0111-KDIB2-3.4015.251.2026.2.ASZ

Interpretacja indywidualna - stanowisko nieprawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od spadków i darowizn jest nieprawidłowe.

 

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

 

18 czerwca 2026 r. wpłynął Pana wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej  m.in. podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych otrzymania kwoty wypłaconej przez bank w związku z unieważnieniem umowy kredytowej. Treść wniosku jest następująca:

 

Opis stanu faktycznego

Własny kąt (w walucie - (…)). Matka Wnioskodawcy zmarła (…) 2019 r. Spadek po niej w równych częściach nabył mąż (…), Wnioskodawca oraz brat Wnioskodawcy (…). W (…) 2019 r. spadkobiercy sporządzili akt poświadczenia dziedziczenia. (…) 2021 r. spadkobiercy wystąpili do Banku o zwrot nienależnie otrzymanych świadczeń powołując się na klauzule abuzywne w umowie kredytowej, przez co uznali ją za nieważną. W wykonaniu umowy kredytowej, w okresie od (…) 2008 r. do (…) 2019 r., matka Wnioskodawcy a następnie spadkobiercy, wpłacili na rzecz Banku tytułem spłaty kapitału i odsetek kwotę (…) zł, spłacając cały kredyt. Pozwany Bank, wyrokiem z (…) 2026 r., został zobowiązany przez Sąd Okręgowy w (…), (...) Wydział Cywilny, do zapłaty na rzecz każdego spadkobiercy kwoty (…) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tych kwot od (…) 2024 r. do dnia zapłaty. Sąd uznał umowę kredytową za nieważną. (…) 2026 roku Wnioskodawca podpisał oświadczenie o potrąceniu, w którym, zgodnie z wyrokiem sądu wskazano, że: Bank wypłacił Wnioskodawcy kwotę (…) zł wraz z odsetkami co dało kwotę (…) zł, a Wnioskodawca potrąca z tej kwoty kwotę wypłaconego kapitału w wysokości 1/3, co dało kwotę (…) zł. Kwota (…) zł została zwrócona na konto Banku. Ostatecznie Bank, po wyroku, w którym Sąd unieważnił umowę kredytu hipotecznego, zaciągniętego przez matkę Wnioskodawcy, zwrócił Wnioskodawcy oraz pozostałym spadkobiercom kwotę (…) zł. (…) 2026 r. Wnioskodawca złożył w urzędzie skarbowym zgłoszenie SD-Z2 z wykazaną jako odziedziczone środki pieniężne kwotą wypłaconą mu przez Bank − zwolnioną z podatku od spadków i darowizn na podstawie wyroku Sądu z (…) 2026 r.

Pytania w zakresie podatku od spadków i darowizn

  1. Czy kwota (…) zł otrzymana przez Wnioskodawcę jako spadkobiercę od banku, jako wierzytelność przysługująca matce Wnioskodawcy z tytułu nienależnego świadczenia, potwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego, będzie podlegała przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn?

  2. Czy powyższa kwota (…) zł otrzymana przez Wnioskodawcę (spadkobiercę) od Banku, jako wierzytelność przysługująca matce Wnioskodawcy z tytułu nienależnego świadczenia, korzysta ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1, 1a  w zw. z ust. 2 tej ustawy?

Pana stanowisko w sprawie w zakresie podatku od spadków i darowizn

Pana zdaniem, zasądzona od banku kwota, będzie podlegała podatkowi od spadków i darowizn i korzysta ze zwolnienia z tego podatku na podstawie art. 4a ust. 1, 1a w zw. ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie bowiem z powołanymi przepisami zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia  - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych jest akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe, termin 6 miesięcy do zgłoszenia tego nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. Natomiast zgodnie z ust. 2: „Jeżeli nabywca dowiedział się  o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia,  w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.”  W niniejszej sprawie kwota, którą otrzymał Pan od banku wynika bezpośrednio z przepisów  o dziedziczeniu. Zgodnie z którymi na mocy art. 922 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.):

§ 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

§ 2. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

§ 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.

W myśl art. 924 Kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Stosownie do art. 925 ww. Kodeksu spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej. Na mocy art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Stosownie do art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Stosownie zaś do art. 1030 Kodeksu cywilnego do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Zgodnie zaś z art. 410 § 2 w zw. z art. 405 Kodeksu cywilnego zgodnie, z którym „świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia”. Zgodnie z tym przepisem roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia powstaje z mocy prawa z chwilą spełnienia świadczenia nienależnego.  W Pana sprawie: z chwilą spłaty kredytu, na podstawie umowy kredytowej, którą sąd okręgowy uznał za nieważną. Oznacza to, że prawo Pana matki do żądania od banku zwrotu nienależnego świadczenia istniało również w dniu jej śmierci. Istniało w masie spadkowej obiektywnie oraz niezależnie od tego, czy Pan jako spadkobierca miał tego świadomość. Dlatego na podstawie prawa dziedziczenia, wraz z innymi spadkobiercami, mógł Pan wystąpić na drogę sądową i dochodzić od banku zwrotu bezpodstawnej korzyści majątkowej, którą uzyskał od Pana zmarłej matki (art. 405 Kodeksu cywilnego: „Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”). Dodatkowo, również jako spadkobierca zwrócił Pan do banku 1/3 kwoty kapitału, ponieważ Bank miał roszczenie wzajemne wobec spadkobierców. Wobec powyższego kwota odziedziczonej po matce wierzytelności wobec Banku wyniosła (…) zł a kwota odziedziczonego po matce długu wobec Banku wyniosła (…) zł. Bank nie uszczuplił w żaden sposób spłaconego przez kredytobiorców/spadkobierców kapitału, gdyż każdy ze spadkobierców zwrócił po 1/3 jego części. (…) 2026 roku Sąd Okręgowy w (…) (...) Wydział Cywilny wydał wyrok, w którym stwierdził nieważność umowy kredytowej zawartej przez Pana matkę i zasądził zwrot nienależnego świadczenia wraz z odsetkami dla jej spadkobierców.

Zgodnie z art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn (…) 2026 r. złożył Pan zgłoszenie SD-Z2 z wykazaną kwotą (…) zł, którą bank Panu pierwotnie wypłacił. W związku z powyższym uważa Pan, że wypłacona mu przez bank wierzytelność, która po śmierci Pana matki była w masie spadkowej (pomimo Pańskiej niewiedzy w czasie sporządzania poświadczenia aktu dziedziczenia) podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn i jest zwolniona z tego podatku na podstawie art. 4a ust. 1, 1a w zw. z ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Z uwagi na zakres tej interpretacji, przywołałem powyżej tylko tę część Pana stanowiska, która odnosi się do zagadnienia dotyczącego podatku od spadków i darowizn.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest nieprawidłowe.

 

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

 

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U.  z 2019 r. poz. 1813 ze zm.):

Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

1) dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;

2) darowizny, polecenia darczyńcy;

3) zasiedzenia;

4) nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6) nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

 

Stosownie do treści art. 1 ust. 2 ww. przepisu:

Podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.

Jak wynika z przywołanych przepisów, katalog tytułów nabycia podlegającego opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn jest katalogiem zamkniętym. Wymienione w nim tytuły nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych stanowią jedyne przypadki podlegające opodatkowaniu tym podatkiem.

Spadek jest instytucją regulowaną przepisami zawartymi w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795).

W myśl art. 922 § 1 tej ustawy:

Zgodnie z art. 924 ww. ustawy:

Natomiast stosownie do przepisu art. 925 tej ustawy:

Art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że:

Prawomocne postanowienie sądu jak i akt poświadczenia dziedziczenia mają natomiast charakter deklaratoryjny i stwierdzają jedynie nabycie spadku przez spadkobiercę.

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

Jak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 tej ustawy:

Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku, Pana matka zmarła (…)  2019 r. Spadek po niej w równych częściach nabył jej mąż, Pan oraz Pana brat. W (…) 2019 r. spadkobiercy sporządzili akt poświadczenia dziedziczenia. W wykonaniu umowy kredytowej,  w okresie od (…) 2008 r. do (…) 2019 r., Pana matka a następnie spadkobiercy, wpłacili na rzecz Banku tytułem spłaty kapitału i odsetek kwotę (…) zł, spłacając cały kredyt. (…) 2021 r. spadkobiercy wystąpili do Banku o zwrot nienależnie otrzymanych świadczeń powołując się na klauzule abuzywne w umowie kredytowej, przez co uznali ją za nieważną. Pozwany Bank, wyrokiem z (…) 2026 r., został zobowiązany przez Sąd Okręgowy do zapłaty na rzecz każdego spadkobiercy kwoty (…) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tych kwot od (…) 2024 r. do dnia zapłaty. Sąd uznał umowę kredytową za nieważną. (…) 2026 r. podpisał Pan oświadczenie o potrąceniu, w którym, zgodnie z wyrokiem sądu wskazano, że: Bank wypłacił Panu kwotę (…)zł wraz z odsetkami co dało kwotę (…) zł, a Pan potrąca z tej kwoty kwotę wypłaconego kapitału w wysokości 1/3, co dało kwotę (…) zł. Kwota (…) zł została zwrócona na konto Banku. Ostatecznie Bank, po wyroku, w którym Sąd unieważnił umowę kredytu hipotecznego, zaciągniętego przez Pana matkę, zwrócił Panu oraz pozostałym spadkobiercom kwotę (…) zł. (…) 2026 r. złożył Pan w urzędzie skarbowym zgłoszenie SD-Z2 z wykazaną jako odziedziczone środki pieniężne kwotą wypłaconą Panu przez Bank − zwolnioną z podatku od spadków i darowizn na podstawie wyroku Sądu z (…) 2026 r.

Ma Pan wątpliwości czy kwota (…) zł wypłacona Panu przez bank będzie podlegała przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Uważa Pan, że zasądzona kwota będzie podlegała podatkowi od spadków i darowizn i darowizn  i korzysta ze zwolnienia z tego podatku na podstawie art. 4a ust. 1, 1a w zw. z ust. 2 ustawy  o podatku od spadków i darowizn

Z powołanych wyżej artykułów wynika, iż spadkobiercy w zasadzie wchodzą w sytuację prawną,  w jakiej pozostawał spadkodawca. Oznacza to, że w skład spadku wchodzą prawa i obowiązki, ale także uzasadnione prawnie nadzieje na nabycie prawa - istniejące w dacie nabycia spadku. Prawa majątkowe są składnikiem masy spadkowej dającym nabywcy w drodze dziedziczenia legitymację prawną do występowania z wnioskiem o ich dochodzenie. Roszczenie o nabycie środków pieniężnych jest prawem majątkowym. Jeżeli takie prawo wchodzi do masy spadkowej, to co do zasady jego nabycie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Z opisu wniosku wynika, że Pana matka zaciągnęła kredyt hipoteczny. W wykonaniu umowy kredytowej, w okresie od (…) 2008 r. do (…) 2019 r., Pana matka a następnie jej spadkobiercy, wpłacili na rzecz Banku tytułem spłaty kapitału i odsetek kwotę (…) zł, spłacając cały kredyt. Pana matka zmarła (…) 2019 r., a dopiero w 2021 r. rozpoczęli Państwo działania w celu unieważnienia kredytu hipotecznego udzielonego Pana matce.

Należy zauważyć, że samo stwierdzenie nabycia spadku po konkretnej osobie nie jest wystarczające do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. W ramach tego spadku musi bowiem istnieć masa spadkowa, która jest przedmiotem tego nabycia. W skład masy spadkowej wchodzą rzeczy  i prawa, których właścicielami są spadkodawcy i które przysługują spadkodawcom w momencie ich śmierci, a także uzasadnione prawnie nadzieje na nabycie prawa, które przysługiwały spadkodawcy w chwili jego śmierci.

Mając na uwadze powołane przepisy, należy uznać, że wypłacone Panu przez bank środki pieniężne (kwota (…) zł), nie wchodziły w skład masy spadkowej po zmarłej matce. Do masy spadkowej nie wchodziło również roszczenie (prawo majątkowe) o ich nabycie, dające nabywcy w drodze dziedziczenia legitymację prawną do występowania z wnioskiem o ich dochodzenie. Jak już wyżej wskazano, jeżeli takie prawo wchodzi do masy spadkowej, to co do zasady jego nabycie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. W opisanym stanie faktycznym nie mamy jednak takiej sytuacji, bowiem Pana matka zmarła w 2019 r. a dopiero po jej śmierci, tj. (…) 2021 r. spadkobiercy wystąpili do banku o zwrot nienależnie otrzymanych świadczeń. Zatem wszelkie czynności, w wyniku których otrzymał Pan wskazane powyżej środki pieniężne, odbywały się już po śmierci Pana matki. Nie ma więc Pan racji twierdząc, że otrzymana przez Pana kwota stanowi wierzytelność przysługującą Pana matce.

Tym samym, wypłacona przez bank kwota, nie stanowi nabycia przez Pana praw majątkowych, tytułem dziedziczenia, które podlegałyby opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Omawiana sytuacja nie będzie rodzić dla Pana obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, ponieważ wypłata środków pieniężnych przypadających dla Pana, nie wchodzi do masy spadkowej po zmarłej matce. Zatem otrzymanie przez Pana ww. środków pieniężnych jest obojętne podatkowo na gruncie przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Tym samym ocena Pana stanowiska pod kątem zastosowania zwolnienia, zawartego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn  jest bezzasadna. Żeby można było bowiem rozważać czy otrzymane przez Pana kwota będzie korzystała ze zwolnienia, muszą do niej mieć zastosowanie zasady opodatkowania uregulowane ustawą o podatku od spadków i darowizn. Z tych względów odstępuję od oceny Pana stanowiska w części odnoszącej się do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

 

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Ta interpretacja dotyczy wyłącznie podatku od spadków i darowizn. W zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych zostało/zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.

 

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

  - Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pan do interpretacji.

  - Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

  - Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

 

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

   - w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

   - w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

 

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.