0111-KDIB2-3.4015.222.2026.1.JKU

Interpretacja indywidualna

– stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od spadków i darowizn jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

5 czerwca 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych nabycia środków na podstawie porozumienia, w celu zaspokojenia roszczenia o zachowek.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawczyni posiada obywatelstwo Polskie i adres zamieszkania w Polsce. Wnioskodawczyni nabyła własność środków pieniężnych znajdujących się w momencie przekazania na jej rzecz na rachunku bankowym w banku polskim. Wnioskodawczyni otrzymała środki pieniężne należne od bratanka tytułem zawartego z nim porozumienia z (...) r., w przedmiocie wypłaty kwoty na poczet przyszłego zachowku.

Wnioskodawczyni wyżej wymienione porozumienie zawarła w związku z tym, że jej rodzice przekazali darowizną za życia posiadaną nieruchomość na własność swojemu wnukowi, bratankowi Wnioskodawczyni. Rodzice Wnioskodawczyni nadal żyją. W związku z darowizną nieruchomości bratanek Wnioskodawczyni zobowiązał się do wypłaty na poczet przyszłego zachowku na rzecz ciotki, czyli Wnioskodawczyni, określonej kwoty pieniężnej – po jej waloryzacji – w terminie do (...) roku.

Ponadto, Wnioskodawczyni oraz jej bratanek przyjęli w zawartym porozumieniu postanowienie, zgodnie z którym w razie śmierci Wnioskodawczyni całość lub też niespłaconą część kwoty wynikającej z zawartego porozumienia otrzyma jej spadkobierca, którym będzie jej syn.

Wnioskodawczyni w zawartym porozumieniu zapewniła również, że znane są jej treści artykułów 991 do 1011 Kodeksu cywilnego i możliwość wystąpienia do bratanka o zachowek na zasadach ogólnych po śmierci darczyńców.

Pod porozumieniem zawartym (...) roku znalazło się poświadczenie przez notariusza, że podpisy zostały złożone własnoręcznie w obecności tego notariusza po uprzedniej weryfikacji tożsamości stron porozumienia.

Wnioskodawczyni dysponuje potwierdzeniem przelewu środków na jej rachunek bankowy oraz pokwitowaniem odbioru należności odnoszącym się do porozumienia podpisanego (...) r. Środki pieniężne tytułem zawartego porozumienia Wnioskodawczyni otrzymała (...) r.

Ponadto, w pokwitowaniu odbioru wskazano, że przekazana kwota w całości wyczerpuje roszczenia Wnioskodawczyni i zrzeka się ona w całości jakichkolwiek roszczeń związanych z porozumieniem i nieruchomością w nim opisaną oraz z ewentualnym zachowkiem w przyszłości.

W związku z wypłatą kwoty Wnioskodawczyni uznała porozumienie za zrealizowane w całości. Wnioskodawczyni na okoliczność otrzymania środków pieniężnych na mocy ww. porozumienia złożyła dwa druki SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego wykazując otrzymany zachowek w kwotach po połowie od każdego z rodziców.

Pytanie

1. Czy wypłata pieniędzy na rzecz Wnioskodawczyni w przedstawionym stanie faktycznym kwoty na poczet przyszłego zachowku dokonana przez bratanka, na rachunek bankowy Wnioskodawczyni, będzie stanowiła wypłatę zachowku podlegającą zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn na mocy art. 4a ww. ustawy?

2. Czy, w razie gdyby organ podatkowy uznał, że wypłata na mocy porozumienia opisanego w stanie faktycznym nie stanowi zachowku dla Wnioskodawczyni, to czy prawidłowe jest stanowisko, zgodnie z którym wypłata środków pieniężnych tytułem kwoty na poczet przyszłego zachowku nie podlega opodatkowaniu na mocy ustawy o podatku od spadków i darowizn, gdyż nie mieści się w katalogu czynności wymienionych jako podlegające opodatkowaniu w art. 1 ww. ustawy?

Pani stanowisko w sprawie

Ad 1.

Pani zdaniem, wypłata na poczet zachowku powinna być traktowana analogicznie jak zachowek, co skutkuje możliwością skorzystania przez Wnioskodawczynię ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Ad 2.

Względnie, jeśli Organ uzna, że wypłata środków pieniężnych na mocy porozumienia nie nastąpiła tytułem otrzymania zachowku, Wnioskodawczyni stoi na stanowisku, że czynność wypłaty pieniędzy przez jej bratanka tytułem zaliczki na poczet przyszłego zachowku nie stanowi czynności wymienionej w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, która podlegałaby opodatkowaniu na moment otrzymania tych środków. Dopiero ziszczenie się prawnych warunków otrzymania zachowku przez Wnioskodawczynię spowoduje obowiązek rozliczenia się przez nią z tych środków pieniężnych, dopiero po śmierci jej rodziców w przyszłości.

Uzasadnienie prawne.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn, opodatkowaniu tym podatkiem podlegają czynności enumeratywnie wymienione w tych przepisach. W razie więc wystąpienia czynności prawnej niewymienionej jako podlegająca pod ww. ustawę, podatnik nie ponosi skutków podatkowych na gruncie tego podatku.

Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej ,,podatkiem”, podlega więc nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego, darowizny, polecenia darczyńcy, zasiedzenia, nieodpłatnego zniesienia współwłasności; zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu; nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności. A ponadto, podatkowi podlega nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci. Dodatkowo wskazać należy, że przepisy ustawy stosuje się również do nieodpłatnego zniesienia współwłasności.

Jedną z czynności wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy jest termin „zachowek”, którego nie definiuje ustawa o podatku od spadków i darowizn, zatem należy w celu zdefiniowania tego pojęcia sięgnąć do przepisów Kodeksu cywilnego. Stosownie do art. 991 § 1 uprawnionym do zachowku jest m.in. zstępny po rodzicach. Stosownie do § 2 ww. przepisu, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Dalsze przepisy Kodeksu cywilnego regulują określenie wysokości zachowku i sposób dochodzenia roszczenia.

Instytucja zachowku ściśle łączy się ze spadkiem i procedurą związaną ze spadkobraniem, jednakże zachowek nie jest składnikiem spadku. Stanowi on swoistą ochronę interesów określonej grupy osób najbliższych zmarłemu, w przypadku pominięcia ich przy spadkobraniu.

Chociaż zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która co do zasady może zostać uruchomiona w przypadku sporządzenia testamentu przez spadkodawcę i przekazania majątku spadkowego osobom spoza grona bliskich uprawnionych do dziedziczenia, to jednak przepisy prawa nie zabraniają przyjęcia przez strony porozumienia, na mocy którego osoba uprawniona w przyszłości do zachowku otrzyma już jego część za życia spadkodawców, którymi w tej sprawie są rodzice Wnioskodawczyni.

Zachowek nie dotyczy tylko dziedziczenia testamentowego, ponieważ stanowi korzyść, o którą mogą ubiegać się spadkobiercy ustawowi także wtedy, gdy zmarły nie pozostawił testamentu, ale jeszcze za życia rozporządził swoim majątkiem, dokonując darowizny, tak jak to miało miejsce w tym przypadku (darowizna przekazana od rodziców Wnioskodawczyni na ich wnuka, a jej bratanka).

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Jako że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują również pojęcia „wypłata”, to w celu prawidłowej interpretacji analizowanych przepisów należy odwołać się do definicji językowej pojęcia „wypłata”.

Zgodnie z definicją zamieszczoną w Słowniku PWN „wypłata” oznacza:

1) wypłacenie należności,

2) wypłacone pieniądze.

Podsumowując, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, dotyczącymi spadkobrania i zapłaty zachowku oraz zgodnie z definicją zamieszczoną w Słowniku PWN w zakresie pojęcia „wypłata”, wypłata zachowku stanowi wypłacenie należności wyrażonej w środkach pieniężnych.

Zgodnie z art. 356 § 1 Kodeksu cywilnego, wierzyciel może żądać osobistego świadczenia dłużnika tylko wtedy, gdy to wynika z treści czynności prawnej, z ustawy albo z właściwości świadczenia. Zaś zgodnie z § 2, jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia od osoby trzeciej, chociażby działała bez wiedzy dłużnika.

Wykonanie zobowiązania o charakterze pieniężnym oznacza zaspokojenie interesu wierzyciela poprzez zapłatę umówionej sumy pieniężnej. Wypłata zachowku jest roszczeniem o charakterze pieniężnym – roszczeniem o zapłatę określonej kwoty pieniężnej – do którego zastosowanie ma art. 356 Kodeksu cywilnego. Powyższe oznacza, że aby doszło do jego wykonania, tj. wypłaty zachowku, nie jest konieczne osobiste świadczenie. Nawet zapłata zachowku przez osobę trzecią w imieniu spadkobiercy, dokonana na rachunek bankowy uprawnionego do zachowku, skutkuje wykonaniem zobowiązania przez osobę trzecią, a zatem będzie stanowiła wypłatę zachowku.

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obowiązek podatkowy w zakresie pieniędzy nabytych tytułem zachowku ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 2a tej ustawy, obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu tytułem zachowku – z chwilą zaspokojenia roszczenia. Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 1a (winno być: art. 6 ust. 1a), jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części. Jak stanowi art. 7 ust. 1 tej ustawy, podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Stosownie jednak do przepisów art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2–5, 7 i 8 oraz ust. 1a–2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. W powyższej sytuacji, wypłata zachowku lub ewentualnej jego części nastąpiła, zatem roszczenie zostało zaspokojone.

Z uwagi na to, że przepisy prawa nie zabraniają dokonania czynności takiej jaką stworzyli Wnioskodawczyni z bratankiem, należy przyjąć, że obowiązek podatkowy już powstał. Oznacza to, że Wnioskodawczyni jest osobą, która należy do tzw. zerowej grupy podatkowej (jest zstępnym spadkodawcy), zatem może skorzystać z całkowitego zwolnienia podatkowego i nie jest zobowiązana do opłacenia podatku od spadków i darowizn.

Kluczowe w niniejszym stanie faktycznym jest, że Wnioskodawczyni dokonała zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku zachowku obowiązek ten powstał z chwilą otrzymania środków pieniężnych na rachunek bankowy Wnioskodawczyni, co równoznaczne jest z chwilą zaspokojenia roszczenia. Skoro w przepisach podatkowych uregulowano, że jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części, to w razie ewentualnego dochodzenia dalszej kwoty zachowku w przyszłości, po ewentualnym zaspokojeniu kolejnej części, Wnioskodawczyni ponownie będzie zobowiązana do złożenia zgłoszenia nabycia tytułem zachowku w celu możliwości skorzystania ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn (przy założeniu braku zmian w przepisach).

Wnioskodawczyni zgłosiła nabycia w związku z tym, że kwota otrzymana tytułem porozumienia przekracza kwotę wolną od podatku określoną dla I grupy podatkowej w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z art. 4a ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie bowiem z treścią art. 4a ust. 4 ww. ustawy obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:

1) wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub

2) nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.

Ponadto, wskazać należy, w myśl art. 14 ust. 2 ww. ustawy, że zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

Wnioskodawczyni uważa więc, że spełnia warunku do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn z art. 4a ustawy w związku z otrzymaną kwotą na poczet przyszłego zachowku.

Względnie, Wnioskodawczyni uważa, że jeśli Organ stanie na stanowisku, że wypłacona kwota nie podlega opodatkowaniu tytułem zachowku, to należy przyjąć, że jednocześnie nie spełnia ona znamion uznania jej za inną czynność wymienioną w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W konsekwencji wypłacone kwoty tytułem zawartego porozumienia, do czasu kiedy nie staną się kwotami wypłaconymi tytułem zachowku, nie podlegają zgłoszeniu do organu podatkowego i nie powodują obowiązku zapłaty podatku z tytułu ich otrzymania przez Wnioskodawczynię.

Na potwierdzenie swojego stanowiska powołała się Pani na stanowisko doktryny.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 478):

Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

1) dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;

2) darowizny, polecenia darczyńcy;

3) zasiedzenia;

4) nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6) nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

Podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.

Katalog tytułów nabyć podlegających opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn określony w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest katalogiem zamkniętym. Wobec tego, jedynie wymienione w nim tytuły nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych stanowią przypadki podlegające opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Przepisy ww. ustawy nie definiują pojęcia spadek czy zachowek a zatem należy odwołać się do odpowiednich przepisów.

Zgodnie z art. 922 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795):

Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

Stosownie do art. 924 i 925 Kodeksu cywilnego:

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Natomiast zgodnie z art. 991 § 1 i § 2 ww. ustawy:

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Stosownie do art. 993 § 1 ww. Kodeksu cywilnego:

Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

W myśl art. 1011 ww. Kodeksu cywilnego:

Zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Jak wynika z art. 1047 Kodeksu cywilnego:

Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w tytule niniejszym umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna.

Z zacytowanych przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że instytucja zachowku ściśle łączy się ze spadkiem i procedurą związaną ze spadkobraniem. Zachowek nie jest jednak składnikiem spadku. Zachowek to świadczenie zagwarantowane dla najbliższych, którzy zostali pominięci w testamencie (bądź uwzględnieni w niższej wysokości) i w ten sposób odsunięci od dziedziczenia w takiej wysokości, w jakiej dziedziczyliby w przypadku zasad ustawowych.

Na podstawie art. 5 ww. ustawy o podatku od spadków i darowizn:

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 2a i 4 ww. ustawy:

Obowiązek podatkowy powstaje – przy nabyciu tytułem zachowku - z chwilą zaspokojenia roszczenia.

Stosownie do art. 6 ust. 1a ww. ustawy:

Jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:

Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.

Na podstawie art. 14 ust. 1 i 2 ww. ustawy:

Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.

Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

Zgodnie z treścią art. 14 ust. 3 ww. ustawy:

Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:

1) do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

2) do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

3) do grupy III - innych nabywców.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia należy wskazać, że nabycie własności rzeczy i praw majątkowych tytułem zachowku, na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, co do zasady podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Nabycie tytułem zachowku następuje z chwilą wykonania tego prawa – zaspokojenia roszczenia.

Przy czym w myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:

Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2–5, 7 i 8 oraz ust. 1a–2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.

Zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych dokonać należy na formularzu SD-Z2, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie wzoru zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2060).

Jednakże zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2 ww. ustawy:

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.

Z przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika, że otrzymała Pani środki pieniężne należne od bratanka tytułem zawartego z nim porozumienia z dnia (...) r. w przedmiocie wypłaty kwoty na poczet przyszłego zachowku. Ww. porozumienie zawarła Pani w związku z tym, że Pani rodzice przekazali darowizną za życia nieruchomość posiadaną na własność swojemu wnukowi, Pani bratankowi. Pani rodzice nadal żyją. W związku z darowizną nieruchomości Pani bratanek zobowiązał się do wypłaty na poczet przyszłego zachowku na rzecz ciotki, czyli Pani, określonej kwoty pieniężnej – po jej waloryzacji – w terminie do (...) roku. Ponadto, Pani oraz Pani bratanek przyjęli w zawartym porozumieniu postanowienie, zgodnie z którym w razie Pani śmierci całość lub też niespłaconą część kwoty wynikającej z zawartego porozumienia otrzyma Pani spadkobierca, którym będzie Pani syn. W zawartym porozumieniu zapewniła Pani również, że znane są Pani treści artykułów 991 do 1011 Kodeksu cywilnego i możliwość wystąpienia do bratanka o zachowek na zasadach ogólnych po śmierci darczyńców. Środki pieniężne tytułem zawartego porozumienia otrzymała Pani (...) r. Ponadto, w pokwitowaniu odbioru wskazano, że przekazana kwota w całości wyczerpuje Pani roszczenia i zrzeka się Pani w całości jakichkolwiek roszczeń związanych z porozumieniem i nieruchomością w nim opisaną, oraz z ewentualnym zachowkiem w przyszłości. W związku z wypłatą kwoty uznała Pani porozumienie za zrealizowane w całości. Na okoliczność otrzymania środków pieniężnych na mocy ww. porozumienia złożyła Pani dwa druki SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego wykazując otrzymany zachowek w kwotach po połowie od każdego z rodziców.

Wbrew Pani twierdzeniu, w sprawie nie może być mowy o nabyciu środków pieniężnych tytułem zachowku. Aby bowiem mogło dojść do zachowku, musiałby najpierw zaistnieć spadek (dziedziczenie). W przedmiotowym wniosku stwierdza Pani, że Pani rodzice przekazali za życia umową darowizny nieruchomość na rzecz swojego wnuka a Pani bratanka, który w związku z opisaną sytuacją zobowiązał się do wypłaty na poczet przyszłego zachowku określonej kwoty na Pani rzecz. Pani rodzice żyją.

Z powyższego powodu nie można uznać otrzymanej wypłaty za zachowek. W porozumieniu wskazano, że ma Pani możliwość wystąpienia do bratanka o zachowek na zasadach ogólnych po śmierci darczyńców. Roszczenie o zachowek powstaje bowiem dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku). Wcześniej nie można się go domagać.

Do czasu otwarcia spadku prawo do zachowku ma charakter potencjalny, bo jego istnienie, a zwłaszcza wielkość są niepewne. Przed śmiercią spadkodawcy nie ma zatem ani prawa do zachowku, ani roszczenia o zachowek, jest jedynie stosunek prawny, który może prowadzić do powstania tych praw. Można więc mówić tylko o przyszłym prawie do zachowku. Przyszłe (potencjalne) prawo do zachowku nie podlega żadnej ochronie, nie może być zabezpieczone w żaden sposób. Nie jest możliwy przelew wierzytelności przyszłej o zachowek, ponieważ naruszałoby to przytoczony powyżej zakaz umów o spadek po osobie żyjącej.

Otrzymana przez Panią kwota nie mogła więc zostać nabyta w drodze zachowku lecz jako wypłata od bratanka w związku z darowizną otrzymaną od jego dziadków, a Pani rodziców.

Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, iż w przypadku otrzymania środków pieniężnych innym tytułem niż zachowek, obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn nie powstaje. Nabycie z tego tytułu nie jest bowiem wymienione w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn określającym przedmiot opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.

Ww. środki, które Pani otrzymała od bratanka nie stanowią zachowku i tym samym nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn ani na moment otrzymania, ani nie będą podlegały opodatkowaniu w terminie, kiedy ziszczą się prawne warunki otrzymania przez Panią zachowku. Tym sam otrzymane od bratanka ww. środki – wbrew Pani twierdzeniu – nie będą również podlegały opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn po śmierci Pani rodziców.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wskazana we wniosku wypłata przez bratanka nie została wymieniona w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn jako podlegająca opodatkowaniu tym podatkiem. Tym samym, wypłata ta nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

-        Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

-        Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

-        Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

-        w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

-        w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.