0111-KDIB2-2.4014.226.2026.1.PB

Interpretacja indywidualna – stanowisko w części nieprawidłowe i w części prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od czynności cywilnoprawnych:

-     w części dotyczącej określenia podstawy opodatkowania – jest nieprawidłowe,

-     w części dotyczącej określenia stawki podatku – jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

3 sierpnia 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 28 lipca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie skutków podatkowych odpłatnego zniesienia współwłasności. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

A (Pani) nabyła udział 1/3 w prawie własności nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu w przedmiocie zniesienia współwłasności.

A i B są rodzeństwem.

Postanowieniem Sądu Rejonowego (…) z dnia (…)2004 r. sygn. akt (…) dokonano działu spadku po C (matce A i B) w ten sposób, że uczestniczka A otrzymała udział w 2/3 części działki nr (…) o powierzchni 0,27 ha oraz własność działek (…) o powierzchni 1,5672 ha i (…) o powierzchni 0,7530 ha, zaś wnioskodawca B otrzymał udział 1/3 części działki nr (…) o powierzchni 0,27 ha oraz własność działek (…) o łącznej powierzchni 0,7826 ha oraz działki (…) o łącznej powierzchni 0,3763 ha.

W postępowaniu o zniesienie współwłasności z wniosku B Sąd Rejonowy (…) postanowieniem z dnia (…) 2026 r. postanowił:

 I.      ustalić, że wnioskodawca B i uczestniczka postępowania A są współwłaścicielami nieruchomości zabudowanej, położonej w (…), oznaczonej jako działka nr (…) (AM-1) o powierzchni 0,2700 ha, dla której Sąd Rejonowy w (…) prowadzi księgę Wieczystą (…) o wartości (…) zł w następujących udziałach: A – w dziale do 2/3 części, B – w udziale do 1/3 części;

II.       ustalić, że uczestniczka postępowania poczyniła nakłady na nieruchomość opisaną w pkt I niniejszego orzeczenia, powodujące wzrost jej wartości o kwotę (…) zł;

III.      znieść współwłasność nieruchomości zabudowanej, położonej w (…), oznaczonej jako działka nr (…) (AM-1) o powierzchni 0,2700 ha, dla której Sąd Rejonowy (…) prowadzi księgę Wieczystą (…) w ten sposób, że przyznać ją na własność uczestniczce postępowania A;

IV.      tytułem spłaty zasądzić od uczestniczki postępowania A na rzecz wnioskodawcy B kwotę (…) zł ((…) złotych), którą rozłożyć na 13 rat płatnych w następujących kwotach i terminach:

1.  pierwsza rata w kwocie (…) zł (dwadzieścia tysięcy złotych) – w terminie tygodnia od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia,

2.  druga rata w kwocie (…) zł (dwa tysiące sześćset pięćdziesiąt osiem złotych osiemdziesiąt siedem groszy) – w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia,

3.  trzecia rata w kwocie (…) zł (dwa tysiące pięćset złotych) – w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia,

4.  pozostałe 10 rat w kwotach po (…) zł (dwa tysiące złotych) każda, płatne co miesiąc, do 25 dnia każdego miesiąca z góry, począwszy od miesiąca następnego po terminie płatności trzeciej raty, wszystkie raty płatne wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminu płatności;

V.       w pozostałym zakresie wnioski wnioskodawcy i uczestniczki postępowania oddalić;

VI.      zasądzić od uczestniczki A na rzecz wnioskodawcy B kwotę (…) zł ((…)) tytułem zwrotu części kosztów sądowych;

VII.       oddalić wniosek o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania; nakazać uiścić uczestniczce postępowania A na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego (…) kwotę (…) zł ((…)) brakujących kosztów sądowych.

Uczestniczka na przestrzeni lat dokonała licznych nakładów na nieruchomość, które zostały potwierdzone w ustaleniach Sądu i wzięte pod uwagę przy ustalaniu kwoty spłaty. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z dnia (…) 2026 r.: „(...) Mając na uwadze obie opinie sporządzone przez biegłych, które są rzetelne, logiczne i konsekwentne i jako takie zasługują na uwzględnienie, na potrzeby ustalenia wysokości należnej wnioskodawcy spłaty, Sąd przyjął ustaloną przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego wartość przedmiotowej nieruchomości w stanie przed dokonaniem nakładów w kwocie (…) zł. Aktualna wartość działki nr (…) w aktualnym stanie wynosi (…) zł, jednak nie ma żadnego prawnego uzasadnienia uwzględnianie tej wartości we wzajemnych rozliczeniach, skoro wzrost wartości nieruchomości nastąpił na skutek nakładów finansowych uczestniczki, która - wobec przyznania jej całej nieruchomości - nakłady te zatrzymuje” (str. 11 uzasadnienia).

Sąd zaliczył ponadto na poczet spłaty kwotę (…) zł (po jej zwaloryzowaniu) przekazaną przez stronę wnioskodawcy na mocy nieważnej (pisemnej) umowy o zniesienie współwłasności. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia: „Uczestniczka postępowania załączyła do akt sprawy pisemną umowę zawartą z wnioskodawcą w dniu (…) 2007 r., w której strony ustaliły zasady zniesienia współwłasności działki nr (…). Na skutek wzajemnych nieporozumień, ostatecznie do realizacji przedmiotowej umowy nie doszło, jednak bezsporne było, że na poczet spłaty uczestniczka zapłaciła wnioskodawcy kwotę (…) zł; odbiór tej kwoty B pokwitował (k. 52-53). W ocenie Sądu, skoro wówczas część spłaty została już uiszczona, należało jej zwaloryzowaną wysokość uwzględnić w niniejszym postępowaniu i zaliczyć ją na poczet spłaty należnej wnioskodawcy od uczestniczki postępowania. Celem waloryzacji Sąd dokonał następujących ustaleń i obliczeń: średnie miesięczne wynagrodzenie w II kwartale 2007 r. (kiedy to doszło do zapłaty kwoty (…) zł) wynosiło (…) zł brutto (…). W dacie zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie ((…) 2026 r.) brak było dostępnych danych dotyczących średniego miesięcznego wynagrodzenia w I kwartale 2026 r., zatem Sąd uwzględnił średnie miesięczne wynagrodzenie w IV kwartale 2025 r. (…). Taka kwota została zasądzona od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy” (str. 11 i 12).

Ww. postanowienie Sądu stało się prawomocne z dniem (…) 2026 r.

A zamieszkuje w nieruchomości objętej ww. zniesieniem współwłasności, położonej w (…). Strona nie prowadzi na terenie nieruchomości działalności gospodarczej, ani też rolniczej.

Pytania

Czy w opisanym stanie faktycznym podstawę opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych z tytułu zniesienia współwłasności nieruchomości stanowi:

1.  wartość rynkowa nabytego udziału w wysokości 1/3 wartości całej nieruchomości, bez uwzględnienia rozliczenia nakładów oraz poprzednio dokonanej spłaty po jej zwaloryzowaniu,

2.  wartość nabytego udziału ustalona od wartości nieruchomości z pominięciem nakładów poniesionych wyłącznie przez uczestniczkę, lecz przed uwzględnieniem zaliczenia uprzednio dokonanej spłaty po jej zwaloryzowaniu,

3.  czy też wartość odpowiadająca wysokości spłaty zasądzonej prawomocnym postanowieniem Sądu, uwzględniająca zarówno rozliczenie nakładów, jak i zaliczenie wcześniej uiszczonej i zwaloryzowanej części spłaty?

Ile wyniesie podatek od czynności cywilnoprawnych?

Pani stanowisko w sprawie

Pani zdaniem, podstawą opodatkowania będzie wysokość spłaty wynikająca z treści orzeczenia sądu, uwzględniająca zarówno rozliczenie nakładów, jak i zaliczenia wcześniej uiszczonej i zwaloryzowanej części spłaty, tj. kwota (…) zł.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit f) i pkt 3 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku zniesienia współwłasności orzeczeniem sądu podstawę opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych stanowi wysokość spłat i dopłat wynikająca z treści tego orzeczenia. Tylko bowiem w przypadku umownego działu spadku lub zniesienia współwłasności podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności.

Rynkowa wartość rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku w przypadku, gdy dział ten lub zniesienie współwłasności następuje w drodze orzeczenia sądu, jest natomiast określona kwotą spłat lub dopłat zasądzonych tym orzeczeniem. Jak bowiem wcześniej to wyłożono orzeczona spłata lub dopłata wynika z ustalenia wartości rzeczy i praw podlegających podziałowi według cen z daty dokonania działu i uwzględnienia rozliczeń pomiędzy współspadkobiercami lub współwłaścicielami, wynikających z nakładów poniesionych z ich majątków odrębnych na majątek objęty działem, albo też, przeciwnie, wynikających z nakładów poczynionych na ich majątek odrębny kosztem majątku podlegającego podziałowi. Nie ma więc usprawiedliwionych podstaw normatywnych twierdzenie, iż spłaty lub dopłaty wynikające z orzeczenia sądu, stanowiące przedmiot opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych, mają jakąś inną wartość, niż wartość rynkowa. Należy zatem potwierdzić aktualność poglądu wypowiedzianego przez Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z 28 września 1981 r., ale także w wyroku z 10 grudnia 1997 r. (sygn. akt III SA 864/96), według którego podstawę wymiaru podatku (obecnie - od czynności cywilnoprawnych, dawniej - opłaty skarbowej) stanowi wysokość spłat lub dopłat wynikających z orzeczenia sądu.

Powyższe potwierdza również najnowsze orzecznictwo NSA. Jak wskazano w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r.: „(...) Zasada ta, implikująca uprawnienie organów podatkowych do ustalania tej wartości, ma zastosowanie tylko do umownego działu spadku. Rynkowa wartość rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku w przypadku, gdy dział ten lub zniesienie współwłasności następuje w drodze orzeczenia sądu, jest natomiast określona kwotą spłat lub dopłat zasądzonych tym orzeczeniem, ze względu na związanie organów podatkowych orzeczeniem sąd” (wyrok NSA z 3 grudnia 2013 r., II FSK 20/12, LEX nr 1417843).

Wobec tego według Wnioskodawczyni podstawą wyliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych będzie wysokość spłat wynikająca z treści tego orzeczenia na rzecz współwłaściciela B.

Stawka podatku wynosi 2% zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku:

-     w części dotyczącej określenia podstawy opodatkowania – jest nieprawidłowe,

-     w części dotyczącej określenia stawki podatku – jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 191):

Na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy:

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy:

Na podstawie art. 4 pkt 5 ww. ustawy:

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:

Na zasadach określonych w art. 6 ust. 2 ww. ustawy:

Jak wynika z powołanych przepisów – zniesienie współwłasności ze spłatą dokonane zarówno na podstawie umowy cywilnoprawnej, jak również w drodze orzeczenia sądowego lub w drodze zawartej przed sądem ugody, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) i art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek uiszczenia tegoż podatku ciąży na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział we współwłasności.

Współwłasność jest instytucją prawa cywilnego uregulowaną w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795). Zgodnie z art. 195 Kodeksu cywilnego:

W myśl art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego:

Sposoby wyjścia ze stanu współwłasności regulują postanowienia art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego. W świetle wyżej powołanych przepisów zniesienie współwłasności może nastąpić w drodze umowy między współwłaścicielami albo, w braku zgody między współwłaścicielami, na podstawie orzeczenia sądu.

W ramach wymienionych trybów ustawodawca przewiduje trzy sposoby zniesienia współwłasności:

1) podział rzeczy wspólnej, czyli np. podzielenie jednej nieruchomości na kilka mniejszych (tzw. podział fizyczny),

2) przyznanie rzeczy jednemu lub niektórym ze współwłaścicieli,

3) sprzedaż rzeczy wspólnej (tzw. podział cywilny).

Z opisu stanu faktycznego wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego (…) z (…) 2004 r. dokonano działu spadku po Pani mamie w ten sposób, że otrzymała Pani m.in. udział w 2/3 części działki nr (…), zaś Pani brat B otrzymał m.in. udział 1/3 części działki nr (…). Postanowieniem z (…) 2026 r. Sąd Rejonowy (…) zniósł współwłasność nieruchomości zabudowanej, oznaczonej jako działka nr (…) o wartości (…) zł, w ten sposób, że przyznał ją na Pani własność. Tytułem spłaty zasądził od Pani na rzecz Pani brata kwotę (…) zł. Sąd ustalił, że poczyniła Pani nakłady na nieruchomość, powodujące wzrost jej wartości o kwotę (…) zł. Sąd zaliczył ponadto na poczet spłaty kwotę (…) zł (po jej zwaloryzowaniu) przekazaną przez Panią Pani bratu na mocy nieważnej (pisemnej) umowy o zniesienie współwłasności. Postanowienie Sądu stało się prawomocne z dniem (…) 2026 r.

W związku z powyższym, wskazać należy, że zniesienie współwłasności z obowiązkiem spłaty, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) w powiązaniu z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy, zgodnie z treścią art. 4 pkt 5 ww. ustawy, ciąży na Pani jako podmiocie nabywającym prawo ponad udział. Nabyła bowiem Pani całą nieruchomość.

Istotą niniejszej sprawy jest jednak ustalenie podstawy opodatkowania. Pani zdaniem, podstawą opodatkowania będzie wysokość spłaty wynikająca z treści orzeczenia sądu, uwzględniająca zarówno rozliczenie nakładów, jak i zaliczenia wcześniej uiszczonej i zwaloryzowanej części spłaty, tj. kwota (…) zł.

Z Pani stanowiskiem nie można się zgodzić.

Jak wynika z ww. art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności. Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych – zgodnie z art. 6 ust. 2 ww. ustawy – określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności. Od podstawy tej, zgodnie z uregulowaniami analizowanej ustawy, nie odlicza się długów i ciężarów.

Ponadto przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie różnicują zasad opodatkowania odpłatnego zniesienia współwłasności w zależności od tego, czy zostało ono dokonane w drodze umowy cywilnoprawnej, czy też w drodze orzeczenia sądowego lub w drodze zawartej przed sądem ugody.

Nie ma zatem znaczenia wysokość zasądzonej spłaty, gdyż to nie kwota spłaty stanowi podstawę opodatkowania nawet jeżeli wynika z orzeczenia sądu. Wyrok sądu cywilnego wiąże przede wszystkim strony postępowania, w którym został wydany, a sąd może ustalić wysokość spłat w dowolny sposób, np. uwzględniając nakłady poniesione na przedmiot zniesienia współwłasności przez jedną ze stron. Podkreślić jeszcze raz należy, że zgodnie z przepisami ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podstawę opodatkowania tym podatkiem stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku, określona na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów (w postaci np. nakładów). Regulacja podatkowa jest bowiem regulacją autonomiczną wobec przepisów postępowania cywilnego. Zastosowanie przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie obliczania podstawy opodatkowania tym podatkiem nie zmienia treści orzeczenia sądu i nie ingeruje w ustalenia w nim dokonane.

Skoro w przedmiotowej sprawie wydane zostało orzeczenie sądu dotyczące zniesienia współwłasności pomiędzy dotychczasowymi współwłaścicielami, ze spłatą na rzecz byłego współwłaściciela, to podstawę opodatkowania stanowi opisana we wniosku wartość rynkowa nabywanego udziału w nieruchomości, czyli 1/3 wartości rynkowej nieruchomości. Bez znaczenia dla ustalenia podstawy opodatkowania jest fakt, że poniosła Pani nakłady na nieruchomość, powodujące wzrost jej wartości, bowiem jak wynika z przywołanego art. 6 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, długi i ciężary nie pomniejszają wartości podstawy opodatkowania.

Reasumując, w związku z odpłatnym zniesieniem współwłasności, orzeczonym wyrokiem sądu, podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa nabytego przez Panią udziału – ponad dotychczas (tj. przed orzeczeniem sądu o zniesieniu współwłasności) posiadany przez Panią – w nieruchomości, czyli 1/3 wartości rynkowej nieruchomości.

W tej części Pani stanowisko należało uznać za nieprawidłowe.

Odnosząc się natomiast do stawki podatku od czynności cywilnoprawnych, wskazać należy, ze zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:

Stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy:

Z przytoczonych przepisów wynika, że stawka podatku, wynosi 2% tejże wartości rynkowej. W związku ze zniesieniem współwłasności powinna Pani złożyć – w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się ww. orzeczenia sądu – deklarację PCC-3, obliczyć i zapłacić podatek.

W tej części Pani stanowisko należało uznać za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

W odniesieniu do przywołanych przez Panią wyroków sądowych, wskazać należy, iż orzeczenia sądowe dotyczą konkretnych spraw podatników osądzonych w określonych stanach faktycznych/zdarzeniach przyszłych i w tych sprawach rozstrzygnięcia w nich zawarte są wiążące. Nie stanowią one natomiast materialnego prawa podatkowego.

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.