminę lub właściwe Starostwo. W umowach wyznaczony był konkretny punkt świadczenia pomocy prawnej lub wskazane wszystkie punkty w danym starostwie.

W umowie przewidziane zostało stałe, ryczałtowe wynagrodzenie bez względu na liczbę dni czy liczbę osób korzystających z pomocy. Wykonawca nie miał wpływu na dobór osób, które zapisuje Starostwo, bądź Gmina. Gmina lub dane Starostwo zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Sprawiedliwości miało zapewnić lokal, wyposażenie, sprzęt techniczny, meble, dostęp do komputera, sieci energetycznej, Internetu, oprogramowania z bazą aktów prawnych. Wykonawca nie miał wpływu na wysokość wynagrodzenia, które było z góry narzucone i zależało od dotacji. Zakres poradnictwa obywatelskiego został określony w ustawie. Obejmuje ono działania dostosowane do indywidualnych sytuacji osoby uprawnionej w zakresie zadłużenia spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Doradca obywatelski musi mieć szkolenie z zakresu świadczenia poradnictwa obywatelskiego i co roku odbyć kurs doszkalający.

W umowach nie ma zapisu kto ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za realizację umowy. Jest jedynie odesłanie do stosowania przepisów kodeksu cywilnego. Z tytułu realizacji umowy współpracy z organizacjami pozarządowymi jedynym wydatkiem, który mógł zaistnieć jest koszt dojazdu do miejsca położenia punktu i koszt wysyłki korespondencji (jeżeli punkt był położony w miejscu poza zamieszkaniem Wnioskodawczyni).

Świadcząc usługi w ramach umowy poradnictwa obywatelskiego oświadczenie woli, doradca obywatelski wyrażał osobiście, bo to on ma uprawnienia doradcy obywatelskiego, lecz wyrażał te oświadczenia woli w imieniu i na rzecz organizacji pozarządowej, z którą miał lub ma umowę o współpracy na świadczenie tego typu usług w okresie zawartej z organizacją umowy.

Udzielając porad prawnych doradca nie działał pod szyldem swojej Kancelarii Radcy Prawnego jak w przypadku swojej działalności. Udzielając porad obywatelskich doradca jest osobą anonimową dla ludzi świadczących porady obywatelskie i pozostaje do dyspozycji Gminy, Starostwa i Fundacji, bądź stowarzyszenia, z którym miał zawartą umowę.

Świadcząc usługi w ramach zawartej umowy współpracy doradca nie ponosi ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego ryzyko to ponosi w zakresie wypłaty wynagrodzenie Gmina/Starostwo oraz organizacja pozarządowa, bowiem Gmina/Starostwo otrzymuje dotację od państwa, przelewa je do organizacji pozarządowej, a organizacja pozarządowa wypłaca z tego wynagrodzenia doradcy.

Ryzyko ekonomiczne co do lokalu, sprzętu, infrastruktury ponosi Gmina/Starostwo. Doradca nie ma żadnego wpływu na wysokość przyznanego wynagrodzenia, które jest z góry ustalone w umowie. W umowie nie ma zapisu, że organizacja wzięłaby na siebie jakiegokolwiek odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane przez wnioskodawcę na rzecz organizacji pozarządowej.

W umowach zawartych na obsługę punktów nieodpłatnej pomocy prawnej nie wynika, kto ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za wykonywanie zadań wynikających z zawartej umowy.

Zawarta umowa nie wskazuje, że odpowiedzialność miałby ponosić wykonujący umowę zawartą z Gminą czy ewentualnie z organizacją pozarządową, która w konkursie ogłoszonym przez Starostwo wygrała konkurs na prowadzenie punktów NPP i zawarła w tym celu umowę z radcą prawnym.

Doprecyzowując uprzednio złożony wniosek wskazuje Pani, iż dochód uzyskany w ramach wykonywania umowy o NPP oraz/lub NPO są dochodami, o jakich mowa w art. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wynagrodzenie, które otrzymuje Pani od Fundacji lub innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie umów o prowadzenie punktów NPP lub NPO stanowią przychody, o których mowa w art. 13 pkt 8a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia, uzyskiwane od osoby prawnej, jaką jest Fundacja lub inna organizacja pozarządowa. Nie będą to natomiast przychody, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 ustawy.

Za czynności wykonywane w ramach umów NPP/NPO nie ponosi Pani ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego. Ponosi je Gmina i Fundacja. W zakresie wypłaty wynagrodzenia ryzyko gospodarcze ponosi Gmina i Fundacja. Gmina dostaje dotację od państwa i przelewa ją Fundacji, która wypłaca z niej Wykonawcom wynagrodzenie. Natomiast, w zakresie obowiązku dostarczenia lokalu, jego wyposażenia, infrastruktury, sieci, bazy aktów prawnych ryzyko ekonomiczne ponosi Gmina, bowiem ona ma obowiązek to wszystko zapewnić, zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2018 r.

Nie ma Pani żadnego wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia wynikającego z zawartych z Fundacją lub innych organizacji pozarządowych umów. Wynagrodzenie jest określone w stałej kwocie za jeden dyżur, niezmiennej przez cały rok trwania umowy. Jego ostateczna wartość waha się jedynie w poszczególnych miesiącach w zależności od tego, ile dni pełni Pani dyżur w punkcie NPP/NPO.

Minister Finansów w odniesieniu do warunku odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich wskazał w interpretacji ogólnej: „Warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie spółki, a nie po stronie faktycznego wykonawcy (zarządzającego), co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony gdy dana umowa nie przewiduje(nie wprowadza) takiej odpowiedzialności. Bez znaczenia pozostaje w tym kontekście odpowiedzialność zarządzającego wynikająca z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, w tym w szczególności odpowiedzialność członków zarządu wynikająca z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Przykładowo, jeżeli dana umowa przewiduje, że zarządzający ponosi odpowiedzialność wobec spółki oraz wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przez niego przedmiotu umowy, będące następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków zarządzającego wynikających z umowy lub z przepisów prawa – przy czym, odpowiedzialność ta jest niezależna od odpowiedzialności zarządzającego, którą ponosi on z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu, określonej przepisami prawa (w szczególności na mocy k.s.h.) – niniejszy warunek nie będzie spełniony” – por. komentarz do art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT Jacek Matarewicz.

Ponadto w wyroku NSA z 12 lipca 2022 r. (sygn. akt I FSK 1585/18) Sąd potwierdził również, że odpowiedzialności takiej nie można wywodzić z zasad ogólnych wynikających z innych przepisów prawnych. Innymi słowy Sąd potwierdził, że w celu uznania danej osoby za podatnika VAT (a usług świadczonych przez taką osobę za opodatkowane VAT) niezbędne jest uregulowanie kwestii odpowiedzialności bezpośrednio w umowie. Nie wystarczy więc domniemywanie takiej odpowiedzialności z ogólnych przepisów prawa.

Powyższe oznacza, że brak w umowie z Fundacją wyraźnego zapisu o odpowiedzialności Wykonawcy wobec osób trzecich – czyli milczenie umowy w tej kwestii – uważa się za spełnienie warunku braku tej odpowiedzialności.

Pytania

1.  Czy zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej z Gminą, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, jest Pani zobowiązana do odprowadzania podatku VAT od otrzymywanego wynagrodzenia?

2.  Czy zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z organizacją pozarządową, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego prawnej w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej jest Pani zobowiązana do odprowadzania podatku VAT od otrzymywanego wynagrodzenia?

3.  Czy z tytułu świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego Wnioskodawczyni może wystawiać jako Kancelaria Radcy Prawnego notę księgową a nie fakturę?

Pani stanowisko w sprawie (doprecyzowane pismem z 13 maja 2026 r.)

Uważa Pani, że świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach zawartej z Gminą umową w roku 2022, 2023 oraz obecnie w 2026 na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

Również świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ramach zawartych umów z organizacjami pozarządowymi w latach 2021, 2022, 2023, 2024 oraz 2025 i obecnie na 2026 na świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

Kluczowym w tym zakresie jest art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku VAT, który stanowi, jakich czynności nie uznaje się za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą. Przepis stanowi, że aby odpłatne świadczenie usług było opodatkowane VAT-em, muszą one być świadczone w ramach prowadzonej działalności gospodarczej podatnika, który w związku z ich wykonaniem, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług. Działalnością gospodarczą podatnika jest działalność prawnicza, klasyfikowana wg kodu PKD 69.10.Z. Działalność ta obejmuje, m.in. doradztwo prawne, przygotowywanie dokumentów prawnych: umów, ugód, porozumień, regulaminów, testamentów oraz reprezentowanie jednej strony przeciwko drugiej przed sądami, organami, urzędami RP.

Mając na uwadze powyższe, aby świadczone na rzecz Gminy/Starostwa Powiatowego usługi nieodpłatnej pomocy prawnej czy nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego były opodatkowane VAT-em, musiałyby być one świadczone w ramach prowadzonej działalności, a tak nie jest, bowiem w kontaktach z klientami nieodpłatnej pomocy prawnej czy nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie działa Pani jako kancelaria, lecz jako osoba fizyczna – prywatna – radca prawny/doradca obywatelski pozostający w dyspozycji Gminy, Starostwa czy organizacji pozarządowej, który nie ma żadnego wpływu na dobór klientów, bowiem zapisów dokonuje Gmina, Starostwo Powiatowe, a klient składa jedynie oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej.

Nie używa Pani w punkcie logo kancelarii, pieczątki i nie podpisuje się Pani na sporządzonych projektach pism. Nie reprezentuje Pani tych osób przed sądem i nie pobiera Pani od nich wynagrodzenia. Lokal, w którym świadczy Pani porady zgodnie z zapisami umowy – może być wykorzystywany wyłącznie do celów świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej czy nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

W przypadku, gdy klient przychodzi z problemem dotyczącym sprawy, która jest w toku np. zawisła przed sądem, w takiej sytuacji w ogóle nie sporządza Pani pism, a jedynie poucza Pani o prawach i uprawnieniach tej osoby wynikających z toczącego się postępowania. Wyjątkiem są wnioski o ustanowienie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, wówczas takie projekty może Pani sporządzić, ale to są projekty i się pod nimi także Pani nie podpisuje. W punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej czy nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim nie wykonuje Pani typowych czynności, charakterystycznych dla prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej. W zakresie warunków wykonywania umowy i wynagrodzenia, jest Pani całkowicie podporządkowana Gminie, Starostwu oraz organizacji pozarządowej, z którą ma Pani umowę tak jak w stosunku pracy i w żadnym zakresie nie występuje Pani świadcząc usługi jako Kancelaria, a jako osoba prywatna – fizyczna.

Pani wynagrodzenie jest ryczałtowe i nie zależy od ilości udzielonych porad. Miejsce świadczenia jest z góry wyznaczony w określonej miejscowości, pod wskazanym adresem, nr lokalu i według ściśle określonych godzin. Nie ponosi Pani zatem ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego. Jedynym kosztem są ewentualnie koszty dojazdu do punktu czy wysyłka korespondencji – oświadczeń klientów punktów do starostwa.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1)  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;

2)  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

3)  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy Jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością, a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność powinna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Według art. 15 ust. 3 ustawy, za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:

1)  z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;

2)  (uchylony)

3)  z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Wobec powyższego uważa Pani, że spełnia Pani łącznie wszystkie przesłanki art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT i nie powinna Pani płacić podatku od świadczenia na rzecz Gminy usług nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach zawartych umów, jak również nie powinna Pani płacić podatku od świadczenia na rzecz organizacji pozarządowych usług nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ranach zawartych umów.

W ocenie Wnioskodawczyni, udzielanie porad prawnych, obywatelskich lub mediacji w ramach umowy współpracy z Fundacją nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

Wnioskodawczyni z tytułu realizacji tych umów nie ma obowiązku wystawienia faktury, a może wystawić jako Kancelaria Radcy Prawnego notę księgową.

Kluczowym artykułem w tym zakresie jest art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, który stanowi, jakich czynności nie uznaje się za wykonywaną samodzielne działalność gospodarczą. Poradnictwo obywatelskie nie mieści się w zakresie działalności prawnej, bowiem jest klasyfikowane według innego kodu.

Cytowany artykuł stanowi o trzech warunkach, które muszą być spełnione, aby wykonywane czynności nie były samodzielnie wykonywaną działalnością gospodarczą.

Warunek pierwszy – przychody z tytułu wykonywanych czynności muszą mieścić się w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zdaniem Wnioskodawczyni, są to przychody wymienione w art. 13 pkt 8a ustawy – przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia z osobą prawną, którą jest Fundacja, na mocy art. 7 ust. 2 ustawy o fundacjach. Nie ma tu znaczenia nazwa umowy, bowiem o jej istocie przesądza jej treść oraz zamiar stron i cel umowy. Celem umowy współpracy jest świadczenie przez Wykonawcę określonego rodzaju usług świadczenia nieodpłatnych porad prawnych/obywatelskich lub mediacji, do których stosuje się, zgodnie z artykułem 750 Kodeksu cywilnego przepisy o zleceniu.

Warunek drugi – związanie stron węzłami tworzącymi stosunek prawny, co do warunków wykonywania czynności wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich, stosunek prawny łączący strony zbliżony jest do stosunku pracy i Wykonawca nie ma samodzielności i niezależności w zakresie świadczonych usług i jest podporządkowany Fundacji w zakresie warunków wykonywania umowy i wynagradzania. Wykonawca nie ma wpływu na umiejscowienie punktu, godziny dyżuru, dobór klientów, wynagrodzenie. Wykonawca nie może brać pieniędzy od klientów za świadczoną pomoc ani polecać im swoich prywatnych usług i innych osób. Wykonawca nie używa w punkcie swojej pieczątki ani szyldu Kancelarii, nie podpisuje sporządzonych projektów pism. To powoduje, że pomimo, iż Wnioskodawczyni zawiera umowy z Fundacją, jako Kancelaria Radcy Prawnego, to w punktach porad prawnych/obywatelskich nie reprezentuje swojej kancelarii, lecz świadczy pomoc prawną i obywatelską z ramienia Fundacji i w ograniczonym ustawą o npp zakresie. Zapewnienie przez Gminę infrastruktury, lokalu i pełnego wyposażenia punktu powoduje, iż Wykonawca nie ponosi ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego, bowiem ma zapewnione stałe, zryczałtowane wynagrodzenie. Jedynym wydatkiem, jaki może ponosić Zleceniobiorca, są koszty dojazdu do punktu i mogą być koszty wysyłki korespondencji – 10 zł (nieraz udaje się zanieść osobiście dokumenty).

Jeżeli chodzi o odpowiedzialność wobec osób trzecich, to zgodnie z wytycznymi Ministra Finansów warunek uważa się za spełniony, gdy odpowiedzialność jest po stronie Zlecającego albo gdy umowa nie przewiduje takiej odpowiedzialności. Bez znaczenia pozostaje w tym kontekście odpowiedzialność Zleceniobiorcy, wynikająca z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Powyższe by oznaczało, że na gruncie art. 15 ust. 3 punkt 3 ustawy o VAT, milczenie umowy w zakresie odpowiedzialności wobec osób trzecich uważa się za spełnienie warunku braku tej odpowiedzialności po stronie Wykonawcy, nawet jeżeli jego odpowiedzialność jest przewidziana w innych przepisach prawa.

Wykonawca uważa, że świadcząc usługi w ramach nieodpłatnych porad prawnych, obywatelskich lub mediacji nie działa, jako samodzielny podmiot gospodarczy, jako profesjonalista, jak w przypadku swojej prywatnej działalności gospodarczej pomimo, że umowę z Fundacją zawiera jako Kancelaria Radcy Prawnego. Wobec powyższego zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT.

Odnośnie natomiast sposobu rozliczania się z Fundacją – pytanie nr 2 – to najbardziej właściwym wydaje się wystawianie jako Kancelaria Radcy Prawnego noty księgowej. Skoro bowiem opisane w stanie faktycznym usługi nie będą opodatkowane VAT-em, to nie będzie podstaw do wystawiania faktury z tego tytułu. Jeżeli ww. usługi nie będą uznane za samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą, to nie będzie także podstaw do wystawienia rachunku.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi, należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:

Według art. 15 ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592):

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

-     wykonywania tych czynności,

-     wynagrodzenia, oraz

-     odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym, kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności, istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług, prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT), od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Panią oraz Zleceniodawców.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady, jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże, poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Pani wątpliwości sprowadzają się do ustalenia, czy zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej z Gminą, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z organizacją pozarządową, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, jest Pani zobowiązana do odprowadzania podatku VAT od otrzymywanego wynagrodzenia (pytanie oznaczone we wniosku nr 1 i nr 2).

W opisie sprawy wskazała Pani, że:

1)  w związku z zawartą umową z Gminą:

-     nie ma Pani wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia, gdyż stanowi ono stałą ryczałtowaną kwotę;

-     wynagrodzenie, które otrzymywała i będzie Pani otrzymywać za wykonywanie usług nieodpłatnej pomocy prawnej będzie stanowiło przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych;

2)  w związku z zawartymi umowami współpracy z pozarządowymi organizacjami:

-     przewidziane zostało stałe, ryczałtowe wynagrodzenie bez względu na liczbę dni czy liczbę osób korzystających z pomocy;

-     wynagrodzenie, które otrzymuje Pani od Fundacji lub innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie umów o prowadzenie punktów NPP lub NPO stanowią przychody, o których mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W tej sytuacji, należy przeanalizować, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.

Zauważyć należy, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umów (stosunku prawnego) pomiędzy Zleceniobiorcą – Panią a zleceniodawcami, wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pani za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca (Pani) występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady, w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest poradnictwo obywatelskie oraz pomoc prawna świadczone przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego.

W tym kontekście zauważenia wymaga, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową, odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na podstawie zawartych/w przyszłości zawartych przez Panią umów, nie mieści/nie będzie mieściło się w definicji działalności gospodarczej, określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Z opisu sprawy wynika, że:

1)  w związku z zawartą umową z Gminą:

-     przedmiot umowy jest wykonywany w tzw. dyżurach w lokalu wskazanym przez Gminę oraz w dniu ustalonym przez stronę umowy;

-     lokal Gminy jest wyposażony w komputer, urządzenie wielofunkcyjne, biurko z fotelem, szafy na klucz, dwa krzesła – lokal może być wykorzystywany wyłącznie dla celów świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej;

-     za czynności wykonywane w ramach umowy nie ponosi Pani ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego;

-     świadcząc usługi w ramach ww. umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej nie wyraża Pani oświadczeń woli w imieniu i na rzecz Gminy. Nieodpłatna pomoc prawna nie polega na wyrażaniu oświadczeń w imieniu i na rzecz Gminy, ani w imieniu osoby udzielającej porad;

-     umowa nie nakłada na Panią odpowiedzialność za udzielone porady;

2)  w związku z zawartymi umowami współpracy z pozarządowymi organizacjami:

-     świadcząc usługi nie ponosi Pani ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego;

-     w umowie nie ma zapisu, że organizacja wzięłaby na siebie jakąkolwiek odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane przez Panią na rzecz organizacji pozarządowej – czyli uważa się za spełnienie warunku braku tej odpowiedzialności.

Powyższe wskazuje, że zawarcie opisanych we wniosku umów powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego Pani jako Zleceniobiorca związana jest ze Zleceniodawcami więzami prawnymi, co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności Zleceniodawcy wobec osób trzecich. Jak bowiem wskazano wyżej, warunek ten będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Wobec powyższego, w odniesieniu do świadczonych przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zaistniały/zaistnieją przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, co oznacza, że zostały/zostaną spełnione kryteria wyłączające świadczenie ww. usług, objętych zawartymi przez Panią umowami z Zleceniodawcami z czynności podlegających ustawie. Zatem, świadczenie przez Panią, w okolicznościach przedstawionych we wniosku, opisanych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie stanowiło/nie stanowi/nie będzie stanowiło wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej i w efekcie nie była/nie jest/nie będzie Pani z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegały/nie podlegają/nie będą podlegały opodatkowaniu tym podatkiem. W analizowanej sprawie nie powstał/nie powstaje/nie powstanie obowiązek zapłaty podatku od towarów i usług od świadczonych na podstawie umów usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Podsumowanie

Zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej z Gminą, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawierając umowę na świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z organizacją pozarządową, której przedmiotem jest świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego – w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, nie jest/nie będzie Pani zobowiązana do odprowadzania podatku VAT od otrzymywanego wynagrodzenia.

Tym samym, Pani stanowisko w zakresie pytania nr 1 i nr 2 jest prawidłowe.

Pani wątpliwości dotyczą także ustalenia, czy z tytułu świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego może Pani wystawiać jako Kancelaria Radcy Prawnego notę księgową a nie fakturę.

W odniesieniu do Pani wątpliwości należy wskazać, że zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:

Przepis art. 106e ust. 1 ustawy zawiera katalog obligatoryjnych danych, które powinna zawierać faktura.

Stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy:

Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy:

W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.

Faktura jest dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego (potwierdzeniem nabycia określonych towarów i usług lub też otrzymania zaliczki). Wystawienie faktury należy rozumieć jako sporządzenie ww. dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi (nabywcy), a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego.

Faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego), który powinien spełniać szereg wymogów przewidzianych przepisami prawa.

Ponadto, wskazać należy, że z powyższych przepisów wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem, podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

Natomiast, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622):

Zatem, obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.

Jak wskazano powyżej, wykonywane przez Panią czynności na rzecz Zleceniodawców, tj. usługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie podlegały/nie podlegają/nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji, brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Należy zatem stwierdzić, że dopuszczalne jest dokumentowanie takich transakcji dokumentem rozliczeniowym, np. notą księgową. Nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy o podatku VAT i jako taka nie jest objęta regulacją tych przepisów, brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, dla takiego sposobu dokumentowania.

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie jej upoważnienia w żadnym zakresie nie regulują kwestii wystawiania not księgowych. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.

Podsumowanie

Z tytułu świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, które nie są opodatkowane podatkiem od towarów i usług brak jest podstaw do wystawiania przez Panią faktur lub rachunków. Czynności te może Pani udokumentować na podstawie innych dokumentów księgowych, np. not księgowych.

Tym samym, Pani stanowisko w zakresie pytania nr 3 należało uznać za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

-     stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia;

-     zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Wydana interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku (zapytania). Inne kwestie przedstawione we wniosku, które nie zostały objęte pytaniem nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej – rozpatrzone.

Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa:

Jestem ściśle związany z przedstawionym we wniosku opisem stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego. Pani ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Mając na względzie opis sprawy oraz zadane pytania uznałem, iż pisząc w opisie sprawy oraz we własnym stanowisku, że: „Wynagrodzenie, które otrzymuje od Fundacji lub innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie umów o prowadzenie punktów NPP lub NPO stanowią przychody, o których mowa w art. 13 pkt 8a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych” i „Zdaniem Wnioskodawczyni, są to przychody wymienione w art. 13 pkt 8a ustawy – przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia z osobą prawną, którą jest Fundacja (…)” popełniła Pani oczywistą omyłkę i Pani intencją było wskazanie art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto, wskazuję, że z uwagi na kolejność zdanych przez Panią pytań, to Pani sformułowanie, że: „Odnośnie natomiast sposobu rozliczania się z Fundacją – pytanie nr 2 – to najbardziej właściwym wydaje się wystawianie jako Kancelaria Radcy Prawnego noty księgowej” również uznałem za oczywistą omyłkę i stwierdziłem, że Pani intencją było wyrażenie własnego stanowiska w zakresie pytania nr 3. Jednakże powyższe omyłki nie wpływają na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Panią sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.